Han Camii: İmansızlığın Pençesinde Bir Abide
Han Camii: İmansızlığın Pençesinde Bir Abide
“Yedi asır evvel, Han hazretlerinin fermanıyla Gözleve’nin bağrında yükselen, minaresi göklere dua gibi uzanan o mübarek Han Camii, asırlarca ezan-ı Muhammedî ile yalıboyunun rüzgârını selamladı. Lakin kara bir bulut gibi çöken Sovyet devrinde, imanı kalplerden söküp atmak isteyen gaddar el, bu mukaddes mabedi kirletmeye cüret etti.
Müslüman Tatar’ın secdegâhı, ruhunun aynası olan bu ulu cami; duvarlarında Kur’an sedalarının yankılandığı o nur fışkıran mekân, Ruslar tarafından **’Ateistlik Müzesi’**ne çevrildi. Mihrabın önünde ibadet yerine küfür sergilendi, minberin vakarını dinsizliğin soğuk yüzü kapladı. Ecdadın mirası, bir müze vitrinine hapsedilerek halkın hafızasından silinmeye çalışıldı.
Lakin taşın dili vardır; ne kadar saklamaya çalışsalar da o taşlar her daim ‘Allah’ dedi. Bugün o karanlık günler geride kalmış olsa da Han Camii’nin yaşadığı bu büyük ‘hakaret-i mukaddese’, Kırım Tatar’ının sinesinde hiç dinmeyecek bir sızı, unutulmayacak bir hicran yarası olarak kalmıştır.”
Kezlev’niñ Nur Yüzlü Abidesi: Han Camii
“Kezlev’niñ o mas-mavi deñizine baqqan bu mübarek bina, sadece bir taş yığını degildir; Kırım’nıñ eñ küçlü hanlarından biri olğan I. Devlet Giray Han’nıñ (Taht Alğan) bir zefer nişanesidir. Han hazretleri, Moskva seferinden büyük bir ğalebe ile qaytqanda, bu şükürini taşqa yazdırtmaq istegen ve hicriy 959 (miladi 1552) senesinde caminiñ temelini qoydurtqandır.
Lâkin bu işniñ asıl sırrı, sadece sultannıñ fermanında degil, onı qurğan elniñ ustalığındadır. Caminiñ mimarı, bütün cian tanığan o büyük üstad, Qoca Mimar Sinan’dır. Ayta-kelgenlerine köre, Sinan o vaqıtları İstanbul’da Süleymaniye’niñ inşasınen meşgul olğanı içün kalfalarını yibergen, cami de uzaq sürgen cenkler sebebinden ancak 1564 senesinde tamamlana bilgendir.
Yalıboyunıñ o narin ruhunı aksettirgen bu cami, asırlarca hanlarnıñ tahtqa çıqqanda ferman oquğan, qılıç qurşanğan müqeddes mekânı oldı. Amma ne yazıq ki, Sovyet devrinde dinsizlerniñ eliyle bu nur fışqırğan ibadethane, ‘Ateistlik Müzesi’ne çevirildi. Duvarlarında Quran sedaları yañğırağan camige küfür sergilendi. Lâkin ne qadar yamanlıq körse de, o taşlar Sinan’nıñ dehasını ve Devlet Giray’nıñ imanını közlerimizge köstermege devam ete.
Qırımnıñ eski şeerlerinden biri olğan Solhat (Eski Qırım) içinde bulunğan bu ulu mabed Özbek Han Camii Altın Orda devrinde, 1314 senesinde Özbek Han tarafınnan qurulğan edi. Bu camii Qırımnıñ en eski mescitlerinden biri sayılır ve 700 yıldan artıq tarihqa saip.
Rus istilâsı devirlerinde ise, bu mübarek yer öz asl vazifesinden ayrılıp, “ateizm muzeyi” olaraq qullanılğan. Bu hâl, Qırım Tatar xalqınıñ dinî ve medeniy mirasına qarşı yapılğan ağır bir zedelenme olaraq hatırlana.
Bugün ise camii tekrar ibadetke açılğan, amma keçken bu acı devirler tarih sahifelerinde qalğan bir yara olaraq qalmaqta.
Manşet uslubunda:
Han Camii Rus istilâsı devrinde ateizm muzeyine çevrilgen mukaddes mabed
