Âlem-i Nisvân Jurnalnıñı, Gaspıralınıñ qızı Şefika Gaspıralı alıp barğan. İlk sanı 1906 senesi 3 Martta çıqtı.

Âlem-i Nisvân  1906-1914 seneleri arasında Bağçasarayda neşir etilgen, Türk ve İslâm dünyasınıñ ilk qadın jurnallarından biri, hattâ mevcut malümatqa köre ilk qadın dergisi sayılır. Bu neşir Ismail Gaspirali tarafında çıqarılğan Tercüman gazetesiniñ ilâvesi olaraq neşir etilgen.

Jurnalnıñ idaresini Gaspıralınıñ qızı Şefika Gaspıralı alıp barğan. İlk sanı 1906 senesi 3 Martta çıqtı.

Âlem-i Nisvân qadınlarnıñ maarifi, cemiyetdeki rolı, terbiye, medeniyet ve Usul-i Cedid fikirlerini yaymaqta müim rol oynağan. Bu jurnal Qırım Tatar qadınlarınıñ oyanışınıñ bir semboli olğan.

Âlem-i Nisvân  Qırım Tatar qadınlarınıñ ilk sesi

Âlem-i Nisvân Türk ve İslâm dünyasınıñ ilk qadın jurnalı Âlem-i Nisvân  Qırım Tatar qadınlarınıñ ilk matbuat sesi

Âlem-i Nisvân, 1906-1914 seneleri arasında Bağçasaray’da neşir etilgen, Türk ve İslâm âleminde ilk qadın mecmuası olaraq tanılğan neşirdir. Bu mecmua Ismail Gaspirali tarafınden çıqarılğan Tercüman gazetesiniñ ilâvesi sıfatında, qızı Şefika Gaspıralı idaresinde 3 Mart 1906 tarihinde neşirge başlamıştır.

Mecmua qadın maarifi, terbiye, cemiyetde qadınnıñ mevqii, medeniyet ve Usûl-i Cedid fikirlerini yaymaq yolunda büyük hizmet etken. Âlem-i Nisvân, Qırım Tatar qadınlarınıñ oyanışınıñ ve milliy matbuat tarihınıñ müim bir sahifesidir.

“Âlem-i Nisvân Qadın oyanışınıñ Bağçasaray’dan yükselgen sesi” Âlem-i Nisvân (عالم نسوان)

Tesis Etici  İsmail Bey Gaspıralı

Baş Muharrir : Şefika Gaspıralı

Neşir Yılı: 1906–1911 (İlk numune sayısı 1905 senesinin ahirinde çıqqandır)

Yer: Bağçasaray / Kırım

Til: Kırım Tatar tili (Arap urufatı ile)

Mevzu: “Müslimelerge mahsus edebî ve tedrisî haftalıq mecmuadır”

Tercüman’ın İlavatıdır: Âlem-i Nisvân müstakil bir neşir kibi körünse de, meşhur Tercüman Gazetesi’nin bir ilâve mecmüası olaraq dünya yüzü kördi.

Medeniyet Köprüsü: Tek Kırım’da degil, İdil-Ural (Kazan), Kafkasya, Türkistan ve Osmanlı’daki İslâm qadınları arasında bir fikir ve medeniyet köprüsü vazifesini kördi.

Maarif ve Terbiye: Derginin esas maqsadı müslüman qadınlarının oqup-yazmasını temin etmek, içtimaî ayatqa qatılmalarına yardım etmek ve ev idaresi, bala terbiyesi kibi saalarda qadınlarğa yol köstermek edi.

Mecmuanın Mündericatı

Âlem-i Nisvân’da qadın ayatı ile bağlı pek çoq mevzuda yazılar basıla edi:

Edebiyat ve Şiir: Qadın yazıcı ve şairlerin yazdığı edebî parçalar.

İlim ve Fenn: Qadınlar içün müim olğan tibbî malumatlar, felsefe ve içtimaî mevzular.

Bala Terbiyesi: Balalarnıñ usul-i cedit üzere egitimi ve terbiyesi.

El İşleri ve Ev İdaresi: Aş pişirme, tikiş-nakış işleri ve saire amaliy dersler.

İdareye Mektüplar: Dünyanın dert bir köşesindeki oquyıcılardan kelgen mektüplar ve Şefika hanımnıñ olarğa bergen cevapları.

Tarîhî Ehemmiyeti

Âlem-i Nisvân, Gaspıralı İsmail Bey’in “Dilde, fikirde, işte birlik” şiarının qadınlar alemindeki aksidir. Rusya İnkılabı devrindeki (1905) serbestlikten faydalanıp çıqarılğan bu mecmua, Türk dünyasında qadın uquqları ve qadın maarifinin teliqqisine (inkişafına) poydevor (temel) qoyğan eñ müim menbalardan biri sayıla. 1911 senesinde maddî qıyınlıqlar yüzünden neşriyatı toqtatılğandır.

Âlem-i Nisvân’nıñ Nizamnamesi ve Mündericatı

Derginin ilk sayılarında Şefika Gaspıralı hanımnıñ idaresinde hazırlangan ve hanımlarnıñ ayatını medenîleştirmeyi maqsad qoyğan esas mevzular şunlardır:

Hanımlarğa Devlet Nizamları: Qadınlarnıñ şer’î ve qanunî uquqları (hakları) haqqında malumat bermek.

Ev İdaresi ve Bala Terbiyesi: Ev işleri, balalarnıñ egitimi ve tibbî (sağlık) mevzularda amelî qılavuzlar.

Amelî Dersler: Hanımlarnıñ evde meşgul olabilmeleri içün tikiş-naqış kibi el işleriniñ resim ve modelleri.

Dünya Qadınları: Başqa milletlerdeki oqumış qadınlarnıñ ayatı ve meşhur İslâm hanımlarınıñ tercime-i halleri.

Edebî Saifeler: Qadınlarnıñ ahlâqî ve rûhî terbiyesine hızmet etken şiirler, ikâyeler ve seyaat yazıları.

Mecmuanıñ Tili ve Edebî Özellikleri

Şefika Gaspıralı’nıñ başmuharrirligini yapqan bu dergi, İsmail Bey Gaspıralı’nıñ “Dilde, fikirde, işte birlik” şiarına esaslanıp çıqarılğandır:

Ortaq Türkçe Gayesi: Dergide qullanılğan til tek Kırım şivesi ile sınırlı qalmayıp; İstanbul Türkçesi, Kırım ve İdil-Ural saasındaki tilleriniñ ortaq unsurlarını taşıy edi. Maqsad, bütün Türk dünyasındaki qadınlarnıñ bu yazılarnı rahat añlayabilmesi edi.

Ceditçi Üslup: Devrindeki ağır ve qarmaşıq Osmanlı tiline baqqanda daa sade, oquyıcılarnı sıqmaycaq ve teliqqili (geliştirici) bir tarz saylanğandır.

Qadınnıñ Öz Sesi: “İdareye Mektüplar” qısmında Kazan’dan, Bakü’den ve İstanbul’dan kelgen mektüplar basıla edi. Bu sayede İslâm dünyasındaki Türk qadınları öz dertlerini ve feryatlarını ilk defa öz ana tillerinde ve serbestçe ifade etmek imkânı taptılar.

Mecmuanıñ Toqtatılması

Tarihî arhiv vesiqalarına köre, Şefika Gaspıralı mecmuanıñ çıqqan soñki sayısında ükümetniñ (Çarlık Rusyası’nıñ) büyük baskıları ve sansürleri yüzünden esas gazete olğan “Tercüman’nı hatarğa (tehlikeye) qoymamaq” içün yayını toqtatqanlarını keder ile haber bergendir.

Mecmuanıñ Coğrafiyadaki Tesirleri ve Akisleri

Âlem-i Nisvân, çıqqan devrinde tek Kırım ile sınırlı qalmayıp, bütün Rusiye müslümanları ve Türk dünyasında büyük bir oyanışqa sebep oldı.

İdil-Ural ve Kazan Saasındaki Tesiri

Oyanış Başladı: Kazan ve Ufa kibi İdil-Ural medeniyet merkezlerindeki tatar oqumış hanımları bu mecmuanı büyük bir iştiyak ile qarşıladı.

Mektüplaşma Medeniyeti: Kazanlı hanımlar dergige pek çoq mektüp ve maqale yolladılar. Bu sayede Kırım ve Kazan hanımları arasında tili ve fikri bir oyanış köprüsü quruldı [TDV İslâm Ansiklopedisi].

Yañı Neşirlerge İlham: Âlem-i Nisvân’ıñ muvaffaqiyeti, qazanlı hanımlarğa cesaret berdi. 1913 senesinde Kazan’da çıqıp başlağan meşhur “Süyümbike” mecmuası kibi qadın neşirlerine poydevor (temel) oldı.

Kafkasya ve Azerbaycan’daki Akisleri

Bakü Oquyıcıları: Mecmuanıñ Bakü ve Tiflis’te çoq sayıda abonesi bar edi. Azerbaycanlı zengin ve oqumış hanımlar bu dergini qoltuqlap desteklediler.

Qadın Mektepleri: Azerbaycan’da ilk qadın mektepleriniñ açılması ve qadın uquqları mevzusında Şefika Gaspıralı’nıñ yazıları büyük bir amelî destek sağladı.

Osmanlı Coğrafiyasındaki Akisleri

İstanbul Aydınları: İstanbul’daki oqumış hanımlar ve mütfekkirler Tercüman ve Âlem-i Nisvân’nı yaqından taqip ete ediler.

Fikir Alış-Verişi: Dergide Osmanlı hanımları ile alâqalı yazılar basıla, İstanbullu hanımlarnıñ hayat tarzları ve teliqqileri Rusiye Türklerine örnek kösterile edi.

 Şefika Gaspıralı’nıñ Tarihî Rolü Âlem-i Nisvân kapandıktan soñ da Şefika Gaspıralı hanım qadın davatından vazgeçmedi. 1917 senesinde I. Kırım Tatar Millî Kurultayı’na qadın mebusı (milletvekili) olaraq qatıldı ve dünyada qadınlarğa seçilme uquqı berilgen ilk meclislerden birinde yer aldı.