KIRIM’IN SESSİZ AĞLAYAN ANITI Bahçesaray’daki Gözyaşı Çeşmesi

Bu çeşme, Kırım Tatar tarihinin en hüzünlü ve en meşhur sanat eserlerinden biri olarak Bahçesaray Sarayı’nda sessizce ağlamaya devam etmektedir.

Bahçesaray’daki Hansaray’da bulunan 1764 yapımı Gözyaşı Çeşmesi, Kırım Hanı Kırım Giray’ın genç yaşta ölen eşi Dilara Bikeç anısına yaptırdığı, hüzünlü bir aşk hikâyesini taşıyan mermer bir anıttır. “Dünya durdukça bu çeşme benim gibi ağlasın” denilerek tasarlanan çeşme, lotus çiçeği motifleri ve ağlama sesi çıkaran akustiğiyle (eski yerinde) ünlü bir tarihi şaheserdir. 

Gözyaşı Çeşmesi’nin Özellikleri ve Hikâyesi

Aşkın Sembolü: Kırım Giray Han, çok sevdiği cariyesi Dilara Bikeç’in ani ölümü üzerine büyük bir keder yaşar ve aşkını ölümsüzleştirmek için ustasına “taşın ağlamasını” emreder.

Mimari ve Sembolizm: Çeşme, kat kat kurnalardan oluşur. Üst kısımdaki lotus çiçeği, gözyaşıyla dolu bir gözü; büyük kurna kalbi; küçük kurnalar ise zamanla hafifleyen ancak unutulmayan acıları simgeler.

Sesli Hüzün: Eskiden her su damlası, yapının akustiği sayesinde hıçkırık sesi çıkarırmış, ancak konumu değiştirildikten sonra bu özellik azalmıştır.

Puşkin’in Etkisi: Rus şair Aleksandr Puşkin, 1820’de sarayı ziyaret edip bu hikayeden etkilenerek ünlü “Bahçesaray Çeşmesi” şiirini yazmıştır. Şairin bu eseri sayesinde çeşme, Rus işgalleri sırasında yıkılmaktan kurtulmuştur.

Bazı tarihçilere göre çeşme, Kırım Hanı I. Kırım Giray tarafından Dilara Bikeç adlı saraylı kadın için yaptırılmıştır.

Dilara Bikeç’in: Hanın hareminde önemli bir konumda olduğu, Ölümünden sonra hanın büyük üzüntü duyduğu, Bu nedenle onun hatırası için çeşme yaptırıldığı söylenir.

Han Sarayı içindeki bazı eski yazılı kayıtlar da Dilara Bikeç’in sarayda saygı duyulan bir kadın olduğunu gösterir. Bu nedenle birçok araştırmacı bu ihtimali daha tarihî kabul eder.

Bu romantik hikâye özellikle büyük Rus şairi Aleksandr Puşkin tarafından yazılan Bahçesaray Çeşmesi şiiri sayesinde tüm dünyaya yayılmıştır.

Ancak tarihçiler bu hikâyenin büyük ölçüde edebî bir efsane olduğunu düşünür.

Tarihçilerin Genel Değerlendirmesi

Bugün birçok araştırmacı şu sonuca yakın durur: Dilara Bikeç: Tarihî olarak daha olası kişi Maria Potocka: Puşkin’in şiiriyle yayılmış romantik efsane

Yani çeşmenin gerçek tarihî bağlantısı büyük ihtimalle Dilara Bikeç’tir, ancak Maria Potocka hikâyesi edebiyat sayesinde dünyaca ünlü olmuştur.

Bu nedenle Gözyaşı Çeşmesi bugün iki farklı hafızayı temsil eder: Kırım Tatar saray tarihinin gerçekliği Avrupa romantik edebiyatının efsanesi

İkisi birleşerek Bahçesaray’daki bu küçük çeşmeyi dünya çapında ünlü bir sembole dönüştürmüştür.

Dilara Bikeç’in mezarı hâlâ Bahçesaray Sarayı’nda duruyor ve Gözyaşı Çeşmesi ile bağlantısı olduğu düşünülüyor. Bu konu Kırım tarihinin en ilginç sırlarından biridir.