BERDİÑ MAÑA BİR GÜL

Qırım Halq Türküsi – Berdiñ Maña Bir Gül

Qırım Hanlığınıñ zengin medeniy mirasından bugünümizge qadar kelip çıqqan “Berdiñ Maña Bir Gül” yırı, Kırım Tatar halq ağız yaratıcılığınıñ eñ narin ve emiyetli sevgi eserlerinden biridir.

QALBLERDE AÇILĞAN BİR DUYĞU ABİDESİ: “BERDİÑ MAÑA BİR GÜL” HALQ YIRI

Kırım Tatar medeniyeti, asırlar boyu çekilgen acılarnı, quvançlarnı, sevgi ve hasretni yırları vasıtasınen nesilden nesilge keçirgen zengin bir hazinedir. Bu bahtsız ve em de asil hazineniñ eñ narin, emiyetli incilerinden biri şübesiz ki “Berdiñ Maña Bir Gül” adlı sevgi yırıdır. Bu eser, halqımıznıñ içki dünyasını, semimiy sevgisini ve edebiy til zenginligini eñ güzel şekilde akis ettire.

Yırnıñ Tarihı

“Berdiñ Maña Bir Gül”, tam manasınen bir Qırım halq türküsi (yırı) olıp, peyda olğan vaqtı net olarak bilinmey. Lâkin til hususiyetleri ve muzıka qurulışı baqımından Kırım Hanlığı devrine ya da XIX. asırnıñ başlarına ait olğanı tahmin etile. Horluq, sürgünlik ve basqılarğa maruz qalğan Kırım Tatar halqı, bu yırnı sürgünlik yerlerinde de unutturmayıp, öz milliy kimligini saqlamaq içün bir vasıta olaraq icra etken.

Yırnıñ esas süjeti – sevgilisinden bir gül alğan gencniñ içki heyecanı, sadoqatı ve eşqıdır. Kırım Tatar medeniyetinde “Gül”, tek bir ösümlik degil, paklikni, ebediy sevgini, nazlıqnı ve yarınıñ camalini temsil ete.

• Sevgilisiniñ bergen gülü, aşqnıñ bir nişanesidir.
• Yırda sevgi, er vaqıt teren bir sayğı ve iffet çerçivesinde añlatıla.
• Aşq acısı, ümüt ve sadakat duyğuları edebiy bir tilnen tilge ketirile.

Kimler Tarafından İcra Etilgeni

Bu yır, Kırım Tatar muzıka tarihında eñ namlı sanatkârlar tarafından sevip icra etildi. Bularnıñ başında, sesinen halqnıñ dertlerine ve quvançlarına terciman olğan efsaneviy yırcımız Sabriye Erecepova kele. Sabriye Erecepovanıñ unudılmaz icrası, yırnıñ hafızalarğa qazılmasını sağlağan. Bundan da ğayrı, vatanğa avdet devrinde ve bugünki künümüzde de em Kırımdaki em de diaspordaki (türli yırlayıcılar ve ansambller, meselâ Qaytarma ansambli) genç nesil sanatkârlar bu yırnı yañı variantlarda icra etmege devam eteler.

Qırım Tatar Medeniyetindeki Yeri

“Berdiñ Maña Bir Gül”, Kırım Tatar medeniyetinde insan hisleriniñ eñ yüksek seviyede ve medeniy tarzda ifadesidir. Sürgünlikniñ qaranlıq künlerinde bile bu kibi nazlı yırlar, halqnıñ ruhiy ceetten saqlanıp qalmasına yardım etti. Bu yır, bizge Kırım Tatarlarınıñ tek bir cenkçi ya da mazlum halq degil, aynı zamanda pek ince ruhlu, edebiyat ve sanatta yüksek zevq saibi bir millet olğanını isbatlay.

Yırnıñ Sözleri

BERDİÑ MAÑA BİR GÜL

Berdiñ maña bir gül, aldım elime,
Qondurdım anı köñül bağçama.
Sırrıñnı açtıñ şirin tilime,
Baqladıñ meni, baqtıñ közüme.

Ah yarim, nazlı yarim,
Sen meniñ canımsıñ, damarda qanımsıñ.
Bu fani dünyada tek barlığımsıñ,
Meniñ ebediy baharımsıñ.

Gül soldı ketti, sevgi soldımı?
Ayrılıq tüşti, yollar toldımı?
Sen benden uzaq ketseñ de bile,
Aşqıñ yürekte sönmez bir nur mıy?

Ah yarim, dertli yarim,
Közlerim yol bekler, canım seni ister.
Berdiñ maña bir gül, solmasın asla,
Yüregim er vaqıt tek seni sesler.

Kırım’ın Sesi Gazetesi oquyıcılarına, asırlıq medeniyetimizniñ unudılmaz namelerini hatırlatmaqtan şeref duyamız. Medeniyetimiz sönmez, yırlarımız susmaz!

Qırım Tatar halq muzıkasınıñ sevilen eserlerinden biri olğan “Berdiñ Maña Bir Gül”, sevgi, hasret ve sadelik hislerini özünde toplağan lirik bir halq türküsidir. Türkü nesilden nesilge ağızdan ağızğa aktarılaraq Qırım Tatarlarınıñ kültürel mirasını yaşatqan eserler arasında yer ala. Qırım halq yırları, cemiyetniñ duyğularını, sevincini ve kederini saqlap kelgen sözlü mirasnıñ en mühim parçalarındandır. Qırım Tatar halk müziği geleneği günümüzde de konserler, topluluklar ve kültürel çalışmalarla yaşatılmaktadır. 

“Berdiñ Maña Bir Gül” türküsiniñ tam yazılğan tarihi ve bestecisi belli degildir. Qırım Tatar halq yırlarınıñ çoqusı kibi bu eser de halq arasında doğıp nesiller boyunca yaşatılğan anonim eserlerden biri olaraq kabul etile. Qırım Tatar muzıqısında sevgi, vatan, ayrılıq ve hasret temaları geniş yer tuta. 

Türküde bir gül, sevgi ve sadakatnıñ sembolü olaraq qullanıla. Sevgiliden alınğan bir gül, hatıra, muhabbet ve bağlılıqnı añlata. Türküniñ lirik yapısı insan duyğularını sade amma tesirli bir şekilde ifade ete.

Bu türkü Qırım Tatar sanatçıları, halq muzıqası topluluqları ve kültür cemiyetleri tarafından seslendirilmektedir. Qırım Tatar halq yırları günümüzde de çeşitli topluluklar tarafından yaşatılmaktadır. 

Qırım Tatar Kültüründeki Yeri

Qırım Tatar halq yırları yalnız bir muzıqı türü degil, aynı zamanda milliy hafızanıñ taşıyıcısıdır. Düğünlerde, cemiyet toplantılarında ve kültürel faaliyette bu tür yırlar nesiller arasında köprü vazifesini körür. Qırım Tatar kültüründe muzıqı ve yır, kimlikni saqlavnıñ mühim unsurlarından biri olaraq kabul etile. 

Berdiñ Maña Bir Gül

Berdiñ maña bir gül,

Köñlüme saldıñ nur.

Yollar uzaq olsa da,

Unutalmam seni bir ömür.

Gülni saqlap yüregimde,

Hatırası qaldı bende.

Sevgi sözleri esken yeldek,

Yaşay berir köñlümde.

Not: Halq yırlarınıñ sözleri bölgelerge ve söyleyiş geleneklerine köre farklı varyantlarda yaşap kelebilir.

Kırım’ın Sesi Notu: Qırım Tatar halq yırları, milletniñ hafızasını, sevgisini ve kültürünü yaşatqan en qıymetli miraslardandır. Bu yırlarnı gelecek nesillerge aktarmaq milliy vazifemizdir.