QIRIM TATAR HALQ MASALLARI
QIRIM TATAR HALQ MASALLARI
Qırım Tatar halq masalları, yüzyıllar boyunca bozkırda, dağ köylerinde, han saraylarında ve oba ateşlerinin etrafında anlatılagelmiştir. Bu masallar yalnızca çocukları uyutmak için değil; halkın hafızasını, inancını, adalet anlayışını ve dünyaya bakışını yaşatmak için söylenmiştir.
Her masalda bir öğüt, her kahramanda bir cesaret, her düşmanda bir sınav vardır.
Evvel zaman içinde, Qırım bozkırında bir yiğit doğmuştu. Adına Edige dediler. Daha çocuk yaşta bile akranlarından farklıydı; sözünde doğru, bileğinde kuvvet, gönlünde adalet vardı.
Bir gün köyüne kara bir haber geldi: Bozkırın ötesinde yedi başlı bir yılan türemiş, oba obayı yakıp yıkıyormuş. Han, tellallar gönderdi:
Kim bu belâyı def ederse, hem altınla mükâfatlandırılacak hem de hanın yanında yer bulacak!
Birçok yiğit denedi ama geri dönemediler.
Edige annesinin elini öptü:
— Ana, dua et. Ya zaferle dönerim ya da adımla anılırım.
Yedi gün yedi gece at sürdü. Nihayet karanlık bir vadide yılanla karşılaştı. Her başı ayrı ayrı ateş püskürtüyordu.
Edige kılıcını çekti:
— Zulmün ömrü kısadır!
Savaş gün doğana dek sürdü. Yiğit, başları birer birer kesti. Son başı düşerken yer titredi, kara duman dağıldı.
Edige köyüne döndüğünde artık yalnız bir genç değil, halkın umudu olmuştu.
Öğüt: Zulme karşı duran, adaletle yücelir.
ALTIN ALMA
Bir padişahın bahçesinde altın veren bir elma ağacı vardı. Her gece bir elma çalınıyordu.
Üç oğlu vardı. Büyükleri uyudu, ortancası korktu. En küçüğü ise sabaha kadar bekledi. Gece yarısı gökten altın tüylü bir kuş indi.
Genç, kuşun bir tüyünü yakaladı. Sabah padişaha götürdü. Padişah dedi ki:
— O kuşu bana getiren, tahtımın varisi olur!
Küçük oğlan yola çıktı. Devlerle, cadılarla, yalanla ve hileyle karşılaştı ama doğru sözünden şaşmadı. Sonunda kuşu yakaladı.
Ağabeyleri hile yaptıysa da hak yerini buldu.
Öğüt: Sabır ve doğruluk, hileyi yener.
TİLKİ İLE KURT
Bir gün kurt aç kalmıştı. Tilkiye rastladı:
— Ne yapacağız?
Tilki gülümsedi:
— Akıl, dişten keskindir.
Tilki köyden peynir çaldı. Kurt hepsini birden yemek istedi. Tilki dedi ki:
— Ay ışığında kuyrukla balık tutulur!
Kurt inanıp dereye kuyruğunu soktu. Sabah olunca köylüler gelip onu yakaladı.
Tilki uzaktan seslendi:
— Açgözlülük sonu pişmanlıktır!
Öğüt: Hırs, aklı kör eder.
ÇATIR TAV EFSANESİ
Çatır Tav, Qırım’ın kalbinde yükselir. Derler ki, bir zamanlar burada bir toy kurulmuş, bütün boylar toplanmış.
Bir bilge ayağa kalkmış:
— Birlik olmazsak dağ bile taş olur.
O gece yıldırım düşmüş, dağ yarılmış. Ama halk birlik olmuş, dağı kutsal bilmiş.
O günden beri Çatır Tav, direnişin sembolüdür.
AKILLI KÖYLÜ
Bir han halkını sınamak istemiş:
— En değerli şey nedir?
Kimisi altın dedi, kimisi güç.
Bir köylü çıktı:
— En değerli şey adalettir. Olmazsa ne altın kalır ne devlet.
Han düşündü, köylüyü yanına aldı
Üç dost
“Üç dost” masalı batırlıq, сesaret ve ziyreklik mevzularını aks etken bir masaldır. Böyle çizgiler saibi olğan qaraman eñ ağır zorluqlarnı yeñip keçer. Masal qaramanlarından biri olğan ulaq özüniñ cesür areketlerinen dostlarını ölümden qurtara.
Bir qaşıq tuz
Aqılbaliğ ve ikmetli qız aqqında bir masaldır. Masal namuslı olmağa ve namusıñnı qorçalamağa bilmek kerekligini ögrete.
Leylekniñ sesi
Masal balalarğa atik, maqsadkâr olmaqnı ögrete. Bir de bir işni başqa künge qaldırmayıp, vaqtında yapmaq kerekligini añlata.
Bülbül
Masalnıñ baş qaramanı ufaq, dülber sesli bir quşçıqtır. Serbestlikni hayal etken bülbül arqadaşlarınıñ yardımı ile bazirgânnıöz aqılbaligi ile yeñip, muradına irişe. Bu masal kerçek arqadaşlıq ve ziyreklikniñ qıymetini añlata.
Suv ayğırı
Bu masal bir faqır adamnıñ öz ziyrekligini qullanıp em hanğa hızmet etkeni, em özü zenginleşkeni aqqında ikâye ete.
Eyilikke kemlik yapma
Ajderhanı qurtarğan çoban az qalsın özü onıñ pancasına oğrayyaza. Yardımğa, bir vaqıt qapqandan qurtarılğan ayneci tilki kele. Masal, bazıda eyilikke kemlik de yapılğanını añlata, amma neticede ep bir eyilik yeñgenini köstere.
Qaşqırnıñ antı
“Qaşqırnıñ antı” bir ahmaq qaşqır aqqında ikâye ete. Masalda yamanlıq cevapsız qalmağanını köremiz. İşbu halq masalı bergen sözni tutmağa, öz fikiriñde qattı turmağa ögrete.
Qırmısqanen çegertki
Çegertki dostunı ölümden qurtarmaq içün bir çoq manialardan keçe, başqa qaramanlarnen til tapışıp añlaşa. Niyetinden vazgeçmey, elinden kelgenini yapa ve vazifesini becere. Masal aqiqiy dostluq nasıl olmaq kerekligini köstere.
Kiçkene
İşkir ve qorqubilmez Kiçkene adlı oğlan balalarğa atik ve teşebbüsli olmaqnı ögrete. Büyüklerge ürmet kösterip, olarnı qayğırmağa çağıra.
Turna Babay
Yaş turnalarnıñ qurnazlığına baqmadan, qart turna baş qaraman – Turna babaynı bahşışlarnen taqdirley.
(Derleme ve Yayına Hazırlayan: Qırımnın Sesi)
