QIRIMNIN SESİ — GASPRALI’NIÑ MİRASI YAŞAY!
Diaspora Şartlarında Qırımtatar Matbuatınıñ Yañıdan Teşekkülü: “Qırımnın Sesi” Gazetesi Misali
27 Şubat 2015 tarihinde neşir hayatına başlayan “Qırımnın Sesi” gazetesini diaspora matbuatı bağlamında tahlil ete. Çalışma, İsmail Bey Gaspıralı ile başlayan Qırımtatar neşir ananesiniñ tarihiy inkişafını nazar-ı itibara alaraq, gazetenin tilni yaşatma, medeniy süreklilikni temin etme ve diaspora kimligini quvetlendirme fonksiyonlarını inceley.
Etnik diaspora topluluqlarında matbuat, kimlikniñ muhafazası ve tilniñ yaşatılması baqımından stratejik ehemmiyetke malikdir. Bu çerçevede 27 Şubat 2015 tarihinde Konya vilâyetiniñ Seydişehir rayonında neşir etile başlanğan “Qırımnın Sesi” gazetesi, Qırımtatar tilinde devriy neşir ananesini yañıdan canlandırmağa yönelgen mühim bir teşebbüs olaraq ortaya çıqa.
Gazeteniñ beyan etken maqsadı — İsmail Bey Gaspıralı’nıñ mirasına sahip çıqmaq ve onıñ “dilde, fikirde, işte birlik” prensibini zamaneviy şertlerde devam ettirmektir.
Qırımtatar Matbuatınıñ Tarihiy İnkişafı
Qırımtatar basın tarihiniñ başlangıcı 1883 senesinde Bahçesaray’da neşir etilgen Tercüman gazetesi ile bağlıdır.² Gaspıralı, bu neşir vasıtası ile yalnız Qırım’da degil, bütün Türk dünyasında modern maarif, ortak til ve ictimaiy ıslahat fikirlerini yaymağa çalışqan.
Sovyet devrinde milliy neşir organlarınıñ qısıtlanması ve 1944 sürgüni neticesinde Qırımtatar tilinde matbuat kesintige oğrağan.³ Diaspora şartlarında tilniñ yazılı qullanım sahası daralmış, bu da nesiller arasında til kopuşuna yol açqan.
Bu tarihiy fon üzerinde “Qırımnın Sesi”, kesintiye oğrağan ananeniñ XXI asırda diaspora zemininde yañıdan ihyası olaraq qıymetlendirile.
Kurumsal Yapı ve Neşir Siyaseti
Gazete, 1999 senesinde qurulğan Qırım Türkleri cemiyetlerinden biri tarafından neşir etile. Aylıq periyotla çıqa ve Türkiye ile yurt dışındaki Qırımtatar topluluqlarına ulaştırıla.
Neşir siyasetiniñ esas istiqametleri: Qırımtatar Türkçesiniñ yazılı sahasını kenişletmek, Anane, örf-adet ve tarih şuurunu yañı nesillere aktarmaq. Diaspora içinde maneviy birlikni quvetlendirmek
Bu bağlamda gazete, klasik haber mecrasından ziyade, medeniy hafıza mekanı vazifesini de icra ete.
Diaspora ve Kimlik İnşası
Zamaneviy diaspora nazariyelerinde etnik matbuatnıñ üç temel fonksiyası qayd etile: kimlik inşası, tilniñ qorunması ve iç kommunikatsiya.⁴ “Qırımnın Sesi” bu üç fonksiyanı da cem etken bir model teşkil ete.
Yerel (Seydişehir merkezli) bir teşebbüs olmaqla beraber, transmilliy bir oquyıcı kitlesine hitap etüvi onı diaspora matbuatı kategorisinde mühim bir örnek haline ketire.
“Qırımnın Sesi” gazetesi, Qırımtatar matbuat ananesiniñ diaspora şertlerinde yañıdan teşekkül etüvini temsil ete. İsmail Bey Gaspıralı ile başlağan modern neşircilik çizgisiniñ XXI asırda devam ettirilmesi, hem til siyaseti hem de milliy kimlikniñ muhafazası baqımından stratejik ehemmiyet taşır.
QIRIMNIN SESİ — GASPRALI’NIÑ MİRASI YAŞAY!
27 Şubat 2015’te Seydişehir’den yükselgen bu ses, yalnız bir gazete degil — Qırımtatar tiliniñ, tarihiniñ ve milliy şuurlılığınıñ yañıdan dirilişidir.
GASPRALI’NIÑ YOLU DEVAM ETE
1883’te Bahçesaray’da “Tercüman” ile başlağan milliy uyanış, XXI asırda “Qırımnın Sesi” ile diaspora toprağında yañıdan neşv ü nema tapa. “Dilde, fikirde, işte birlik” şiarı endi yalnız bir tarihî hatıra degil — amelî bir istikametdir.
TİL VARSA — MİLLET BAR
Gazeteniñ esas maqsadı açıqtır: Qırımtatar Türkçesini yaşatmaq Anane ve örf-adetlerni qorumaq Dünya cemiyetine halqımıznıñ hakikatini obyektiv taqdim etmek Çünki til susarsa millet susar. Til yazılarsa millet yaşar.
SEYDİŞEHİR’DEN TÜRK DÜNYASINA
Yerel bir teşebbüs olaraq başlağan bu neşir, bugün Türkiye ve yurt dışındaki Qırımtatar topluluqlarını birleştirgen medeniy köprü vazifesini köstere.
“Qırımnın Sesi” sıradan bir gazete degil.
Bu — sürgünge rağmnen sönmegen bir milletniñ sesidir.
Bu — Gaspıralı’nıñ emelleriniñ XXI asırdaki devamıdır.
Bu — kimlikniñ, tilniñ ve tarihniñ muhafazasıdır.
Mustafa SARIKAMIŞ
DÜNYA KIRIM TATAR DERNEK BAŞKANI
KIRIM’IN SESİ MEDYA GRUP BAŞKANI
