45 Yıllık Qısqa Ömürge Sığdırılğan Büyük Miras: Yunus Qandım
Yürek Ateş Kibi Yanğanda: Yunus Qandım 67 Yaşında!,
Ömrüni qırımtatar medeniyeti, tili ve edebiyatınıñ inkişafına bağışlağan ulu şair ve mütercim Yunus Qandım, doğumınıñ 67. yılında hafızalarda ve yüreklerde yaşamaya devam ete.
4 sentâbr künü belli qırımtatar şairi, yazıcı, terciman ve medeniyet erbabı Yunus Qandım’nıñ doğum künü. Ömrüni doğma halqınıñ edebiyatına, tarihına ve tiliniñ inkişafına bağlağan ulu istidat sahibi, yaşasaydı bugün 67 yaşında olur edi. Top-topu 45 yıl sürmegen qısqa, lâkin pek semereli ömürinde o, qırımtatar medeniyetinde silinmez izler qaldırdı.
Qırımtatar Medeniyetine Bağıçlanğan Bir Ömür
Taşkent vilâyetiniñ Aqqurğan bölgesinde, sürgünlik şartlarında dünyaya kelgen Yunus Qandım, daha mektep yıllarından edebiyatqa büyük merak kösterdi. Onıñ ilk şiiri 1979 senesinde “Lenin Bayrağı” gazetasında derc etildi. 1981 senesinde Taşkent Devlet Pedagoji İnstitutınıñ Qırımtatar tili ve edebiyatı bölügini bitirgen Qandım, ömrüniñ soñuna qadar sözge, edebiyatqa ve milletine bağlı qaldı.
1989 senesinde Qırımğa qaytqan Yunus Qandım, burada “Dostluq” ve “Yañı Dünya” gazetalarında çalıştı. Şairlikniñ yanında tercimanlıq, jurnalistlik, muarrirlik ve araştırıcılıq faaliyetlerini de beraber yürüttü. Onıñ qırımtatar tili ve edebiyatına qosqan hızmeti, yalnız şiirleri ile sınırlı qalmadı.
Şairniñ edebiy mirasında şu müim işler yer almaqta:
- Zengin Edebiy İcad: Halqnıñ yüregine toxunğan onlarnen tesirli şiirler yarattı. Şiirlerinden 30’dan ziyade türküge güfte yapıldı.
- Edebiyat Antologiyası: Qırımtatar edebiyatınıñ sistemalı şekilde ögrenilmesi ve qorunması içün üç ciltlik Qırım Tatar Edebiyatı Antologiyasınıñ hazırlanmasında büyük emek sarf etti ve 30’dan ziyade ilmiy maqale yazdı.
- Tarihiy Hafıza: Birinci Qurultay ve qırımtatar halqınıñ milliy lideri Noman Çelebicihan aqqında salmaqlı, ilmiy ve edebi-tarihiy eserler yazıp yetiştirdi.
- Uluslararası Temsil: Türkiye’den Romanyağa, Baltıq ülkelerinden Türkistan coğrafyasına qadar çeşitli yerlerde keçirilgen ilmiy ve medeniy toplantılarda Qırım Tatar edebiyatını eñ yüksek seviyede temsil etti.
Cengiz Dağcı Eserlerini Qırım Tatar Tiline Taşıdı
Yunus Qandımnıñ en mühim hizmetlerinden biri de büyük Qırım Tatar yazıcısı Cengiz Dağcınıñ dünyaca belli eserlerimen qırımtatarlarnı tanıstırması ve olarnı ana tiline tercime etmesi edi.
“Qorqınç Yıllar”, “Yurdunu Qaybeden Adam”, “Onlar da İnsandı”, “Anneme Mektuplar” ve “Hatıralarda Cengiz Dağcı” eserlerini qırımtatar tiline aktararaq, Dağcı’nıñ mirasını vatanındaki okuyucılarğa daha yaqınlaştırdı ve eki ulu isim arasında edebiy bir köpür qurdı. Ayrıca Özbek, Qaraqalpaq, Qazaq ve Ukrain edebiyatınıñ mühim isimleriniñ eserlerini de qırımtatar tiline çevirdi.
Zamanmen Yarışqan Bir Yürek ve Fedakârlıq Felsefesi
Yunus Qandım, tek bir edebiyatçı değil, yüreği doğma vatanı ve halqı içün ateş kibi yanan büyük bir fikir adamı edi. Onıñ ömür felsefesiniñ esasında “zamanmen yarışmaq” ve “özüni feda etmek” printsibi yata edi. Top-topu 45 yıl yaşayacağını bilgen kibi, bir daqqasını bile coymadan, acele eterek yarattı.
Özbekistan sürgünliginde doğmasına baqmadan, içindeki vatan ateşini heç söndürmedi ve Qırım’ğa qaytqanda bütün küçüni milliy uyanışqa bağıçladı. O, şahsiy rahatlığını bir kenara qoyup, qırımtatar medeniyetiniñ temellerini yañıdan qurmaq içün can-gönülden çalıştı. Qandım’nıñ nazarıñda yaratıcılıq – sıradan bir iş değil, milletniñ varlığını qorumaq içün berilgen muqaddes bir hızmet, ebediy bir borç edi.
“Yürek Ateş Kibi Yanğanda” Vesiqalı Filmi
Şairniñ acayip istidadını, içki dünyasını ve fedakârane ayat yolunu yañıdan keşf etmek istegenler içün teyyarlanğan «Qandım. Yürek ateş kibi yanğanda» vesiqalı filmi büyük merak doğura.
Seyirciler, şairniñ qızı Hatice Qandım ile beraber ulu şairniñ içki dünyasına, yaratıcılıq azaplarına ve halqına olğan sonsuz sevgisine şaat ola bileler. Film, tek bir edipniñ biyografiyası değil; ömürniñ uzunlığı değil, derinligi müim olğanını isbatlağan ibretli bir vesaqadır. Filmni YouTube üzerinden seyir etmek mumkindir.
Qısqa Ömürge Sığdırılğan Büyük Miras
Yunus Qandım 20 Mart 2005 senesinde Aqmescit’te, henüz 45 yaşında iken vefat etti. Lâkin onun ömrü qısqa olsa da, bıraktığı miras büyük edi.
O, bugün aramızda olmasa da, yazğan her satırı, çevirdiği her eser ve Qırım Tatar tiline bağışlağan her emeği ile yaşamını sürdürmekte. Yürek ateş kibi yanğanda, söz ölmez. Yunus Qandımnıñ sözü de, adı da Qırım Tatar halqınıñ hafızasında ebediyen yaşamaya devam etecek.
Hatırası ögünde saygı ile eğilemiz. Yeri cennet olsun.
- Memba: Crimean Tatars
- Kırım’ın Sesi Arşivi İçün Not: Bu haber, qırımtatar milliy uyanış devreniñ eñ müim şair, mütercim ve tedqiqatçılarından biri olğan Yunus Qandım’nıñ hatırasını ebedileştirmek ve yaratıcılığını yañı nesillerge tanıtmaq maqsadı ile arhivge qoşulğan.
