TUVA TÜRKLERİ: SİBİRYA’NIN KADİM TÜRK YURDU
TUVA TÜRKLERİ: SİBİRYA’NIN KADİM TÜRK YURDU
Altay–Sayan sahasında yaşayan Tuva Türkleri, dil, inanç ve müzik mirası bakımından Türk dünyasının en özgün topluluklarından biridir. Şamanizm ile Budizmi bir arada yaşatan Tuvalar, tarih boyunca farklı siyasi hâkimiyetlere rağmen kimliklerini korumayı başarmıştır.
Güney Sibirya’da, Moğolistan’ın kuzeyinde yer alan Tuva Cumhuriyeti, Türk tarih ve kültür coğrafyasının en doğu uçlarından birini teşkil eder. Bölgenin yerli halkı olan Tuva Türkleri (Tıvalar), hem dil özellikleri hem de zengin sözlü kültürleriyle Türkoloji araştırmalarında müstesna bir yere sahiptir. Başkent Kızıl, Tuva’nın siyasi ve kültürel merkezidir.
Tuvaların etnogenezi, Altay–Sayan bölgesinde yaşamış eski Türk boylarına dayanmaktadır. Bölge tarih boyunca Göktürk Kağanlığı, Uygur Kağanlığı, Yenisey Kırgızları,
Moğol siyasi yapıları gibi güçlerin hâkimiyet sahasında kalmıştır.
18.yüzyılda Tuva sahası Qing Hanedanı idaresine girmiş, 20. yüzyıl başındaki siyasi çalkantılar sonucunda kısa süreli Tannu-Tuva Halk Cumhuriyeti kurulmuştur. Bölge 1944’te Sovyetler Birliği’ne bağlanmış, Sovyetler’in dağılmasından sonra Rusya Federasyonu içinde özerk cumhuriyet statüsünü sürdürmüştür.
Dil ve Etnik Kimlik
Tuva Türkçesi Türk dilleri ailesinin Sibirya koluna mensuptur, Dilin başlıca özellikleri şunlardır: Güçlü ünlü uyumu Belirgin gırtlak (uvular) sesler Moğolca alıntıların fazlalığı Zengin sözlü anlatım geleneği
Bugün Tuva Türkçesi Kiril alfabesiyle yazılmakta ve cumhuriyetin resmî dillerinden biri olarak varlığını sürdürmektedir.
Geleneksel Hayat ve Kültür
Tarihsel olarak Tuvaların temel geçim kaynakları: Göçebe hayvancılık Avcılık Kürk ticaret (Kuzeyde) ren geyiği yetiştiriciliği olmuştur.
Sovyet döneminde kolektivizasyon ve yerleşik hayata geçiş, geleneksel yapıyı önemli ölçüde dönüştürmüştür.
Dünya Çapında Ün: Höömei (Boğaz Şarkıcılığı)
Tuva kültürünün en tanınmış unsuru gırtlak şarkıcılığıdır (höömei).
Bu teknik: Aynı anda birden fazla ses çıkarma, Doğa seslerini taklit etme, Şaman ritüelleriyle bağlantı, özellikleriyle dikkat çeker.
Modern dönemde bu geleneği dünyaya tanıtan toplulukların başında Huun-Huur-Tu gelmektedir.
Demografik Durum
Bugün Tuvaların nüfusu yaklaşık 300 bin civarındadır. Nüfusun büyük kısmı Tuva Cumhuriyeti’nde yaşamakta, küçük gruplar Moğolistan ve Çin’de bulunmaktadır. Cumhuriyet içinde Tuvalar çoğunluk nüfustur; ancak Rusça kamusal hayatta güçlü konumunu korumaktadır.
Tuva Türkleri, Türk dünyasının en doğudaki ve kültürel bakımdan en özgün topluluklarından biridir. Altay–Sayan sahasının kadim mirasını günümüze taşıyan Tuvalar, Şamanizm ile Budizmi sentezleyen inanç yapıları, zengin sözlü kültürleri ve eşsiz höömei geleneğiyle Türk tarih ve kültür araştırmalarında özel bir yer işgal etmektedir
