Türk Dünyasının Mümtaz Âlimi: Bekir Çobanzade Mezarı bilinmiyor (1893–1937)

Türk dünyasının önde gelen dilbilimci, şair ve fikir adamlarından Prof. Dr. Bekir Çobanzade, 15 Mayıs 1893 tarihinde Kırım’ın Karasubazar bölgesinde dünyaya gelmiştir. Eğitim hayatına Kırım’da başlayan Çobanzade, Dini Hayırseverler Cemiyeti’nin desteğiyle İstanbul’a gönderilmiş ve Galatasaray Lisesi’nde (Sultaniye) tahsil görmüştür.

Ardından Budapeşte Üniversitesi’nde Türk, Arap ve Macar filolojisi alanında doktora yaparak ilmî kariyerine uluslararası bir boyut kazandırmıştır. Budapeşte’de yayımlanan “Doğu” gazetesinin editörlüğünü üstlenmiş; 1918–1919 yıllarında şiir ve makaleleri Kırım, Türkiye ve Orta Asya basınında yayımlanmıştır.

Kırım’a dönüşünün ardından Kırım Devrimci Komisyonu Başkanlığı, Maarif Komiserliği, Tatar Dili ve Edebiyatı Daire Başkanlığı ve Kırım Üniversitesi Rektörlüğü görevlerinde bulunmuştur.

Azerbaycan’da, Samet Ağa Ağamalıoğlu’nun davetiyle Yeni Alfabe Komisyonu ve Yeni Türk Alfabesi Umumittifak Merkez Komitesi Başkanlığı görevlerini yürütmüş; Latin alfabesine geçiş sürecinde Türk halkları arasında ortak yazı dili bilincinin oluşmasına öncülük etmiştir.

1926 yılında Bakü’de düzenlenen Birinci Türkoloji Kurultayı’nın organizasyonunda aktif rol almış; Azerbaycan Devlet Üniversitesi Doğu Bilimleri Fakültesi’nde bölüm başkanlığı ve dekanlık yapmıştır.

“Türk Dilinin Metodolojisi” ve “Bilimsel Gramerin Temelleri” adlı eserleri, Sovyet coğrafyasındaki Türk dillerinin teorik meselelerine dair önemli katkılar sunmuştur.

28 Ocak 1937 tarihinde Kislovodsk’ta tutuklanan Çobanzade, göstermelik bir yargılamanın ardından 13 Ekim 1937’de idam edilmiştir. Mezarı hâlen bilinmemektedir.

Bekir Çobanzade, Türk dünyasının ilmî birliğine yönelik çalışmaları ve fikir mücadelesiyle hafızalarda yaşamaya devam etmektedir.

Bir Âlimniñ Susturılğan Sesi: Bekir Çobanzade

Qırımnıñ Qarasuvbazarında doğğan bir bala, ilimnen ösdi; sözlerini milletiniñ taqdirine bağışladı. İstanbul’da, Budapeşte’de, Bakı’da, Taşkent’te… Qayda Türk tili bar ise, anda onıñ emeği bar edi.

O, faqat bir şair degil edi; alfabe ıslahatınıñ öncüsü, Türkologiyanıñ qurucı isimlerinden biri edi. Diller arasında köprü qurmaq isterken, ideologiyalarnıñ divarlarına uruldı.

1937 senesiniñ qaranlığında susturıldı.
Lâkin fikirleri susturılamadı.

Mezarı belli degil…
Lâkin adı Türk dünyasınıñ ortaq hafızasında yaşamağa devam ete.

Türk dünyasınıñ önde kelgen tilşinası, şairi ve fikir adamı Prof. Dr. Bekir Çobanzade 15 Mayıs 1893 senesi Qırımnıñ Qarasuvbazar bölgesinde doğdı. Tahsil hayatına Qırım’da başlayıp, Dini Hayırseverler Cemiyetiniñ desteği ile İstanbul’a yiberildi ve Galatasaray Lisesinde (Sultaniye) oqıp tahsil kördi.

Soñ Budapeşte Universitetinde Türk, Arap ve Macar filologiyası saasında doktorlıq yapıp, ilmiy karyerasına halqaralı ölçem qazandırdı. Budapeşte’de neşir etilgen “Şarq” gazetesi müdirligini yürüttü; 1918–1919 senelerinde şiirleri ve maqaleleri Qırım, Türkiye ve Orta Asiya matbuatında basıldı.

Qırımğa qaytqandan soñ Qırım İnqilâp Komisyonu Reisi, Maarif Komissarı, Tatar Tili ve Edebiyatı Dairesi Reisi ve Qırım Universiteti Rektoru vazifelerinde bulundu.

Azerbaycan’da Samet Ağa Ağamalıoğlu’nıñ daveti ile Yañı Alfabe Komisyonu ve Yañı Türk Alfabesi Umumittifaq Merkez Komiteti Reisi vazifelerini yürüttü; Latin elifbesine keçüv devrinde Türk halkları arasında ortaq yazı tili şuuruñıñ teşekkül etmesine öncülük etti.

1926 senesinde Bakı’da keçirilgen Birinci Türkologiya Qurultayınıñ teşkilâtında faal rol aldı; Azerbaycan Devlet Universiteti Şarq İlimleri Fakültesinde bölüm başqanı ve dekan olaraq çalıştı.

“Türk Tiliniñ Metodologiyası” ve “İlmiy Grammatikanıñ Esasları” adlı eserleri, Sovyet coğrafiyasındağı Türk tilleriniñ nazariy meselelerine mühim töhfeler berdi.

28 Qanunısani 1937 tarihinde Kislovodsk’ta tutuqlandı. Göstermelik bir muhakemeden soñ 13 Ekim 1937’de idam etildi. Mezarı bugünge qadar belli degildir.

Bekir Çobanzade, Türk dünyasınıñ ilmiy birligi yolundağı çalışmaları ve fikir mücadelesi ile hafızalarda yaşamağa devam ete.