Toy ve Cıyın Ananesi Qırımtatar Halqnıñ Sosyal ve Medeniy Ayatı
Halqnıñ Sosyal ve Medeniy Ayatı: “Toy” ve “Cıyın” Ananesi
Toy ve Cıyın: Birlikniñ ve Toplaşuvnıñ Meydanı
Toy ve Cıyın Ananesi, Qırımtatar halqınıñ içtimai ve medeniy hayatında müim yer tutqan köne adetlerniñ biridir. Toy, bugünki añlayışta yalnız bir evlenüv merasimi olaraq körülse de, keçmişte onıñ manası daa keñ edi. Toylar, bir evniñ sevincini bütün köyge ve qabileniñ azalarına yetkizgen büyük bir toplu merasim edi. Cıyın ise yaşlar, qızlar, büyükler ve köydeşlerniñ bir araya kelip qonuşqan, yırlağan, oyunlar oynap, bir-birinen haber alğan içtimai meydanı edi.
Qırımtatar köy hayatında insanlar bir-birine sıq bağlı yaşay edi. Tarla işi, bağ-bahça, mal-baqarıv ve ev işleri arasında toplu şenlikler içtimai hayatnıñ canı sayılır edi. Ağır işler bitkennen soñ keçirile turgan cıyınlarda insanlar biraz nefes ala, dertleşe ve sevincini paylaşa edi.
Kırım’ın Sesi Gazetesi arşivinde yer alğan “Tanışuv – Toy Merasimi” yazısında da cıyınlarnıñ qış vaqtında köylülerniñ azbarlarında, çayırlarda ve bağ-bağçalarda keçirile kelgeni añlatıla. Yaşlar ve qızlar dostlarınıñ evlerinde nevbetnen toplaşıp, qonuşa, halq yırlarını yırlay ve türlü oyunlar oynay edi.
Cıyınnıñ İçtimai Vazifesi
Cıyınnıñ eñ müim taraflarından biri, insanlar arasında bağlarnı kuvvetlendirmek edi. Bu toplantılarda yalnız eglence yapılmaz, aynı zamanda köyniñ meseleleri de qonuşıla edi. Büyükler yaşlarğa nasihat bere, yaşlar ise öz aralarında dostlaşa ve bir-birini daa yahşı tanıya edi.
Cıyınlarda “Yüzük” ve “Quşaq” kibi oyunlar oynalğanı, istidatlı yaşlar ve qızlarnıñ çıñ, mane ve şaqalarnı özleri uydurıp köydeşlerine taqdim etkeni de kaynaklarda belirtilmektedir.
Bu bakımdan cıyın, bir eglence toplantısından daa ziyade, köyniñ içtimai mektebi vazifesini yapqan. Yaş nesil burada halqnıñ söz sanatını, yırlarını, oyunlarını ve davranış ananelerini ögrene edi.
Toy: Bir Ailenniñ Degil, Bütün Köyniñ Sevincidir
Qırımtatar toyları da cıyın ananesiniñ devamı olaraq şekillenip kelgen. Toy, evlenüv qararınıñ ilanından nikâh ve gelinniñ alınmasına qadar devam etken bir sıra merasimlerni içine ala edi.
Güney Qırım Tatarlarınıñ köne toy adetleri üzerine yapılan ilmiy araştırmalarda düğün merasimleriniñ bir-birinen bağlı birçok merasimden ibaret olğanı belirtilmektedir. Bu merasimler, Qırımtatarlarınıñ aile, cemiyet ve medeniyet tarihiniñ izlerini taşıy.
Toynıñ hazırlığı da yalnız oğlan ve qız eviniñ işi degil edi. Qohumlar, komşular ve köydeşler hazırlıqqa yardım ete edi. Aş pişirilir, evler temizlene, misafirler içün sofralar qurula, toyğa kelgenlerge türlü ikramlar yapılır edi.
Bu yardımlaşuv, Qırımtatar cemiyetinde qavumlıq ve qonşuluq bağlarınıñ ne qadar müim olğanını köstere. Toy vesilesi ile insanlar bir-biriniñ sevincine ortak ola ve çetin vaqıtta da bir-birine yardım etken cemiyet ruhunı pekiştire edi.
Toy Sofrası: Bereket ve Qardaşlıq
Toy sofraları da bu ananenıñ ayrılmaz parçası edi. Sofra etrafında yalnız aş yenilmez; insanlar qonuşa, keçmişni añıp, yaş nesilnen fikirlerini paylaşa edi.
Kırım’ın Sesi Gazetesi yaqın zamanda yayımlanğan bir yazısında toy sofralarınıñ qardaşlıq, bereket ve birlik timsalı olğanına diqqat çekmektedir. Şırbörtek, sarburma, toy şorbası, qalaç ve milliy tatlılar kibi aşlar toy sofralarınıñ müim unsurları arasında yer ala.
Toy sofralarınıñ bereketi, aslında bir cemiyetniñ bir-birine bergen degerini de añlata. Misafirniñ rızası, sofranıñ bolluğı ve herkesniñ bir sofra etrafında toplaşması, Qırımtatar kültüründe misafirperverlikniñ köklü bir ifadesidir.
Toy ve Cıyın Ananesi: Yaş Nesil İçün Kültür Mektebi
Toy ve cıyınlar, sözlü kültürniñ nesilden nesilge keçirilgen eñ canlı meydanlarından biri edi. Yırlar, maneler, çıñlar, oyunlar, yemekler ve merasimler yazılı kitaplardan daa ziyade, yaşlılardan yaşlarğa aktarılaraq yaşay edi.
Köyde bir toy keçirilgende, yalnız gelin ve damat degil, bütün cemiyet bu merasimniñ iştirakçısı ola edi. Bu sebepten toy, cemiyetni birleştirgen bir hadiseye çevrile.
Qırımtatar toy adetleri üzerine yapılan araştırmalarda keçmiş toylarınıñ birneçe kun devam etkeni, oğlan ve qız tarafında ayrı merasimler keçirile kelgeni ve bazı eski adetlerniñ zaman içinde unutulmağa başladığı belirtilmektedir.
Bugün toylar eski şekli ile her yerde devam etmesede, ananenıñ ruhu yaşay. Modern toylar da qohum-qardaşnıñ, dostlarnıñ ve köydeşlerniñ bir araya kelmesine vesile ola.
Cıyınnıñ Ruhu Yaşatılmalı
“Toy” ve “Cıyın” Ananesi, Qırımtatar halqınıñ yalnız geçmişine ait bir hatıra degildir. Bu anane, birlik, yardımlaşuv, qonşuluq, misafirperverlik ve beraberlik kibi degerlerniñ canlı ifadesidir.
Bugün dünyanıñ türlü yerlerinde yaşağan Qırımtatarlar içün bu adetlerniñ ögrenilmesi ve yaşatılması ayrı bir ehemmiyet taşıy. Çünki bir halqnıñ medeniyeti yalnız tarih kitaplarında degil, onun toyında, sofrasında, yırında, sözünde ve cemiyet içinde bir-birine bergen desteginde yaşay.
Cıyınlar bizge bir yerde toplaşmaqnı, toylar ise sevincni paylaşmaqnı ögrete. Bu sebepten eski toy ve cıyın ananesiniñ esas ruhunı yaşatmaq, gelecek nesillerge yalnız bir adetni degil, birlikte yaşama kültürini de miras qaldırmaq demektir.
Kırım Tatar medeniyetiniñ eñ müim temellerinden biri olan içtimaiy dayanışma, asırlar boyu “Toy” ve “Cıyın” ananeleri vastasınen yaşatıldı. Bu adetler, halqnıñ bir araya kelmesini, bırlik ve beraberligini pekitmesini sağlayan eñ quvetli sosyal bağlar olarak qabul etile edi.
Köy ve Qabileniñ Bir Araya Kelgen Meydanı
Toylar, tek eki gençniñ evlenüv merasimi olmaktan ziyade, bütün köyniñ ya da qabileniñ iştirak etkeni devasa bir sosyal vaqia edi. Bu meydanlarda insanlar bır araya kelip dertleşer, quvançlarını paylaşır ve şenlenirler edi. Toylar, toplulıqnıñ meselelerini muzakere etmek ve qardaşlıq bağlarını quvetleştirmek içün müim bir vazife köre edi.
Cura Yapılması ve Quşaq Quşatma Ananesi
Tarihi Kırım toylarının eñ diqqat çekici unsurlarından biri, toyğa davet vazifesini kören “cura” adeti edi. Toy saibiniñ yaqınları, köylerni dolaşıp halqnı bu şenlikke çağırır ve bırlikniñ ilk adımını atar edi. Nikah ve toy esnasında icra etilgen “quşaq quşatma” merasimi ise tek bır adet degil, felsefi bır mana taşıy edi. Kiyov ve kelinge quşatılğan quşaqlar, aileviy mesuliyetni, sadakatni, büyüklere saygını ve nesilniñ devamlılığını timsal ete edi. Bu merasimler, cemaat öñünde gençlerniñ yañı hayat yolculığını hayırlamaq içün büyük bır vesile edi.
İçtimaiy Dayanışma ve Cıyınlar
Cıyınlar ise halqnıñ içtimaiy dayanışmasını en yüksek seviyege çıqaran toplaşuvlar edi. Er kes bır-bırine qol-qanat kere, kederler paylaşıla-paylaşıla azalır, quvançlar ise bırlikte çoğaltıla edi. Cura ile başlağan, quşaq quşatuv ile bereketlengen bu ananeler, Kırım Tatar halqnıñ adalet, bırlik ve bır-bırine qol tutuv qabiliyetiniñ eñ güzel timsalidir.
Bugün de bu zengin medeniy miras, halqnıñ kimliğini ve sosyal ayatını şekillendirmege devam etmekte.
