TATAR MİLLÎ HAREKETİNİN ÖNDE GELEN İSİMLERİ BASKI ALTINDA
Antalya’daki destek eyleminin ardından Tatar aktivistlerin mücadelesinde yeni gelişmeler
ANTALYA — Tatar millî hareketinin önde gelen isimlerine yönelik Rusya’daki hukuki ve siyasi baskılar, 2025 yılında Antalya’da gerçekleştirilen destek eyleminin ardından da devam ediyor. Geçtiğimiz yıl 30 Temmuz’da Antalya’da gerçekleştirilen tek kişilik eylemde Tatar aktivistlere yönelik baskılara dikkat çeken gazeteci ve Tatar millî hareketi aktivisti Nail Nabiullin, Türk dünyasına sessiz kalmama çağrısında bulunmuştu.
Aradan geçen bir yılda davalarda önemli gelişmeler yaşandı. Eylem sırasında adı öne çıkan Zinnur Ağliullin, Fazıl Valiakhmetov ve Engel Fettahov hakkında farklı süreçler devam ederken, özellikle Valiakhmetov hakkında verilen hapis cezası Tatar kamuoyunda büyük yankı uyandırdı.
Zinnur Ağliullin’e 2,5 yıl ertelenmiş hapis
Tatar millî hareketinin veteran isimlerinden Zinnur Ağliullin, Rusya Federasyonu Ceza Kanunu’nun 282. maddesi kapsamında “düşmanlığı ve nefreti körükleme” suçlamasıyla yargılandı.
Nisan 2025’te başlayan yargı sürecinin ardından Naberejnıye Çelnı Şehir Mahkemesi, 17 Eylül 2025’te Ağliullin’i 2 yıl 6 ay ertelenmiş hapis cezasına mahkûm etti. Mahkeme, kararında aktivistin sağlık durumunu ve daha önce sabıkasının bulunmamasını dikkate aldı.
2026 yılında ise Ağliullin hakkında denetim sürecine ilişkin yeni bir hukuki işlem gündeme geldi. Nisan 2026’da deneme süresinin uzatılması ve kendisine ek yükümlülük getirilmesi konusu mahkeme gündemine taşındı.
Fazıl Valiakhmetov’a 6 yıl hapis
Geçtiğimiz yıl Antalya’daki eylemde 70 yaşındaki gazeteci ve tarihçi olarak gündeme getirilen Fazıl Valiakhmetov hakkında ise süreç çok daha ağır bir noktaya ulaştı.
Tatar millî hareketinin veteranlarından olan Valiakhmetov, sosyal medya paylaşımları nedeniyle Rusya’da tutuklanmıştı. Hakkındaki suçlamalar arasında Rusya ordusunu tekrar tekrar “itibarsızlaştırma” ve terörizmi haklı gösterme suçlamaları yer aldı.
28 Nisan 2026’da Yekaterinburg’daki Merkez Askerî Bölge Mahkemesi, 71 yaşındaki Valiakhmetov’u 6 yıl hapis cezasına çarptırdı. Savcılık 7 yıl hapis istemişti. Valiakhmetov ise suçlamaları kabul etmedi.
Valiakhmetov, Tatar millî hareketinin uzun yıllardır aktif isimlerinden biri olarak biliniyor. Karabaş’ta siyasi baskıların kurbanlarına yönelik bir anıt kompleksinin oluşturulmasına öncülük etmiş, Tatar tarihçisi Hadi Atlasi’nin hatırasına adanan müze-kütüphaneyi yönetmiş ve Tatar kültürü ile tarihinin yaşatılması için çalışmalar yürütmüştü.
Engel Fettahov hâlâ tutuklu
Eski Tataristan Eğitim ve Bilim Bakanı ve Tataristan eski başbakan yardımcısı Engel Fettahov hakkında yürütülen süreç de devam ediyor.
Fettahov 2024 yılından bu yana gözaltında bulunuyor. Hakkındaki dava Menzelinsk Bölge Mahkemesi’nde sürerken, savunmasının tutukluluk yerine ev hapsi talebi mahkemeler tarafından kabul edilmedi.
20 Mart 2026’da Tataristan Yüksek Mahkemesi, Fettahov’un tutukluluk hâlinin devamına karar verdi. Böylece eski bakanın cezaevinden çıkma talebi bir kez daha reddedildi.
Fettahov, hakkındaki suçlamaları reddediyor ve davanın siyasi amaçlı olduğunu savunuyor. Kendi açıklamalarında soruşturmanın dayandığı iddialara karşı savunma belgeleri sunduğunu ve suçlamaların yeterli delille desteklenmediğini belirtiyor.
Antalya’dan yükselen çağrı yeniden gündemde
30 Temmuz 2025’te Antalya’da gerçekleştirilen destek eyleminde Nail Nabiullin, Tatar millî hareketinin temsilcilerinin yalnız bırakılmaması gerektiğini vurgulamış ve Türk dünyasına çağrıda bulunmuştu.
Eylemin üzerinden bir yıl geçerken ortaya çıkan tablo, Tatar aktivistlere yönelik baskıların sona ermediğini gösteriyor.
Ağliullin hakkında verilen ertelenmiş hapis cezası yürürlükte bulunurken, Valiakhmetov 6 yıllık hapis cezasıyla cezaevinde, Fettahov ise devam eden yargılama kapsamında tutuklu bulunuyor.
Bu gelişmeler, Tatar dili, kültürü, millî kimliği ve siyasi hakları konusunda mücadele veren isimlerin karşı karşıya kaldığı hukuki baskıların uluslararası kamuoyunda yeniden tartışılmasına neden oluyor.
Nail Nabiullin’in Antalya’daki eylemde dile getirdiği “Türk Dünyası — Susma!” çağrısı, aradan geçen bir yılın ardından Tatar diasporasında ve Türk dünyasında yeniden yankılanıyor.
Tatar millî hareketinin temsilcileri, insan hakları kuruluşları ve diaspora çevreleri; tutuklu ve hükümlü Tatar aktivistlerin durumunun uluslararası kamuoyunun gündeminde tutulması gerektiğini savunuyor.
Tatarların mücadelesinde yeni dönem
Antalya’daki eylem 2025 yılında bir protesto niteliği taşırken, 2026 itibarıyla dosyalardaki gelişmeler meselenin daha da ağırlaştığını ortaya koyuyor.
Bir tarafta 2,5 yıl ertelenmiş hapis cezasıyla karşı karşıya bulunan Zinnur Ağliullin, diğer tarafta 6 yıl hapis cezasına mahkûm edilen Fazıl Valiakhmetov ve hâlen tutuklu bulunan Engel Fettahov…
Tatar millî hareketinin destekçileri açısından bu üç isim, yalnızca bireysel davaların değil; Tatar dili, kültürü ve millî kimliği etrafındaki daha geniş tartışmanın da sembol isimleri olarak görülüyor.
