TARİHÎ GERÇEK GASPRALI’NIÑ EKİ KÜYEVI BAR EDI
TARİHÎ GERÇEK AÇIQLANDI
GASPRALI’NIÑ EKİ KÜYEVI BAR EDI
Cemaatqa yıllarca eksik çatdırılğan malümat tüzeltile: Gaspıralı yalnız bir devlet adamınıñ degil, eki büyük Türk önderiniñ qayınpederi edi.
Qırımnın Sesi – Özel Dosye
Türk dünyasınıñ büyük mütefekkiri, usûl-i cedid hereketiniñ lideri İsmail Bey Gaspıralı aqqında cemaat arasında yayğın bir eksik añlayış bar edi. Uzun yıllar boyunca Gaspıralınıñ küyevi olaraq yalnız Azerbaycan Demokratik Cumhuriyetiniñ ilk başnaziri Nesib Bey Yusufbeyli anıldı.
Lâkin tarihî menbalar, arşiv vesikaları ve biyografik tetqiqatlar başqa bir aqiqâtnı körsete:
Gaspıralınıñ eki küyevi bar edi.
AKADEMİK GERÇEK
Ali Bey Hüseyinzade
•Gaspıralınıñ qızı Sabiha Hanım ile evlengen Türkçülük ideologiyasınıñ qurucı isimlerinden “Türkleşmek, İslamlaşmaq, Muasırlaşmaq” şiarınıñ mimarlarından Türk dünyasınıñ fikir mimarı
Nesib Bey Yusufbeyli
Gaspıralınıñ diger qızı Şefika Hanım ile evlengen Azerbaycan Demokratik Cumhuriyetiniñ ilk başnaziri Azerbaycan devletçiligi tarihiniñ qurucı şahsiyetlerinden
NE İÇÜN BU MÜHİM?
Türk dünyasınıñ entelektüel ağları bir aile çevresinde kesişkenini körsete Qırım–Bakı fikir hattını tarixî delillernen tasdiqla Türkçülük fikriniñ aile içi sürekliligini isbatla Tek küyev” añlayışınıñ yanlış olğanını açıqla
Bu malümat yalnız bir aile meselesi degil — bu, Türk dünyasınıñ fikir ve siyaset tarixini doğru añlama meselesidir.
FLAŞ TESBİT
“Gaspıralı yalnız bir nesilniñ degil, eki büyük Türk önderiniñ qayınpederi edi.”
TARİHÎ BAĞLARNIÑ MANASI
Gaspıralı bir maarifçi, bir gazeteci, bir ıslahatçı edi. Lâkin o, aynı zamanda Türk dünyasınıñ fikir ve siyaset elitiniñ merkezinde turğan bir şahsiyet edi.
Bir qızı Türkçülük ideologiyasınıñ mimarına, diger qızı müstakil Azerbaycan devletiniñ başnaziriñe eş boldı.
Bu tesadüf degil. Bu bir fikir mektebiniñ, bir medeniyet davasınıñ neticesidir.
Akademik deliller açıqtır:
İsmail Bey Gaspıralınıñ küyevi yalnız Nesib Bey Yusufbeyli degil.
Ali Bey Hüseyinzade de Gaspıralınıñ küyevidir.
Bu tarihî gerçegnıñ doğru çatdırıluvı, Türk dünyası entelektüel tarixiniñ sağlıklı qurulması içün zarurdir.
GASPRALI’NIN İKİ DAMADI: TARİHİ BİR GERÇEKLİĞİN DÜZELTİLMESİ
Türk dünyasının büyük mütefekkiri İsmail Bey Gaspıralı hakkında kamuoyunda sıkça tekrarlanan bir bilgi eksikliği bulunmaktadır. Yaygın kanaate göre Gaspıralı’nın damadı yalnızca Azerbaycan Halk Cumhuriyeti’nin ilk başbakanı Nesib Bey Yusufbeyli olarak bilinmektedir. Ancak tarihî ve biyografik kaynaklar, bu bilginin eksik olduğunu açıkça ortaya koymaktadır.
Gaspıralı’nın iki kızı üzerinden Türk dünyasının iki büyük fikir ve siyaset adamıyla akrabalık kurduğu bilinmektedir:
- Ali Bey Hüseyinzade Gaspıralı’nın kızı Sabiha Hanım ile evlenmiştir. Türkçülük düşüncesinin kurucu isimlerinden biridir. “Türkleşmek, İslamlaşmak, Muasırlaşmak” fikrinin mimarlarındandır.
- Nesib Bey Yusufbeyli Gaspıralı’nın diğer kızı Şefika Hanım ile evlenmiştir. Azerbaycan Demokratik Cumhuriyeti’nin ilk başbakanıdır. Azerbaycan devlet geleneğinin kurucu şahsiyetleri arasındadır.
Neden Karışıklık Yaşanıyor?
Kamuoyunda karışıklığın temel sebebi, Yusufbeyli’nin devlet başkanı kimliğiyle daha fazla öne çıkmasıdır. Oysa aile bağları incelendiğinde, Gaspıralı’nın hem fikir dünyası hem siyaset sahasıyla iki güçlü hat üzerinden akrabalık kurduğu görülür.
Bu durum, aslında Gaspıralı’nın yalnızca bir eğitimci değil, aynı zamanda Türk dünyasının entelektüel ve siyasi ağlarının merkezinde yer alan bir şahsiyet olduğunu da göstermektedir.
Akademik veriler ışığında şu tespit nettir:
İsmail Bey Gaspıralı’nın damadı yalnızca Nesib Bey Yusufbeyli değildir; Ali Bey Hüseyinzade de Gaspıralı’nın damadıdır.
Bu tarihî gerçeğin doğru biçimde kamuoyuna aktarılması, Türk dünyası entelektüel tarihinin sağlıklı anlaşılması açısından önem taşımaktadı
