Sibirya Hanlığı’nın kalbi Küçüm Han Yerleşkesi Bu yer, tüm Tatarlar için kutsal bir mekân. Sibirya Tatarlarının devlet geleneği burada doğdu

Tümen bölgesinde, Tobolsk kentinde son derece karmaşık ve zor bir durum yaşanıyor. Tobolsk İlçe İdaresi, Sibirya Tatarlarının tarihi İsker Kompleksi’nde bulunan Küçüm Han Camii ve altı yapının yıkılması talebiyle Tümen Bölgesi Tahkim Mahkemesi’ne başvurdu. Mahkeme duruşması 24 Aralık’ta yapılacak. Eğer dava kabul edilirse, bu tarihi mekânın anlamı ve bağlamı tamamen ortadan kalkabilir. İsker, Tobolsk’a 19 kilometre uzaklıkta, 16. yüzyılın sonuna kadar Sibirya Hanlığı’nın başkenti olan tarihi bir bölgede yer alıyor.

Bugün burası, “Küçüm Han Yerleşkesi” adıyla federal düzeyde arkeolojik bir anıt olarak kabul ediliyor. Bu yer, tüm Tatarlar için kutsal bir mekân. Sibirya Tatarlarının devlet geleneği burada doğdu, kültürleri ve inançları burada şekillendi. Ayrıca “İsker Sebir” adı, bugünkü Sibirya isminin kökenini oluşturdu. Yetkililer, mahkemeye başvurma gerekçesini inşaat ve kullanım kurallarının ihlali olarak açıklıyor. Ancak asıl mesele, bölgedeki Tatar mirasının geleceği. Bu konuda çözüm bulunması için çalışmalar sürüyor. Bu açıklamayı, Dünya Tatar Kongresi İcra Kurulu Başkanı Danis Şakirov yaptı. Yanıtları almak için, Sibirya Tatarlarının beşiğine korkusuz muhabirimiz Ramil Şaydulin gitti. **Arkamda, tarihçilerin “Sibirya Hanlığı’nın kalbi” dediği topraklar var.**

İsker ya da Küçüm Han Yerleşkesi, antik başkentlerden biri olarak biliniyor. Bu topraklarda, MÖ ikinci binyıldan itibaren yaşam vardı. O dönemde burada, bugünkü Sibirya Tatarlarının ataları yaşıyordu. Ancak ne yazık ki, onların torunları bugün yeni engellerle karşılaşıyor. İsker, federal öneme sahip bir arkeolojik anıt. 12. ve 16. yüzyıllara ait eserler barındıran iki katmanlı bir yerleşim alanı. Bir zamanlar Orta Asya ve Avrupa’yla bağlantılı önemli bir ticaret merkeziydi. Burası, hem Tatar hem de Rus tarihi için büyük önem taşıyor. Tam burada, İvan Grozni’nin Ermak’a hediye ettiği zırhlardan bir parçaya ait metal bir plaka bulundu. Aynı yerde, Küçüm Han döneminde Sibirya Hanlığı İslam’ı devlet dini olarak kabul etti. Bu tarihi kompleksin önemi, abartılamayacak kadar büyük, diyor Luiza Şamsuddinova. —

**Küçüm Han döneminde Sibirya Hanlığı altın çağını yaşadı.** Biz Sibirya Tatarları, tarihini ve kültürünü bilen bir halk olarak varlığımızı sürdürdük. Ve bu bütünün, ülkemizin büyük tarihinin bir parçası olduğuna inanıyoruz. — Son 20 yıldır bu alanın korunması ve geliştirilmesiyle “Naslediye” adlı sivil toplum örgütü ilgileniyor. 2000’li yılların başında, burada bir kültür ve tarih merkezi kurulması önerildi. Turistlerin ve ziyaretçilerin Sibirya’nın yüzyıllardır farklı halkların ortak vatanı olduğunu görmesi amaçlandı. İsker’de, manastırlar, kiliseler ve caminin yan yana var olması planlandı. Çünkü hemen yakınında, ünlü Abalak Rezervi ve manastırı bulunuyor. — **Bize dediler ki: Önce siz başlayın.** Bu yerin sizin için gerçekten önemli olduğunu gösterin. Böylece, bölgesel Tatar mirasını koruma derneğini kurduk ve bu projeye başladık. Devletin bizi destekleyeceğini umduk. — Alan zamanla temizlendi, düzenlendi. Önce ağaç yığınları kaldırıldı, sonra cami inşa edilmeye başlandı. Anıtlar dikildi, yapılar yapıldı. Tüm çalışmalar, hayırseverler ve bağışçılar sayesinde gerçekleştirildi. Kompleks canlandı. Binlerce turist geldi, gönüllüler rehberlik yaptı. İsker Festivali, farklı ülkelerden ziyaretçileri çekti. — **Bir gün, hiçbir uyarı yapılmadan, Hanbike Süzge’nin bronz heykeli zorla kaldırıldı ve bilinmeyen bir yere götürüldü.** Bu yaz ortaya çıkan kriz, Süzge Hatun heykelinin kompleksten kaldırılmasıyla başladı. Heykelin şu an nerede olduğu bilinmiyor. Oysa bu heykel, Tobolsk yakınlarındaki eski Süzgün yerleşimine dikilecekti.

Süzge, Sibirya kroniklerinde adı geçen bir figür. Onun adı, Petr Yershov’un eserleri sayesinde Rus edebiyatında da yer buldu. Süzge, birleştirici ve simgesel bir figür haline geldi. — Bugün, mahkemede İsker Anıt Kompleksi’nin kaderi belirleniyor. İlçe yönetimi, camiyi ve diğer yapıları “kaçak yapı” olarak nitelendiriyor. Eğer cami, 7 Kasım’dan önce tamamlanıp kaydedilebilseydi, bu listede yer almayacaktı. — Mahkeme kararı Aralık sonunda açıklanacak. Şu an için tüm inşaatlar durdurulmuş durumda. Bilim insanları, İsker’in sadece Tatarlar için değil, tüm Rusya tarihi için önemli olduğunu vurguluyor. Burada Tatarlar, Ruslar, Kazaklar, Buharalılar ve Novgorodluların yolları kesişti. Burası, Sibirya tarihinin şekillendiği yerlerden biri. — *Bence burayı yıkmak büyük bir hata olur.* Üstelik devlet bütçesi kullanılmadan, bağışlarla inşa edilmişken. Bu, çok yanlış olur. — İsker, bir hafıza noktası, canlı bir tarih merkezidir. Yüzyıllardır insanları birleştiren bir mekândır. Umarız bir çözüm bulunur ve ortak mirasımız korunur

. **Ramil Şaydulin, Danil Filatov “7 Gün”**