DÜNYA QIRIM TATAR DERNEGİ REİSİ SARIKAMIŞ: ZULÜMNİÑ ADI QIRIMTATARFOBİYADIR!

22 Eylül 2026 Kırım'ın Sesi Gazetesi

DÜNYA QIRIM TATAR DERNEGİ REİSİ MUSTAFA SARIKAMIŞTAN TARİHİY ÇAĞIRIV: “KEÇMİŞTEN BUGÜNGECE QIRIMTATARFOBİYA”

Qırımnıñ asırlıq yerli halqı Qırımtatarlarğa qarşı tarih boyunca yapılğan sistematik basqı, sürgünlik ve asimilâtsiya siyasetlerinen beraber bugün yaşatılğan adiy uquq bozuvları, halqlararası meydanğa taşınacaq yañı bir uquqiy ve siyasiy ıstılah (termin) ile adlandırıldı. Qırım Tatar Dünya Dernegi Umumiy Reisi Mustafa Sarıkamış, neşir etken tarihiy beyanatı ile dunyadaki episi insan aqları teşkilâtlarını, alimlerni ve devletlerni, Qırımtatarlarğa qarşı yapılğan bu tamırlı nefretni resmiy surette “Qırımtatarfobiya” olaraq tanımağa ve tezliknen çareler tapmağa çağırdı.

Qırım Tatar Dünya Dernegi Reisi Mustafa Sarıkamış yapqan yazılı beyanatında, Qırımtatarlarnıñ oğrağan haksızlıqları ve aq-uquq bozuvları tek adiy bir yabancı duşmanlığı (ksenofobiya) olmağanını, bunıñ tamırlı ve qurumsal bir nefret cinayeti olaraq “Qırımtatarfobiya” serlevası altında dunya seviyesinde tanılması kerekliğini urğuladı.

Umumiy Reis Mustafa Sarıkamış, bu ıstılahnıñ tarihiy ve bugündeki yerini bu sözlernen hulâsa etti:
“Çarlık Rusiyesi devrinden 1944 senesi Qırım Tatar Sürgünligine, Sovet rejiminin qara propagandalarından bugün Qırımnıñ qanunsuz işgali altında yaşatılğan adiy uquq bozuvlarına qadar halqımızğa yapılğan episi sistematik zulümniñ adı Qırımtatarfobiyadır. Bu ıstılah; halqımıznıñ tarihını yoq saymaq, topraqlarına el qoymaq, tilini unutturmaq ve eñ esas insan aqlarından mahrum etmek isteginiñ sotsiyologik ve siyasiy adıdır. İslamofobiya ve Antisemitizm dunyada nasıl birer nefret cinayeti olaraq qabul etilse, Qırımtatarfobiya da öyle qabul etilmelidir.”

Qırım Tatar Dünya Dernegi Reisi Mustafa Sarıkamış, bu nefret idelogiyasına qarşı tezliknen yapılması kerekken işlerni şöyle sıraladı:

Halqlararası Teşkilâtlarda Tescil: BM (BMT), Avrupa Şurası, AGİT (YETŞ) kibi halqlararası qurulışlar, “Qırımtatarfobiya”nı resmiy esabatlarına kirsetmelidir.
De-Tatarizatsiyanıñ Toqtatılması: Qırımnıñ yerli halqınıñ izlerini silmek maqsadınan deñiştirilgen tarihiy yer adlarınıñ (toponimleriniñ) Qırımtatarca asıllarının qaytarılması içün UNESCO başta olmaq üzere dunya seviyesinde adımlar atılmalıdır.
Dijital Hafıza ve Kureş: “Hain”, “aşırılıqçı” ya da “terorist” kibi uydurma yaftalamalarğa qarşı halqlararası bir közetüv şurası teşkil etilmelidir.
Siyasiy ve Medeniy Aqların Qaytarılması: Qırım Tatar Milliy Meclisine (QTMM) qarşı yapılğan uydurma yasaqlarğa soñ verilmelidir.
Yıllıq Qırımtatarfobiya Esabatı: Dünya seviyesinde bir “Qırımtatarfobiya Közetüv Esabatı” (Crimean Tatarphobia Report) azırlanıp cemaatçılıqqa taqdim etilecektir.

Beyanatını bitirgen Dernek Reisi Mustafa Sarıkamış: “Halqımızğa yapılğan haksızlıqlarnı doğru kelimelernen aytmaq mecburiyetindemiz. Qırımtatarfobiya terimi, edebiyattan siyasatqa, diplomatiyadan akademik maqalelerge qadar er yerde yerini almalıdır. Susmaq bu nefretni besler; biz sesimizni daha gur çıqarıp bu ıstılahnı dunyağa bildirecekmiz” dedi.

Soru 1: “Neden yeni bir terime ihtiyaç duydunuz? ‘Yabancı düşmanlığı’ (Ksenofobi) veya ‘Irkçılık’ kelimeleri Kırım Tatarlarının yaşadıklarını anlatmaya yetmiyor mu?”

Başkan Mustafa Sarıkamış’ın Cevabı: “Hayır, yetmiyor. Ksenofobi, genel bir yabancı korkusudur. Oysa Kırım Tatarlarına yapılanlar anlık ya da sıradan bir yabancı düşmanlığı değildir. Biz vatanımız Kırım’ın yerli halkıyız; yani yabancı değiliz. Maruz kaldığımız zulüm; Çarlık Rusyası’ndan Sovyet rejimine ve günümüze kadar uzanan, devlet eliyle organize edilmiş, dilimizi, tarihimizi, camilerimizi ve kimliğimizi tamamen yok etmeyi amaçlayan kurumsal bir nefret ideolojisidir. Nasıl ki Yahudilere yapılan sistematik nefrete ‘Antisemitizm’, Müslümanlara yapılana ‘İslamofobi’ diyorsak, Kırım Tatarlarını hedef alan bu özel ve asırlık yok etme arzusuna da Qırımtatarfobiya demek hukuki ve sosyolojik bir zorunluluktur.”

Soru 2: “Bu kavramı ortaya atarak Rusya veya bölgedeki diğer güçlerle olan ilişkileri daha da germiş ve Kırım Tatarlarını hedef haline getirmiş olmuyor musunuz?”

Başkan Mustafa Sarıkamış’ın Cevabı: “Biz mevcut olan bir zulmü icat etmedik, sadece asırlardır süren o zulme doğru teşhisi koyduk ve adını verdik. 1944 yılında halkımız bir gecede hayvan vagonlarına doldurulup sürgüne gönderilirken, bugün vatan topraklarımızda evler basılıp masum soydaşlarımız ‘aşırılıkçı’ yaftasıyla tutuklanırken ortada zaten en ağır biçimiyle uygulanan bir Qırımtatarfobiya vardı. Sessiz kalmak bu nefreti meşrulaştırır. Biz gerginlik yaratmıyoruz; uluslararası hukukun ve insan hakları örgütlerinin bu sistematik nefreti doğru kelimeyle tanımlamasını ve tedbir almasını istiyoruz. Hak aramak suç değil, demokratik bir haktır.”

Soru 3: “Uluslararası kamuoyu bu kelimeyi yapay bulabilir. ‘Qırımtatarfobiya’ kelimesinin dünyada karşılık bulacağına gerçekten inanıyor musunuz?”

Başkan Mustafa Sarıkamış’ın Cevabı: “İslamofobi kelimesi de ilk ortaya atıldığında bazı çevreler tarafından yapay bulunmuştu ancak bugün BM raporlarında, uluslararası hukuk metinlerinde yer alıyor. Dünya Kırım Tatar Derneği olarak biz bu terimi akademik, siyasi ve diplomatik her platformda işleyeceğiz. İngilizce ‘Crimean Tatarphobia’ olarak literatüre soktuğumuz bu kavram, kısa sürede insan hakları raporlarının vazgeçilmez bir parçası olacaktır. Çünkü kavramın arkası boş değildir; arkasında asırlık belgeler, sürgün hafızası ve güncel hak ihlalleri raporları vardır. Dünya, gerçeğin adını koyduğumuzda bunu kabul etmek zorunda kalacaktır.”

Soru 4: “Bu kavramı dini bir temele mi yoksa etnik bir temele mi dayandırıyorsunuz? İslamofobi ile bağı nedir?”

Başkan Mustafa Sarıkamış’ın Cevabı: “Qırımtatarfobiya, hem etnik hem de kültürel-dini bir nefretin kesişim noktasıdır. Avrupa ve Slav medeniyet algısında yüzyıllardır ‘Türk’, ‘Müslüman’ ve ‘Kırım Tatarı’ kimlikleri bir bütün olarak düşmanlaştırılmıştır. Bu yönüyle İslamofobi ve Türkofobi ile derin bağları vardır. Ancak Kırım Tatarlarının vatanları Kırım üzerindeki tarihsel haklarını, Hanlık mirasımızı ve yerli halk statümüzü doğrudan hedef aldığı için kendine has (müstakil) bir boyutu vardır. Bu nedenle hem İslamofobi çalışmalarını destekleyen bir unsur hem de Kırım Tatar halkının haklarını koruyan özel bir kalkandır.”

Kırım’ın asırlık yerli halkı Kırım Tatarlarına yönelik tarih boyunca uygulanan sistematik baskı, sürgün ve asimilasyon politikaları ile günümüzde yaşanan hak ihlalleri, uluslararası arenaya taşınacak yeni bir hukuki ve siyasi kavramla adlandırıldı. Dünya Kırım Tatar Derneği Genel Başkanı Mustafa Sarıkamış, yayımladığı tarihi deklarasyonla dünyadaki tüm insan hakları örgütlerini, akademisyenleri ve devletleri, Kırım Tatarlarına uygulanan bu köklü nefreti resmen “Qırımtatarfobiya” (Kırım-Tatarfobisi) olarak tanımaya ve acil tedbir almaya davet etti.

Dünya Kırım Tatar Derneği Genel Başkanı Mustafa Sarıkamış, Kırım Tatarlarının maruz kaldığı ayrımcılığın ve hak ihlallerinin sıradan bir yabancı düşmanlığı (ksenofobiya) olmadığını, bunun köklü ve kurumsal bir nefret suçu olarak “Qırımtatarfobiya” başlığı altında küresel düzeyde tanınması gerektiğini vurguladı.

Genel Başkan Mustafa Sarıkamış, kavramın tarihi ve günümüzdeki boyutunu şu sözlerle özetledi:
“Çarlık Rusyası döneminden 1944 Kırım Tatar Sürgünü’ne, Sovyet rejiminin kara propagandalarından bugün Kırım’ın yasa dışı işgali altında yaşanan güncel hak ihlallerine kadar maruz kaldığmız tüm bu sistematik zulmün adı Qırımtatarfobiya’dır. Bu kavram; halkımızın tarihini yok sayma, topraklarına el koyma, dilini unutturma ve en temel insan haklarından mahrum bırakma arzusunun sosyolojik ve siyasi adıdır. İslamofobi ve Antisemitizm dünyada nasıl birer nefret suçu olarak kabul ediliyorsa, Qırımtatarfobiya da öyle kabul edilmelidir.”

Açıklamasını tamamlayan Dünya Kırım Tatar Derneği Başkanı Mustafa Sarıkamış, tüm akademisyenleri, sivil toplum kuruluşlarını, insan hakları savunucularını ve uluslararası medyayı bu terimi kullanmaya davet etti:
“Halkımıza yapılan haksızlıkları doğru kelimelerle ifade etmek zorundayız. Qırımtatarfobiya terimi, edebiyattan siyasete, diplomasiden akademik makalelere kadar her yerde yerini almalıdır. Suskunluk bu nefreti besler; biz sesimizi daha gür çıkararak bu kavramı dünyaya duyuracağız.”

1742–2026 ana kronolojisi

18 Mayıs 1944 Bir Başlanğıç Degil, Yüzyıllarğa Yayılğan Qırımtatarfobiya Tarihiniñ Kırılma Noqtasıdır

Qırımtatar halqınıñ vatanından, milliy kimliginden, tilinden, medeniyetinden ve tarihiy hafızasından qoparılmasına ketirgen basqı ve zorlamalar tek 18 Mayıs 1944nen başlanğan degil. 18 Mayıs, asırlar boyunca devam etken tarihiy sürecniñ eñ ağır ve eñ açıq kırılma noqtalarından biridir.

Bu sebepten, Qırımtatar halqınıñ tarihiy tecribesi tek bir sürgün vaqiası çerçivesinde degil, daa keñ tarihiy devamlılıq içinde qaralmalıdır.

Kırım’ın Sesi olaraq, bu tarihiy devamlılıqnı belgeler, arşiv materialları ve ilmiy araştırmalar temelinde izlemege imkân bergen “Qırımtatarfobiya Kronologiyası” dosyasını başlatamız.

⏳ 1742’den Başlağan Kronologiya

1742 — Savaşlardan soñ Kırımnıñ zaifleşken devri

1736–1739 yıllarındaki Osmanlı-Rus savaşı Kırım Hanlığına büyük zarar ketirdi. Savaş soñunda II. Selâmet Giray Han, Kırımnıñ yeniden tiklenmesi ve devletniñ zarar körgen iqtisadiy ve askeriy temelleriniñ qayta qurılması içün çaba sarf etti. O, Rusiyenen sınırnıñ belgilenmesi ve Özi çevresindeki müdafaa tedbirlerinde de rol aldı.

1742 yılında II. Selâmet Giray Han tahttaydı. Aynı yıl II. Selim Giray kalgay olaraq vazife yapqan. 1743 yılında II. Selâmet Giray azledilip, yerine II. Selim Giray han tayin etildi.

Bu sebepten 1742 yılı, 1736–1739 savaşlarınıñ soñundaki zaifleşüv ve 1743 soñrasındaki yañı siyasiy devirge keçiş arasında bir tarihiy köprü olaraq qaralabilir.

1743 — II. Selim Giray Han devri

1743 senesi Kasım ayında II. Selim Giray han oldu. Onıñ devrinde Qırım Hanlığı Osmanlı Devletiniñ İran cephesindeki harbında askeriy yardım kösterecek.

Bu devriñ eñ müim taraflarından biri, Qırım Hanlığı 1736–1739 savaşlarınıñ yaralarını sarmağa tırışqan bir zamanda, yañı askeriy ve siyasiy vazifelernen qarşılaşqanıdır.

1783 — Qırım Hanlığınıñ Rusiye tarafından ilhaq etilüvi

1783 yılı Qırımtatar tarihiniñ eñ müim kırılma noqtalarından biridir.

Rusiye imperiyası Qırım Hanlığınıñ devletlik varlığına soñ qoydı.

Bu vaqia ile Qırımtatar halqınıñ asırlar boyunca yaşatqan siyasiy egemenligi ortadan kaldırıldı.

1783 soñrasında Qırımda Rusiye imperiyasınıñ yerleşüv ve demografik siyaseti başladı; büyük Qırımtatar göçleri de bu süreciñ müim neticelerinden biri oldı.

1783–1800-ler — Göçler ve demografik deñişüv

Qırımnıñ ilhaqından soñ Qırımtatar halqınıñ bir qısmı Osmanlı topraklarına köçti.

Topraq mülkiyeti, idariy qurulma ve yerleşüv siyaseti Qırımnıñ demografik yapısınıñ deñişmesine yol açtı.

Bu devriñ tolıq manzarası arşiv belgeleri, vergi defterleri, mülk kayıtları ve göç statistikaları temelinde ayrıca araştırılmalıdır.

1853–1856 — Qırım Harbı

Qırım Harbı sırasında Qırım yeniden büyük bir askeriy çatışmanıñ merkezine aylandı.

Harb soñunda Qırım Tatarlarınıñ bir qısmı Rus idaresiniñ geleceginden endişelendi ve Osmanlı topraklarına büyük göçler başladı.

1855–1866 — Büyük göç dalğaları

Bu yıllarda Qırımtatar ve başqa Müslüman topluluqlarnıñ Qırımnı terk etüvi hızlandı.

Göçler Qırımnıñ demografik yapısında derin deñişiklikler yaratıp, Qırımtatar halqınıñ öz vatanındaki nisbetiniñ azalmasına sebep oldı.

1917–1920 — Milliy devletlik küreşi ve Bolşevik basqısı

1917 devrimlerinden soñ Qırımtatar halqı öz milliy siyasiy teşkilatlarını ve devletlik ideallerini qayta canlandırmağa tırıştı.

Qırım Halk Cumhuriyeti tecribesi bu küreştiñ eñ müim adımlarından biri oldı.

Lâkin 1918 ve soñraki yıllarda bolşevik kuvvetleriniñ Qırımda üstünlik qazanmasınen Qırımtatar milliy siyasiy hareketi ağır basqılarğa ugradı.

1920 yılı soñunda Qırımda Sovet hakimiyeti kesinleşti.

1920-ler–1930-lar — Sovet basqısı

Sovet devri boyunca Qırımtatar cemiyetiniñ siyasiy, medeniy ve iqtisadiy yapısı büyük deñişüvge ugradı.

Aydınlar, maarifçiler ve milliy ziyalılar basqı altında qaldı.

Kollektivleştirme siyaseti, repressiyalar ve 1930-lardaki Stalinist basqılar Qırımtatar cemiyetiniñ önde kelgen şahsiyetleriniñ büyük qısmınıñ yoq etilüvine veya sürgün etilüvine sebep oldı.

18–20 Mayıs 1944 — TOPYEKÜN SÜRGÜN

18 Mayıs 1944 saba, Sovet rejimi Qırımtatar halqınıñ sürgün etilüvini başlattı.

Qartlar, balalar, qadınlar ve cephede olğan askerlerniñ aileleri de dahil olmaq üzere, Qırımtatar halqı topluca ana yurtlarından sürgün etildi.

Bu sürgün Qırımtatar tarihindeki eñ ağır demografik ve insanî facialardan biri oldı.

18 Mayıs 1944 — Başlanğıç degil, kırılma noqtasıdır

Qırımtatar halqı içün 18 Mayıs tek bir tarih degil.

Bu tarih:

Vatanından ayırıluvnıñ, milliy kimlikniñ basqı altında tutuluvınıñ,
ana tilniñ ve medeniy hafızanıñ zayıflatılmasına tırışılmasınıñ
ve Qırımğa qaytuv haqqınıñ uzun yıllar boyunca maniy etilüviniñ
en ağır kırılma noqtasıdır.

1944–1989 — Sürgün rejimi ve Vatanğa Qayıtuv küreşi

Sürgün etilgen Qırımtatarlar Orta Asiya ve başqa bölgelerde özel yerleşim rejimi altında yaşadı.

Qırımğa topluca qaytuv uzun yıllar boyunca maniylendi.

Buna qarşı Qırımtatar milliy areketi barlıqqa keldi.

Aqıbetinde Qırımtatarlar vatanğa qaytuv haqqı içün onlarca yıl devam etken bir küreş yürüttiler.

1989 soñu — Büyük Vatanğa Qayıtuv

1980-lerniñ soñunda Sovet sisteminiñ dağılmağa başlamasınen Qırımtatarlar Qırımğa topluca qaytmağa başladı.

Bu, Qırımtatar tarihiniñ yañı devrini açtı.

Lâkin vatanğa qaytqan halqnıñ topraq, yaşayış yeri, siyasiy temsil ve milliy uquqlar meseleleri tolıq şekilde çözülmedi.

2014 — Qırımnıñ Rusiye tarafından işğal etilüvi

2014 yılında Rusiye Federatsiyası Qırımnı işğal etti ve yarımadada öz idaresini qurmağa başladı.

Qırımtatar Milliy Meclisi yaslandı.

Qırımtatarlarğa qarşı basqınlar, tutuvlar, arama-tintüvler ve insan uquqları ihlalleri haqqında halqara teşkilatlar tarafından köp sanlı raporlar yayımlandı.

Bu dev Qırımtatar halqınıñ milliy ve siyasiy uquqları bakımından yañı bir basqı devriniñ başlanğıcı olaraq qaralmaqta.

2026 — Qırımtatarfobiya Mefhumınıñ Tanınması İçün Küreş

Bügün Qırımtatar halqınıñ tarihiy tecribesi yalnız 18 Mayıs 1944 çerçivesinde degil, daa keñ bir tarihiy devamlılıq içinde qaralmaqta.

“Qırımtatarfobiya” mefhumu Qırımtatar halqına qarşı etnik kimlik, til, medeniyet ve milliy aidiyet temelinde ortaya çıqqan önyargı, ayrımcılıq, düşmanlıq ve nefret körünişlerini tasvirlemek içün qullanılmaqta.

Bu mefhumnıñ tarihiy ve ilmiy temeliniñ qurulması içün vaqialarnıñ yıl-yıl, belge-belge ve menba-menba araştırılması müimdir.

Qırımtatarfobiya Kronologiyasınıñ Temel Tezi

“18 Mayıs 1944 bir başlanğıç degil; Qırımtatar halqınıñ vatanından, kimliginden ve milliy varlığından qoparılmasına ketirgen uzun tarihiy sürecniñ eñ ağır ve eñ açıq kırılma noqtalarından biridir.”

“Qırımtatarfobiya mefhumu, Qırımtatar halqına qarşı tarih boyunca ortaya çıqqan sistematik basqı, ayrımcılıq, zorla yer deñiştirme, asimilatsiya ve milliy kimlikni zayıflatmağa yönelgen siyasiy ve cemiyetlik amelleriñ araştırılmasınıñ bir çerçivesi olaraq qaralabilir.”

📂 Büyük Proje: 1742–2026

Kırım’ın Sesi, 1742’den 2026ğa qadar uzanğan bu tarihiy sürecni:

yıl → vaqia → Qırımtatar halqına tesiri → tarihiy belge → arşiv → ilmiy menba → halqara uquqiy status

tertibinde araştıracaq.

Bu kronologiyada “soyqırım”, “sürgün”, “işğal”, “asimilatsiya”, “demografik deñişüv” ve “insan uquqları ihlali” kibi mefhumlar bir-birinden ayırılacaq ve er biri öz tarihiy ve uquqiy bağlamında belgelerge esaslanaraq incelenecek.

Maqsat — tarihni siyasiy sloganlarnen degil, belgeler ve ilmiy menbalar ile ortaya qoymaq; Qırımtatar halqınıñ yaşağanlarınıñ halqara cemiyetke doğru ve delilli şekilde anlatılmasına temel hazırlamaq.

HISTORIC CALL FROM THE WORLD CRIMEAN TATAR ASSOCIATION: “CRIMEAN TATARPHOBIA FROM PAST TO PRESENT”

The World Crimean Tatar Association and its President Mustafa Sarıkamış have introduced a new political and legal term to the international human rights literature to define the centuries-long systematic oppression, deportation, assimilation policies, and ongoing rights violations against the indigenous people of Crimea: Crimean Tatarphobia (Qırımtatarphobia).

In a written statement, President Mustafa Sarıkamış emphasized that the discrimination and persecution faced by the Crimean Tatars cannot be classified merely as ordinary xenophobia. Instead, it must be globally recognized as a deeply rooted, institutionalized hate crime under the specific title of “Crimean Tatarphobia.”

📜 Mustafa Sarıkamış: “An Institutionalized Hate Crime Rooted in History”

President Mustafa Sarıkamış summarized the historical and contemporary dimensions of the concept with the following words:

“From the massacres of the Tsarist Russian era to the catastrophic 1944 Deportation of the Crimean Tatars, and from the dark propaganda of the Soviet regime to the current illegal occupation of Crimea accompanied by severe human rights violations—the true name of this systematic persecution against our people is Crimean Tatarphobia. This concept defines the sociopolitical desire to erase our history, confiscate our ancestral lands, banish our language, and deprive us of our most fundamental human rights. Just as Islamophobia and Antisemitism are globally recognized as specific hate crimes, Crimean Tatarphobia must be acknowledged in the exact same manner.”

🛑 5 Critical Measures to Combat Crimean Tatarphobia

The World Crimean Tatar Association urges international organizations and democratic states to urgently implement the following 5-point action plan:

Official Recognition by International Bodies: Universal organizations such as the UN, the Council of Europe, and the OSCE must include “Crimean Tatarphobia” in their official monitoring reports and recognize it as a distinct form of hate crime and discrimination.
Halting De-Tatarization (Erasing Cultural Identity): Global efforts, particularly led by UNESCO, must be launched to protect and restore the original Crimean Tatar place names (toponyms) that were systematically altered to erase the traces of the indigenous population.
Countering Black Propaganda and Digital Defamation: An international monitoring committee must be established to combat Soviet-era narratives and modern occupation media campaigns that groundlessly label Crimean Tatars as “traitors,” “extremists,” or “terrorists.”
Restoration of Political and Cultural Rights: The arbitrary and illegal bans imposed on the Mejlis of the Crimean Tatar People (KTMM), the legitimate and democratic representative body of the nation, must be condemned worldwide, and judicial harassment must end immediately.
Annual Crimean Tatarphobia Report: Under the leadership of the World Crimean Tatar Association, a global “Crimean Tatarphobia Monitoring Report” will be compiled and published annually to document hate speech and human rights abuses across the diaspora and occupied Crimea.

🌐 “This Term is the New Symbol of Our Struggle for Justice”

Concluding his statement, President Mustafa Sarıkamış invited all academics, non-governmental organizations, human rights defenders, and international media outlets to actively adopt and use this term:

“We are obligated to define the historical and ongoing injustices against our people with the right terminology. Crimean Tatarphobia must take its place everywhere—from literature to politics, diplomacy to academic journals. Silence feeds this hatred. We will raise our voices louder to announce this concept to the entire world.”

Qırımtatarfobiya Kronologiyası: 1736–2026

1736–1739 → Rus-Osmanlı Harbı ve Qırımğa yapılan büyük Rus askeriy seferleri; Perekop, Gözleve ve Bahçesarayda ağır tahribatlar.

1742 → Harb soñundaki ağır vaziyetten soñ Qırım Hanlığınıñ toparlanmağa tırışqan devri.

1743 → II. Selim Giray Han tahta çıqtı; Qırım Hanlığı yañı siyasiy ve askeriy şartlar içinde öz varlığını saqlamağa tırıştı.

1768–1774 → Osmanlı-Rus Harbı; Qırım Hanlığı Rus askeriy ve siyasiy basımınıñ merkezine aylandı.

1771 → Rus ordusu Qırımnı işğal etti ve hanlıqnıñ müim merkezleri üzerinde nazaret qurmağa başladı.

1774 → Küçük Qaynarca Antlaşması; Qırım Hanlığı Osmanlı Devletinden siyasiy olaraq ayrıldı ve Rusiye Qırımnıñ içki işlerine müdahale etüv içün keñ imkânlar elde etti.

1783 → Rusiye imperiyası Qırım Hanlığını ilhaq etti; Qırım Hanlığınıñ devletlik varlığı soñlandı.

1783 soñrası → Qırımtatarlar arasında büyük göçler başladı; topraq ve mülk meseleleri, demografik deñişüvler ve Rus yerleşüv siyaseti Qırımnıñ cemiyetlik yapısını deñiştirdi.

1853–1856 → Qırım Harbı; Qırım yeniden büyük askeriy çatışmanıñ merkezine aylandı.

1855–1866 → Qırım Tatarlarınıñ Osmanlı topraklarına büyük göç dalğaları.

1917–1920 → Qırımtatar milliy areketi ve Qırım Halk Cumhuriyeti tecribesi; soñrasında bolşevik hakimiyetiniñ qurulması ve milliy siyasiy teşkilatlarğa qarşı basqılar.

1920-ler–1930-lar → Sovet repressiyaları, kollektivleştirme, açlıq ve Qırımtatar ziyalılarınıñ tepsilüvi.

18–20 Mayıs 1944 → Qırımtatar halqınıñ topyekün sürgün etilüvi.

1944–1989 → Sürgün rejimi, özel yerleşim şartları ve Qırımğa qaytuvnıñ maniy etilüvi.

1989 soñrası → Qırımtatar halqınıñ ana vatanı Qırımğa büyük ölçüde qaytuvı ve milliy uquqlar içün küreşi.

2014 → Rusiye Federatsiyasınıñ Qırımnı işğal etüvi; Qırımtatar Milliy Meclisiniñ faaliyetleriniñ yasqlanması ve yañı insan uquqları ihlalleri.

2014–2026 → Tutuvlar, arama-tintüvler, siyasiy basqılar, ğayıp olğan insanlar ve Qırımtatar milliy temsil organlarına qarşı basqılar.

2026 → Qırımtatarfobiya mefhumınıñ tarihiy, ilmiy ve halqara uquqiy çerçevede tanınması içün yañı bir küreş devri.

· 1735–1739 savaşları — Rusya Devlet Arşivleri

· 1772–1783 Kırım Hanlığı — Hacettepe Üniversitesi

· İlhak sonrası toprak ve demografi — akademik çalışma