GÖK KUBBEDE SÖNMEZ BİR KİSE, ASIRLARI AŞAN BÜYÜK ANT: “TATAR MİLLETİ ADİLDİR!”
Qırımtatar medeniyeti – Tatar milleti adildir. O yalınız kendisini tüşünenlerden, yalınız kendi saadetini temine çalışanlardan degildir…
Kırımınsesi Gazetesi – Seydişehir
Qırımtatar halqınıñ milliy lideri, ilk Qurultay reisi ve şehit müftisi Noman Çelebicihan’nıñ vefatından bu yana bir asırdan ziyade vaqıt keçe dahi, onıñ adalet, medeniyet ve insanlıq haqqındaki fikir incileri bugün de yolumıznı aydınlatmağa devam ete. Çelebicihan’nıñ fedakârane keneşleri ve fikirleri, Kırım’ın Sesi Gazetesi vasıtasıyla yañı nesillerge yetştirile.
“Milletimiz Adildir ve Episini Düşünmekte”
Noman Çelebicihan, I Qırımtatar Milliy Qurultayı vaqtında aytqan tarihiy nutqunda tatar milletiniñ adalet añlayışını şu sözlerinen ifade etken edi:
“Tatar milleti adildir. O yalınız kendisini tüşünenlerden, yalınız kendi saadetini temine çalışanlardan degildir… Tatar kendi huquqını ne derece muqaddes tanırsa, digerlerin huquqını da o qadar taqdir ider.”
Çelebicihan, Qırım yarımadasını türlü renklerde açqan güzel bir gül buketine benzeterek; tatarlarnen beraber yaşağan rus, ermeni, yeudiy ve nemse kibi diger milletlerniñ de aq-huquqlarını qorumağa celp etken edi. Qurultaynıñ maqsadınıñ Qırımda medeniy bir cumhuriyet tesis etmek olğanını her daim vurgulağan lider, adalet ihtiyacını ilim ihtiyacıman bir tutqan.
Milliy Varlıqnıñ Esası: Til, Sanat ve Edebiyat
Kırım Tatar halqı asırlıq basqı ve sürgünliklerge baqmadan öz tili, medeniyeti ve millî hafızasını qorumağa devam ete. Çelebicihan’nıñ fikirlerine köre, bir milletniñ ilerilemesi içün dört müim merdiven bardır:
- Edebiyat ve İlim
- Ticaret
- Sanat
- Siyaset
“Büyüklerini tanımayan millet küçülür” degen niyetnen, bugün de Qırımtatar medeniyetini yaşatmaq ve asıl ana tilimizni sevdirmek eñ muqaddes vazifemizdir. Kırım’ın Sesi Gazetesi olaraq, tarihimizniñ bu şanlı sayfalarını ve Çelebicihan’nıñ adalet dolu vasiyetini oquvıcılarımızğa hatırlatmağa borclumız.
Qırımtatar medeniyeti – Tatar milleti adildir. O yalınız kendisini tüşünenlerden, yalınız kendi saadetini temine çalışanlardan degildir…
Qırımtatar medeniyeti, adalet, insan haqqı, milliy şuur ve cemiyet içindeki qarşılıklı hürmet añlayışına dayanğan tereqqiy yolıdır. Noman Çelebicihan’nıñ fikirlerinde bu añlayış ayrıca bir yer tutıp, Tatar milletiniñ yalnız öz haqqını qorumaqla kifayetlenmeyip, başqalarınıñ da haqqına hörmet etmesi kereklegenini köstere. Bu fikir, Qırımtatar cemiyetiniñ medeniy ve ahlâqiy temellerini añlamaq içün bugün de mühimdir.
Tatar milleti ve adalet añlayışı
Noman Çelebicihan’nıñ fikirlerinde adalet sade bir siyasiy mefhum degil, aynı zamanda milletniñ medeniyet seviyesini belgilegen temel qıymet olaraq ortağa çıqa.
Onıñ “Tatar milleti adildir” dep başlağan sözü, Qırımtatar milliy fikir dünyasınıñ insanğa ve cemiyetke baqışınıñ mühim bir misalıdır. Bu añlayışqa köre, bir millet öz haqqını muqaddes bilgeni kibi, diger milletlerniñ ve insanlarnıñ haqqını da aynı derecede qadrlamalıdır.
Bu fikir Qırımtatar milliy hareketiniñ yalnız siyasi maksatlar etrafında şekillenmegenini de köstere. Milliy mücadele aynı zamanda ahlâq, hukuk ve insanlıq degerleri üzerine qurulğan edi.
Öz haqqıñnı bilmek ve başqanıñ haqqına hörmet
Bir cemiyette adaletniñ yaşay bilmesi içün insanlar öz haqqını bilmeknen beraber başqalarınıñ haqqını da tanımalıdır.
Çelebicihan’nıñ bu sözlerinde tam da bu añlayış öne çıqa. İnsan öz saadetini istey bilir. Millet öz menfaatlerini qoruy bilir. Lâkin bu istek ve menfaatler başqalarınıñ haqqını çiğnemek esabına olmalıy.
Qırımtatar medeniyeti bakımından bu fikirniñ ehemmiyeti büyüktir. Çünkü milliy şuur yalnız “biz kim” degen sualge cevap bermek degil, “biz başqalarına nasıl davranmalıyız” degen sualge de cevap bermektir.
Adaletni merkezge qoyğan milliy fikir, cemiyetni bölmekten ziyade, insanlar arasında qarşılıklı añlaşma ve hürmetni pekiştire.
Milliy şuur ve medeniyet
Qırımtatar milliy fikriniñ tarihiy inkişafında İsmail Bey Gaspıralı ve Noman Çelebicihan kibi şahsiyetlerniñ fikirleri mühim yer tutar. Gaspıralı’nıñ maarif, matbuat ve birlik aqqındaki fikirleri, Çelebicihan’nıñ hukuk, milliy irade ve adalet añlayışınen birlikte Qırımtatar cemiyetiniñ modernleşüvinde mühim iz qaldırdı. TDV İslâm Ansiklopediyası da Noman Çelebicihan’nıñ zeki, çalışqan, doğruğa büyük ehemmiyet bergen şahsiyet olğanını ve onun edebiyat, hukuk ve milliy meselelernen yaqından meşgul olğanını qeyd ete.
Bu fikirlerniñ merkezinde insan ve milletniñ qadri bar. Milliy kimlikni saqlamaq, ana tilni yaşatmaq, tarihni unutmazlıq ve milliy teşkilatlanmanı inkişaf ettirmek bir bütin medeniy vazife olaraq qarşımızğa çıqa.
Çelebicihan’nıñ fikirleri bugün içün de mühim
Noman Çelebicihan’nıñ ömrü uzun olmadı. Lâkin onun fikirleri ve yazıları Qırımtatar tarihiniñ uzun müddetli fikir mirasına aylandı. Onıñ “Ant etkenmen” şiiri Qırımtatar milliy marşı olaraq milletniñ ruhiy dünyasında ayrı bir mevqige iye. Çelebicihan 1917 senesinde Qırım Tatar milliy hareketiniñ siyasi teşkilatlanmasında da mühüm rol oynadı ve Qırım Halq Cumhuriyetiniñ başına saylandı.
Onıñ adalet aqqındaki fikirleri ise siyasi bir devre ile sınırlı degil. Bugün de milliy meseleler, insan haqqı, cemiyetniñ birlik ve beraberligi haqqında söz yürütkende bu fikirlerniñ ehemmiyeti devam ete.
Çünki adalet yalnız bir milletniñ özüne talep etken bir qıymet olamaz. Adalet umumiy qıymettir. Bir millet öz haqqını müdafaa etken vaqıtta, başqalarınıñ haqqını da tanısa, bu onıñ medeniy seviyesini köstere.
Qırımtatar medeniyetiniñ temel qıymetleri
Qırımtatar medeniyeti haqqında söz etilgende ana til, maarif, tarih, milliy kimlik, aile, cemiyet ve vatan añlayışlarınen beraber adalet de esas qıymetlerden biri olaraq qarşımızğa çıqa.
Çelebicihan’nıñ fikirlerinde adaletniñ başqa bir tarafı da bar: Millet öz içinde de adil olmalıdır. İnsanlar arasında ayrım yapmamaq, her bir ferdiñ haqqını tanımaq ve cemiyetniñ umumiy menfaatini şahsiy menfaatlerden üstün tutmaq, sağlam bir milliy teşkilatnıñ şartıdır.
Bu bakımdan Çelebicihan’nıñ sözleri sade tarihniñ bir parçası olaraq degerlendirilmemeli. Onıñ fikirleri bugün Qırımtatar gençlerine de mühüm bir ahlâqiy ders berir: Öz haqqıñnı qorı, lâkin başqanıñ haqqını da unutma.
Fikirden gelecekke
Qırımtatar milliy medeniyetiniñ yaşatılması, geçmişte qalğan fikirlerni tekraretmeknen degil, olarnıñ manasını bugünniñ şartlarında yaşatmaqnen mümkün.
Ana tilniñ qorunması, milliy tarihniñ ögretülişi, gençlerniñ medeniy mirasqa bağlanması ve cemiyet içinde qarşılıklı hörmetniñ pekiştirilmesi bu mirasnıñ devamlılığı içün mühimdir.
Noman Çelebicihan’nıñ adalet haqqındaki sözü de bu mirasnıñ canlı bir parçasıdır. Tatar milleti öz haqqını muqaddes tanığan millet olaraq, başqalarınıñ haqqını da qadrlamalıdır. İşte bu añlayış, milliy şuur ile insanlıq qıymetlerini birleştiren sağlam bir medeniyet temelidir.
Qırımtatar medeniyeti – adalet, hürmet, milliy şuur ve insanlıq degerlerini bir arada yaşatqan bir mirastır. Bu mirasnı gelecek nesillere aktarmaq ise yalnız tarihçilerniñ degil, bütün cemiyetniñ mesuliyetidir.
Gök Kubbede Çınlayan Ebedî Sadâ: Noman Çelebicihan’dan Milletine 15 Fikir İncisi
AKMESCİT – Qırımtatar halqınıñ sönmez kisesi, ilk Qurultayımıznıñ mübarek reisi ve şehit müftimiz Noman Çelebicihan, tek bir siyasiy küreşniñ degil; asırlarnı aşan bir medeniyet davasının, adalet felsefesinin ve sarsılmaz bir ruhniñ abidesidir. Onun yüreginden süzülip kelgen er bir söz, unutturılmağa çalışılğan milliy kimliğimizniñ, ana tilimizin ve asil tarihimizin ebedî şivasıdır.
Kırım’ın Sesi Gazetesi olaraq; ruhlarımızı tazeleyecek, milliy şuurımızı coşturacaq ve kelecek nesillerge meşale kibi yol kösterecek 15 muazzam fikir incisini yüksek bir ihtiramla taqdim etemiz:
I. Adalet, Merhamet ve Yüksek İnsanlıq Felsefesi
- Milletimizniñ Asil Adaleti: “Tatar milleti adildir. O yalınız kendisini tüşünenlerden, yalınız kendi saadetini temine çalışanlardan degildir… Tatar kendi huquqını ne derece muqaddes tanırsa, digerlerin huquqını da o qadar taqdir ider.”
- Vatanda Medeniyet Teşebbüsü: “Bizim maqsadımız – Qırımda er kesniñ aq-huquqı qorunğan, medeniy ve adil bir cumhuriyet tesis etmek olğandır.”
- Milletniñ Ruhî Temeli: “Bir devlette adalet ihtiyacı, ilim ve medeniyet ihtiyacıman bir tutulmalıdır.”
II. Can Feda Bir Vasiyet: “Ant Etkenmen!”
- Közyaşını Silmege Söz: “Ant etkenmen, söz bergenmen millet içün ölmege, bilip, körip milletimniñ közyaşını silmege.”
- Qaranlıqqa Qarşı Şavle: “Ant etkenmen şu qaranğı yurtqa şavle serpmeğe, nasıl olsun eki qardaş bir-birini körmesin?”
- Yaralarnı Sarma İradesi: “Ant etkenmen milletimniñ yarasını sarmağa, nasıl olsun bu zavallı qardaşlarım çürüsin?”
III. İlim, Birlik ve Medeniyet Merdivenleri
- Yükselişiniñ Dört Sütunı: “Bir milletniñ ilerilemesi içün dört müim merdiven bardır: Edebiyat ve İlim, Ticaret, Sanat ve Siyaset.”
- Gençlikke Büyük Çağırış: “Zavallı tatar halqı da oquvsız boldı… Aygidi tatar yaşları, oquñız! Oqusalar, kimseden kem qalmaylar.”
- Aşılmaz Duvar: Birlik: “Bir tavanman bizim qazan tolmaycaq, bizge büyük birlik kerek.”
- Milletniñ Hakikiy Zenginliği: “Tutumlı olmaq, vaqıtını boş keçirmemek, çoq oqumaq ve çoq çalışmaq milletniñ eñ büyük zenginliğidir.”
IV. Tarihiy Hafıza ve Vatana Bağlılıq Sırrı
- Tarihini Unutmağan Halq: “Keçmişini unıtqan halqnıñ kelecegi olmaz. Biz asil tamırlarımıznı qorumalıyız.”
- Kelecek Nesillerge İhtar: “Büyüklerini tanımayan millet küçülür.”
- Sarsılmaz Sadakat: “Ben kendimle beraber tüm halqımızı götürüp olamam. Ben burada qalıyorum.”
- Cenneti Reddeden Millet Aşkı: “Senin içün yasadim, sensiz olsem, bilmem nasil kirermen bos cennetke.”
- Ölümge Meydan Oquğan Cesaret: “Karsambadan havetmey, kolgeden urkmey, son nefeste Tatar dep uzanir kolum.”
Noman Çelebicihan’nıñ fikirlerinde haqq, adalet ve insanlıq
Bazı insanlar tarihqa yalnız adını qaldırmaz; onlar bir milletniñ vicdanına, hafızasına ve kelcegine yol körsetken bir ışıq qaldıra. Noman Çelebicihan da işte böyle bir şahsiyettir. Onıñ ömrü qısqa, lâkin fikirleri ve milleti içün taşığan davası zamanlardan aşqan bir mirastır.
Çelebicihan’nıñ adı Qırım toprağında azatlıq, haqq ve adalet arayışı ile birlikte añıla. O, Qırımtatar halqınıñ yalnız bugünini degil, kelcegini de tüşüngen bir lider edi. Onıñ içün milletniñ azatlığı, öz tiliniñ, medeniyetiniñ ve milli kimliginiñ yaşaması; insanıñ ise namusu, erkinligi ve haqqınıñ qorçalanması büyük ehemmiyet taşığan.
Noman Çelebicihan’nıñ fikirleriniñ en büyük kücü de şunda edi: O, milletniñ haqqını qorçalaw ile insanlıq qadriyatlarını bir-birinden ayırmadı. Haqq bar yerde adalet, adalet bar yerde ise insanlıq olmalı edi. Bu añlayış onıñ siyasiy ve içtimai mirasını bugün de mühim etip tur.
Aradan yıllar keçti, Qırımnıñ tarihı ağır imtihanlardan geçti, nesiller deñişti. Lâkin Noman Çelebicihan’nıñ soruları hâlâ yaşay: Haqqımıznı nasıl qorçalaycaqmız? Adaletni nasıl yaşatacaqmız? Kelcek nesillerge qanday bir miras qaldırcaqmız?
Bu sorularğa berilecek cevap yalnız sözlerde degil, yaptığımız işlerde gizlidir. Tilimizni yaşatmaq, milliy kimligimizni qorçalamaq, birlikni beklemek, haqq ve adalet yanında turmaq — Çelebicihan’nıñ mirasına berilecek en büyük cevaptır.
Noman Çelebicihan’nıñ ömrü yarıda qalğan olabilir, amma onıñ idealleri yarıda qalmaq mecburiyetinde degil. Onıñ arzuladığı adaletli, birlikli ve erkin Qırımtatar cemiyeti içün her bir nesil öz mesuliyetini taşıy.
Çelebicihan’nıñ sesi bugün bizge geçmişten değil, kelcekten seslene. O ses bizge şunı hatırlata: Bir milletniñ haqiqiy küçi yalnız sanında degil, öz haqqına sahip çıkqan iradesinde, adaletke bağlılığında ve insanlığını qoruğan vicdanındadır.
Onıñ mirası — bir hatıra degil, bir mesuliyettir.
Onıñ fikiri — bir tarih sahifesi degil, kelcekke uzatılğan bir yoldır.
Ve o yol, haqq, adalet ve insanlıq yolıdır.
Noman Çelebicihannıñ Fikir İnciləri – Kırım’ın Sesi Gazetesi
- Noman Çelebicihan – Şeit Ketken Qırımtatar Milliy Qaramanıdır
- Ant Etken Bir Cumhurbaşkanı: Noman Çelebicihan
