Qırım İstiqlâline Yemin Etken Devlet Adamı
Aralısız Qırım İstiqlâli İçün Yaşağan Belli Devlet Arbābı: Mustafa Edige Qırımal
Mustafa Edige Qırımal , alğan er bir nefesini Qırım’nıñ azatlığı ve istiqlâli içün bir umut dep bilip, ömrü boyunca Vatan davasına hızmet etken unutılmaz liderlerimizden biridir.
1911 senesi Bağçasaray’da dünyağa kelgen Edige Qırımal, genç yaşlarından itibaren milliy muçadele yoluna adımladı. Sovyet baskılarına qarşı baş egmeyip, ömrü boyunca diasporada Qırımtatar halqınıñ sesini bütün dünyağa duyurmaq içün yorulmadan çalıştı.
Almanya’nıñ Münhen şeerinde Şuralar Birligini Araştırma Enstitusında çalışıp, “Dergi” mecmuasını neşir etti ve Qırım Türkleriniñ aq-huquqlarını, tarihını ve başından keçirgen facialarını ilmiy esaslarğa dayanıp dunya ceatına tanıttı. Onıñ “Qırım Türkleriniñ Milliy Mücadelesi” unvanlı muhteşem eseri bugün de milliy davamıznıñ eñ emiyetli kaynaklarından biri sayıla.
1980 senesi Münhen’de vefat etken Edige Qırımal’nıñ ebediy hasreti 2007 senesinde yerge keldi; naaşı Vatan Qırım’ğa ketirilip Bağçasaray’daki Zincirli Medrese yanında, İsmail Bey Gasprinskiy’niñ qabrı qatında topraqqa teslim etildi.
Qırım’nıñ istiqlâl ateşiyle yaşağan bülbülü, aziz milletiniñ yüreginde ebediyen yaşaycaqtır. Yattığı yer yuşaq, ruhı şad olsun!
Edige Qırımal’nıñ faaliyeti ve neşir etken eserleri aqqında daha tafsilâtlı malümat ya da sosyal medya paylaşımları içün qısqa haber formatı ister eñiz, haber beriñiz:
Mustafa Edige Qırımal’nıñ hayatı, milliy faaliyeti ve ilmiy eserleri aqqında tafsilâtlı malümat:
1. Siyasiy ve İctimaiy Faaliyeti
- Gençlik Yılları ve Sürgün: 1911’de Bağçasaray’da doğdı. Akmescit Pedagoji Enstitusında oquğan vaqtta Qırımtatar milliy talebe teşkilâtlarında aktif rol aldı. Sovyet basqıları şiddetlengen soñ Azerbaycan ve İran üstünden Türkiye’ge qaçtı.
- Cafer Seydahmet Kırımer İle Omuz-Omuza: İstanbul’da milliy lider Cafer Seydahmet Kırımer ile körüşip, Emel Mecmuası etrafında toplanğan diasporadaki Qırımtatar teşkilâtlanuvına qatıldı.
- Ekinci Dünya Cengi Yılları: Almanya’da Qırımtatar Milliy Merkezi başlığı sıfatınen, Alman esir kamplarında tutulğan biñlernen Qırımtatar askerini ölümden ve Sovyetlerge keri qaytarılmaqtan qurtardı.
- Münhen Enstitusı ve Liderlik: Cengden soñ Münhen’de yerleşip, Şuralar Birligini Araştırma Enstitusında (Institut zur Erforschung der UdSSR) Türkistan ve Kafkasya halqlarınıñ temsilcileriyle birge ilmiy araştırmalar yürüttı.
2. Neşir Etken Eserleri ve İlmî Yazıları
Esas İlmî Kitabı:
- “Der Nationale Kampf der Krimtürken” (Qırım Türkleriniñ Milliy Mücadelesi):
- Edige Qırımal’nıñ Münster Üniversitesinde savunğan doktora tezidir (1952).
- 1917–1918 yıllarında Qırım’da qurulğan Qırım Ahali Cumhuriyeti’ni, Kuruoltay’nı ve Sovyet işgaline qarşı yürütülgen milliy azatlıq küreşini eñ derin şekilde analiz etken baş yapıt sayıla.
- Almanca neşir etilgen bu muhteşem eser, soñğında Ötüken Neşriyat tarafından “Kırım Türklerinin Millî Mücadelesi” adıyla Türkçege tercime etilip basıldı.
Mecmua ve Dergi Faaliyetleri:
- “Dergi” Mecmuası (Münhen): Münhen Enstitusı bünyesinde neşir etilgen ve bütün dünyadaki Türk-Tatar diasporasına yol köstergen akademik ilmiy derginiñ baş editörligini yaptı.
- “Der Kaukasus” ve “Sowjetstudien”: Batı dillerinde neşir etilgen mecmualarda Sovyetler Birligi’niñ milletler politikası, 1944 Qırımtatar Sürgünü ve Qırım’nıñ demografik yapısı aqqında onlarca ilmiy makale yazdı.
- Emel Mecmuası Yazıları: Emel Dergisi’nde Qırımtatar tarihı, medeniyeti ve siyasiy vaziyeti aqqında zengin makaleler neşir etti.
- Qırım İstiqlâliniñ Sönmez Meşalesi: Edige Qırımal’nıñ Hayatı ve Milliy Davası
- Tam Ömrü Qırım Azatlığına Adanğan Lider: Mustafa Edige Qırımal
- Sürgünde Bir Milletniñ Sesi: Edige Qırımal ve İlmî Eserleri
- Qırımtatar Milliy Küreşiniñ Unutılmaz Temsilcisi: Mustafa Edige Qırımal
- Tarih Saifelelerde Edige Qırımal: Bağçasaray’dan Münhen’ge Uzanğan Mücadele
- Er Bir Nefesi Qırım İçün Bir Umut Edi!
- Vatan Hasretiyle Yaşağan Bülbül: Mustafa Edige Qırımal
- Qırım İstiqlâline Yemin Etken Devlet Adamı
- Zincirli Medrese’ge Dönüş: Ebediy Hasretniñ Bitişi
- Sovyet Basqısına Boyun Eğmegen Cesur Yürek
- Qırım’nıñ Azatlıq Mimarı: Edige Qırımal
- Tarihnı Yazan Qırımtatar Lideri
- Qırım Türkleriniñ Milliy Mücadelesi ve Edige Qırımal
- Vatanğa Döngen Abide Şahsiyet
