Qayda Ketseñ, Qaydan Qaytsañ – Unutma: QIRIMTATARSIN Sen!
Mısralarnıñ Terenligi: Kimlik, Vatan ve Asalet
“Qayda ketseñ, qaydan qaytsañ, Altın saray, ya çalaşta yatsañ…”
Bu mısralar, sadece kafiyeli kelimelerden ibaret bir nazım parçası degil; Kırım Tatar halkının asırlık kaderini, sabrını ve sarsılmaz iradesini özetleyen edebi bir beyannamedir. Şair, tezat sanatını (altın saray – çalaş) ustalıkla kullanarak insan hayatının maddi taraflarının gelip geçici olduğunu hatırlatır. Zenginlik de fakirlik de, gurbet de vatan da birer imtihandır.
Edebi açıdan bakıldığında, “çalaş” (kulübe/çardak) kelimesi halkımızın sürgünlük yıllarında, zor şartlarda kurduğu ilk yuvaları ve çektiği çileleri simgeler. “Altın saray” ise dünyanın neresinde olursa olsun kazanılan büyük başarıları ve refahı temsil eder. Fakat şiirin kalbi son mısrada atar: “Unutma tek – QIRIMTATARSIN Sen!”
Bu vurgu, bir aidiyet mecburiyetidir. Yazar bu eserde, mekândan ve zamandan müstakil bir halk kimliği inşa eder. Dünyanın hangi coğrafyasına savrulursak savrulalım, bizi ayakta tutacak tek manevi kalenin öz kimliğimiz ve asil kanımız olduğunu şairane bir dille yüreklere nakşeder.
Qırım Tatarlarınıñ tarihı asırlar boyunca türlü imtihanlardan, sürgünlerden ve ağır devirlerden keçti. Lâkin bütün bu acı ve zor günlerge rağmen, bir şey hiç değişmedi: Qırım Tatar olğanınıñ şuuru. Qayda yaşasañ da, qaydan kelseñ de, ömrüñniñ bir köşesinde Qırımnıñ kokusu, ana topraqnıñ sevgisi ve ata-babalarımızdan qalğan milliy ruh yaşar.
Qırım – bizniñ ana toprağımız
Qırım bizim içün sade bir coğrafiya degen söz degil. Qırım – tarihımız, hatıralarımız, dualarımız ve gelecekke olan ümidimizdir. Bu topraklarda babalarımıznıñ izi, analarımıznıñ duası, balalarımıznıñ hayalleri bar.
Qırımnıñ dağları, denizi, bağları ve eski şehirleri bizge geçmişimizni hatırlata. Bağçasaraynıñ sokaklarında Hanlığımıznıñ izleri, Zincirli Medrese’de ilimge ve maarifke verilen deger, Kezlev ve Aqmescit gibi şehirlerde ise halkımıznıñ asırlıq yaşayışı yaşamağa devam ete.
Lâkin Qırım Tatarı olmaq yalnız Qırımda doğmaqnen ölçülmez. İnsan vatanından uzaqta yaşasa bile, vatanınıñ hatırasını yüreğinde taşıyabilir. Çünki vatan bazen ayaq bastığıñ yerden ziyade, insanıñ kalbinde yaşattığı mukaddes bir bağdır.
Sürgün yolları ve unutulmayan vatan
1944 yılı Qırım Tatar halkınıñ hafızasında hiç bir zaman unutılmaycaq bir facia olaraq qalacaq. Binlerce aile ata-baba yurtlarından zornen çıkarıldı. İnsanlar Orta Asiyağa, Ural taraflarına ve başqa bölgelerge sürüldi. Yollar boyunca aileler dağıldı, insanlar hayatınıñ en ağır günlerini yaşadı.
Lâkin sürgün Qırım Tatarınıñ kimligini ortadan kaldırmadı.
Aksine, sürgün yıllarında ana tilimiz, adetlerimiz, türkülerimiz ve aile içinde yaşatılğan hatıralar milliy kimligimizniñ qorunmasına sebep oldu. Büyükler balalarına Qırımnı anlattı. Analar Qırımnıñ türkülerini söyledi. Babalar ata-babalarından qalğan sözlerni ögretip, gelecek nesillerge emanet etti.
Böylece bir millet, vatanından uzaqta olsa bile, kendi ruhunu yaşatabildi.
Qayda ketseñ de, özüñni unutma
Bugün Qırım Tatarları dünyanın türlü yerlerinde yaşamaqta. Kimimiz Qırımda, kimimiz Türkiye’de, kimimiz Avrupa’da, kimimiz Orta Asiya’da, kimimiz ise dünyanın başka bir köşesinde ömür sürmekte.
Lâkin mesafeler milliy kimlikniñ arasına duvar olmamalıdır.
İnsan zengin saraylarda da yaşayabilir, sade bir evde de. Büyük şehirlerde de ömür sürebilir, küçük bir köyde de. Farklı tiller ögrenebilir, farklı kültürler içinde yaşayabilir. Amma bütün bunlar onun kimliginiñ esasını değiştirmemelidir.
Çünki QIRIMTATARSIN SEN!
Bu söz sade bir nida degil. Bu, nesillerden nesillerge keçken bir emanetniñ ifadesidir. Bu sözde Qırımnıñ dağı, denizi, toprağı ve gökyüzü bar. Bu sözde sürgünde hayatını kaybetkenlerniñ hatırası, vatanğa qaytmaq içün mücadele etkenlerniñ ümidi bar.
Ana til – milliy kimlikniñ temeli
Milliy kimlikni yaşatmaqnıñ en mühim yollarından biri ana tilimizni qorumaqtır. Til yaşay ise, milletniñ hafızası da yaşar. Til unutılsa, yalnız sözler degil, beraberinde tarih, düşünce ve kültürniñ bir qısmı da kaybolur.
Bu sebepten Qırım Tatar balalarına ana tilimizni ögretmek, büyüklerniñ vazifesi olduğu qadar, her birimizniñ borcudur.
Evde Qırım Tatarca konuşmaq, balalarğa Qırım tarihını anlatmaq, milliy türkü ve destanlarımıznı ögretmek, eski sözlerni yaşatmaq – bunlar küçük işler gibi körünebilir. Amma milletlerniñ gelecegi tam da böyle küçük ve samimiy adımlardan qurula.
Qırımnıñ sesi gelecekke ulaşmalıdır
Bugün bizge qalğan en büyük miras yalnız geçmişimiz degil, gelecegimizdir. Geçmişten aldığımız değerlerni gelecek nesillerge nasıl aktaracağımız bizim elimizdedir.
Her Qırım Tatarı dünyanın qay yerinde yaşasa da, Qırımnıñ sesini yaşatabilir. Bir türkü söyleyebilir, bir kitap okuyabilir, bir çocuqqa ana tilini ögretebilir, Qırım tarihı haqqında konuşabilir. Bunıñ içün mutlaka büyük bir imkânğa sahip olmaq şart degil.
Bazen bir evde söylengen Qırım Tatarca bir cümle bile büyük bir mirastır.
Bazen bir balanıñ “Men Qırım Tatarım” degen sözü, yüzlerce yıllıq tarihımıznıñ devam etkeniniñ en güzel işaretidir.
Vatan sevgisi nesillerge emanet
Bizden evvelkiler zor zamanlarda kimligini qorumaq içün büyük bedeller ödedi. Bizge düşken ise bu emaneti qorumaq ve daha da güçlendirip gelecek nesillerge teslim etmektir.
Qayda ketseñ, qaydan qaytsañ; altın sarayda yaşasañ da, sade bir çalaşta qalsañ da, dünyanın en uzak yerine barsañ da, bir şeyi unutma:
Sen Qırım Tatarısın.
Qırımnıñ toprağı seniñ tarihındır. Ana tiliñ seniñ sesindir. Milliy kültürüñ seniñ ruhuñdır. Atalarıñnıñ hatırası seniñ emanetiñdir.
Ve bu emanetni yaşatmaq, yalnız geçmişke saygı degil, gelecekke verilen bir sözdür.
Qırım bizim umurumızda.
Yolımız Türk Dünyası, safımız Qırımtatar milleti. Sesimiz Qırımnıñ Sesi.
Nerede yaşarsaq yaşaylım, hangi yollardan keçersek keçeyik, hangi şehirlere barsaq barayıq; köklerimizni unutmayıq.
Çünki insan köklerini unutsa, rüzgârğa savrulğan yapraq kibi olur.
Amma köklerini bilen insan, en uzak diyarlarda bile öz yolını tapar.
Qayda ketseñ, qaydan qaytsañ,
Altın saray, ya çalaşta yatsañ,
Unutma tek –
QIRIMTATARSIN SEN!
Kırım Tatar millî kimliği ve kültürü
Kırım Tatar dili ve edebiyatı
Kırım Tatar tarihi ve Kırım Hanlığı
Kırım Tatarlarının millî kimliği ve hakları
T.C. Dışişleri Bakanlığı – Kırım Tatarları açıklaması
Kırım Tatar halkı ve Kırım
TBMM – Kırım Tatarları hakkında
