Mezarsız Bir Âlim: Bekir Sıtkı Çobanzade Bakü’de Kurşuna Dizildi. Kırım’ın sesi susturulmak istendi fakat ilim ve hatıra susturulamadı.
Mezarsız Bir Âlim: Bekir Sıtkı Çobanzade Bakü’de Kurşuna Dizildi
Kırım Tatar ilim dünyasının büyük ismi Bekir Sıtkı Çobanzade, Sovyet tasfiyelerinin karanlık yıllarında “milliyetçilik” suçlamasıyla idam edildi. Mezarı hâlâ bilinmiyor.
Dramın Başlangıcı
20. yüzyıl Türkolojisinin en parlak simalarından biri olan Bekir Sıtkı Çobanzade, yalnızca bir dil bilimci değil; aynı zamanda Kırım Tatar millî uyanışının da önemli fikir adamlarından biriydi. Ancak onun ilmî yükselişi, Sovyet rejiminin sertleştiği yıllara denk geldi.
1937’de başlayan büyük tasfiye dalgası sırasında Çobanzade, “milliyetçilik” ve “pantürkizm” suçlamalarıyla hedef alındı. Tutuklandı, sorgulandı ve kısa sürede hakkında idam kararı verildi.
Bakü’de Son Perde
Türkolog Çobanzade, görev yaptığı Bakü’de gizli bir infazla kurşuna dizildi. Yargılama süreci kapalı yürütüldü; savunma hakkı fiilen tanınmadı.
Sovyet infaz pratiğinin bir parçası olarak cenazesi ailesine teslim edilmedi. Nereye gömüldüğü resmen açıklanmadı. Bu nedenle Çobanzade bugün: “Mezarı olmayan Kırım Tatar aydınları” arasında anılmaktadır.
Bilim Dünyasına Bıraktığı Miras
Bekir Sıtkı Çobanzade;
• Kırım Tatar dili
• Türk lehçeleri
• Karşılaştırmalı Türkoloji
• Dil tarihi
alanlarında öncü çalışmalar yaptı. Özellikle Türk dillerinin sınıflandırılması ve fonetik yapıları üzerine ortaya koyduğu görüşler, modern Türkoloji araştırmalarında hâlen önemini korumaktadır.
Onun adı uzun yıllar yasaklı kaldıysa da, bugün hem Kırım Tatarları hem de Türk dünyası tarafından saygıyla anılmaktadır.
Hafızada Yaşayan Bir İsim
Çobanzade’nin trajedisi, 1930’lu yıllarda Sovyet coğrafyasında susturulan yüzlerce Türk aydınının ortak kaderini yansıtır. Mezarı bilinmese de eserleri ve ilmî mirası yaşamaya devam etmektedir.
Kırım’ın sesi susturulmak istendi — fakat ilim ve hatıra susturulamadı.
