Küllerinden Doğğan Ümüt Sürgünlikten Vatanğa Avdet
Sürgün Yollarındaki Büyük Felâket: Ölüm Vagonlarında Qırımtatar Halqınıñ Acı Qaderi
Başmuarrirden: Keçmişniñ Sadası, Kelcekniñ Çırağı
Aziz ve muaddem Kırımınsesi oquyıcıları,
Bu sayımızda yüreklerimizni sızlatqan, tilimizni tutqan, lâkin yaramıznı er daim taze tutqan eñ büyük acımıznı 18 Mayıs 1944 Sürgünlik Vaqiasını yañıdan köz ögüne ketiremiz. Milletimizniñ tamırından qoparılıp, uzaq çöllerge ve soyuq Sibirge sürgün etilmesiniñ üstünden on yıllarca vaqıt keçse de, o qaranlıq vagonlarda sönip ketken canlarımızın sadası er bir satırımızda yañğıramaqta. Bu haber, tek bir keçmiş hatırası degil; yollarda coytqan yüz biñlerce şehitlerimizge sunulğan bir sayğı, bir vefa borcudır.
Bu acılı saba, balalarımızın közyaşları ve qartlarımızın duaları ile vatan toprağına dökülgen qanlar, bugün bizge öz kimliğimizi ve tilimizi qorumaq keregini añlata. Gazetemizniñ bu özel sayfasında, tek tarihi rakamlarnı ve facialarnı degil, aynı zamanda o qorqunçlı künlerni közlerimen körgen bir qartanımızın tiri şaatlığını ve er şeye baqmadan vatannı yañıdan qurğan halqımızın sarsılmaz iradesini tapsırasız. Keçmişini bilmegen bir millet, kelcegini quramaz. Şehitlerimizin ruhı şad, Kırım Tatar halqının vatan sevdası ebediy olsun.
Sürgün ve muhaceret yollarında, qorqunçlı şaraitler yüzünden eñ az 195.471 qardaşımız (halqımıznıñ qararnen %46-sı) açlıqtan, suvsızlıqtan ve tifs epidemiyası kibî hastalıqlardan hayatını ğayıp etti.
Sürgünlikniñ ilk bir buçıq yılı içinde vefat etken bu canlarımıznıñ yarıdan ziyadesi ise maalesef 16 yaşından küçük sabıylar ve balalar edi.
18 Mayıs 1944 senesi Qırımtatar halqınıñ hafızasına qara kün olaraq yazıldı. Stalin rejiminiñ emiri ile Qırımnıñ şehir ve köylerinde yaşayan binlerce aile, öz ata-baba topraqlarından zornen ayırıldı.
Sabah ışığı doğmadan qapılar uruldı. Analar balalarını quçaqladı, yaşlılar evlerini soñ kere közden keçirdi. İnsanlar nerge ketkenini bilmeden, yük ve hayvan taşımaq içün qullanılğan qapalı vagonlarğa tolduruldı.
Sürgün yolları büyük bir insanlıq faciasına çevrildi. Açlıq, susuzlıq, hastalıq ve ağır şartlar sebebinden nice bala, ana ve ihtiyar bu uzun yolculıqnı tamamlayamadı. Tren yolları boyunca Qırımtatar halqınıñ közyaşları ve duaları qaldı.
Lâkin sürgün, bir milletniñ ruhunı yoq etip olamadı. Qırımtatarlar yabancı topraqlarda da tilini, dinini, medeniyetini ve Qırım sevgisini yaşattılar.
Her ailede bir sürgün hatırası, her yürekte bir Vatan hasreti qaldı. Ana-babalar balalarına tek bir emanet qaldırdı:
“Qırımnı unutmañız. Çünki milletni yaşatqan şey hafıza, til ve Vatandır.”
Bugün Qırımtatar halqı, sürgün yollarında can bergen ecdadını rahmet ve sayğı ile añmaqta; adalet, haq ve Vatan sevdasını yaşatma yolunda devam etmektedir.
Sürgün Yollarındaki Büyük Felaket: Unutulmaz Acı, Bitmez Sızı
18 Mayıs 1944 senesi… Kırım Tatar halqının tarihine qara urufatnen yazılğan eñ dehşetli, eñ acınıqlı bir kün. Milletimizniñ doğmuş vatanı Kırımdan, öz evlerinden topu-toğru bir qaç saat içinde çıqarılıp, uzaq Sibir ve Orta Asiya çöllerine sürgün etilgeniniñ acısı templatesi asırlar keçse de yüreklerimizden silinmeycek. Sovyet rejiminiñ emrinen, tek üç kün içinde eñ az 191.044 (bazı menbalarğa köre 423.100-den ziyade) qardaşımız vatanlarından zorbalıqnen qoparıldı. Sürgünlik yollarında çekilgen azaplar, açlıq, hastalıq ve ölüm, halqımıznıñ başından keçirgen eñ büyük facialardan biridir.
Sürgünlik emirinden soñ, mal taşmağa yarayan hayvan vagonlarına toldurılğan binlerce insanımız künlerce, aftalarca insanlıqtan uzaq şaraitlerde yol yürdi. Havalıq yetışmegeni, taze suvnıñ ve aşnıñ yoqluğı yüzünden eñ çoq balalarımız ve qartlarımız ayatını ğayıp etti. Resmi olmağan milliy menbalarğa köre, bu qorqunçlı yolculıq esnasında ve kelgen ilk yıllarda halqımıznıñ qararnen %46-sı açlıq, qattı suvuq ve tif epidemiyası yüzünden vefat etti. Ötken künler içinde templatesi can bergen canlarımız, adetlerimizge uyğun şekilde topraqqa bıraqılmayıp, yol kenarlarına taşlandı. Bu, bir milletniñ tek vatanından degil, insan canından da mahrum etilme areketi edi.
Kırım Tatar halqı, vatanından uzaqta, eñ ağır şaraitlerde bile öz kimliğini, tilini ve medeniyetini qorumaq içün büyük bir kureş berdi. Sürgün yollarında coytqan yüz biñlerce canımıznıñ hatırası, bugün de er bir Kırım Tatarınıñ yüreginde tiri turmaqta. Bizni evlerimizden çıqarğanda Kırımda bıraqılğan 80.000-den ziyade evimiz ve biñlerce gektar toprağımız yağmalansa da, milletimizniñ ruhı asla teslim olmadı. Bu facialı vaqianı unutmadıq, unutmaycaqmız ve kelcek nesillerge de añlatmağa devam etecekpiz. Allah şehitlerimizge rahmet eylesin, halqımıznı bir daha böyle büyük acılardan qorusın.
Bir Qartanamıznıñ Közyaşları: “Bizni İnsan Degil, Mal Kıbî Vagonlarğa Toldurdılar…”
“O saba qapımız qattı-qattı vurılğanda tüş korem belledim. Silâlı askerler içeri kirip, ‘On beş daqqañız bar, çıqıñız!’ dep bağırdı. Anam saba namazını qılıp bitirgen edi, ne alacağını şaşırdı. Qucağımda qardaşımnıñ balası, qolumda bir parça ekmeknen qorqu içinde qorulanıp qaldıq. İstasyonğa ketirgenlerinde, ömrümde körmegenim o qaranlıq, pencereleri demirli mal vagonlarını kördim. İnsanlarnı üst-üste, nefes alacaq yer qaldırmaycaq şekilde toldurdılar. Yol künlerce sürdi. Közüm ögünden ketmey, vagon tışında taze ava yoq, suvnıñ tamçısına muhtaç edik. Yol boyu qartlar, sabıylar açlıqtan, sıcaqtan can berdi. Askerler vagon qapısını açqanda, cenazelerimizni duasız, kefensiz yol kenarlarına taşlap ketti. Anam o yolda coytqan sabıylarnıñ cenazesini qucağında gizlep ketti, askerler alıp taşlamasın dep… Vatan Kırımnıñ toprağı közümizniñ ögünden silinip ketkende, yüregimiz ebediyen yaralandı.”
Küllerinden Doğğan Ümüt: Sürgünlikten Vatanğa Avdet
“Lâkin közyaşlarımız içimizde bir intiqam degil, vatanğa qaytmaq sevdası ve büyük bir sabır yetiştirdi. Özbekistan çöllerinde, qorqunçlı komendat rejiminiñ astında qırılsaq da bitmedik. Gençlerimiz, aqayınlarımız, qadınlarımız on yıllarca adalet aradı. ‘Kırım bizim vatanımız!’ sesini bütün dunyağa duyurdıq. Nihayet, 1989 senesinden soñ vatanğa avdet yolculığımız başlağanda, o qaranlıq vagonlarnıñ yerini bu sefer közlerimizdeki vatan quvancı aldı. Kırımğa qaytqanımızda bizni saraylar beklemedi; topraqlarda, çadırlarda, taş üstünde yaşadıq, öz evlerimizni öz qollarımıznen yañıdan qurdıq. Aqmescitniñ, Bağçasaraynıñ havasını er içke çekkenimde, yollarda qorğan canlarımıznıñ vasiyetini yerine ketirgenimi añlayım. Bizni bitirmek istediler, lâkin Kırım Tatarı Kırımğa qayttı, tamırları kene öz toprağına sarıldı.”
Sürgün Yollarındaki Büyük Felâket
Sürgün yollarında közyaş töküldi,
Qara vagonlarda dualar yükseldi.
Ananıñ bağrında bala üşüdi,
Vatan hasreti yüreklerde gizlendi.
Bozkırlar boyunca izler qaldı,
Sessiz mezarlar yollarnı añlattı.
“Unutma Qırımnı” dep ecdat sesi,
Nesilden nesilge emanet qaldı.
Yıllar keçti, amma yara bitmedi,
Ana topraqnıñ sevdası sönmedi.
Tilimiz, tamğamız, milliy ruhımız,
Zaman fırtınasında yoq olmadı.
Sabırnen bekledi Qırımnıñ balası,
Yürekte yaşadı Vatan sadası.
Kün doğar, adalet yolları açılır,
Qaytar öz yurdına millet duası.
Aziz şehitlerniñ hatırası yaşar,
Her damla közyaş Vatanğa ulaşar.
Qırım bizim ebediy sevdamızdır,
Keçmişten kelecekke sönmez bir ateştir.
Qırım bizim keçmişimiz degil, Qırım bizim kelecegimizdir.
