Dobruca Tatarlarında İsim Berme Merasimi (At Qoymaq / At Salmaq)
Dobruca Tatarlarında İsim Berme Merasimi (At Qoymaq / At Salmaq)
Bir cemiyetniñ devamlılığı ve kültürel hafızasınıñ qorunması, doğum, evlenme ve ölüm kibi geçiş devreleri etrafında şekillengen merasimler vastasınen temin etile. Türk–İslâm kültür muhitinde balanıñ doğumu yalnız biyolojik bir adise degil, balanıñ cemiyetke ve iman sistemine resmiy olaraq qabul edilmesini ifade ete. Dobruca Tatarları arasında icra etilgen ve halk arasında “at qoymaq” yaki “at salmaq” dep adlandırılğan isim berme merasimi, bu bağlamda mühim bir geçiş ritüeli olaraq qarşımıza çıqa.
Merasimniñ Zamanı ve İştirakçılar
Söz konusu merasim, ananevi olaraq balanıñ doğumından soñ yedinci künde icra etile. Yedinci kün anlayışı, İslâm dünyasında bala ile alâqalı merasimlerde yayğın olaraq körülgen sembolik bir zamandır (bk. dipnot 1). Merasim adetten dar aile çerçevesinde keçir: ana-baba, eki tarafnıñ yakın qardaşları ve aile büyükleri iştirak ete.
Dini Unsurlar ve Uygulama Şekli
İsim berme ameliyesi, cemiyet içinde dini itibarı ve maneviy paklığı qabul etilgen bir din büyügi tarafından yerine ketirilir. Dobruca bölgesinde bu vazifeniñ çoğunlıqnen yerli imamğa, hususan Techirghiol imamına tapsırılması, cemiyet içi denge ve uzlaşmanı qorumaq içün tercih etilgen bir uygulamadır.
Merasim esnasında Qur’ân-ı Kerîmden ayetler balanıñ qulaqları yanında oqulır. Sağ qulaqqa ezan, sol qulaqqa ise iqamet oqulması, balanıñ maneviy qoruma altına alınması ve iman çerçevesine daxil etilmesini simgeler. Bu uygulama, Türk–İslâm dünyasında yayğın bir ananeniñ Dobruca Tatarlarındaki tezahürü olaraq değerlendirilir (bk. dipnot 2).
İsim, Kimlik ve Halk İnanışı
Merasimniñ en mühim safhası, balanıñ isminiñ üç defa yüksek sesle aytılmasıdır. Halk arasında yayğın bir inanışa köre: “At qulaqtan kirer, cannıñ içinde oturır.” Bu ifade, isminiñ ferdniñ ruhiy ve içtimai kimliginiñ ayrılmaz bir parçası olduğunu vurgulay. Bu anda Allah tarafından balanıñ ailesine kesin olaraq teslim etilgenine inanılır.
Netice
Dobruca Tatarlarında isim berme merasimi, dini pratikler ile etnik kimlikni birleştiren, cemiyetniñ öz-özünü yeniden istehsal etmesini temin etken mühim bir kültürel miras unsurudur. Bu merasimniñ belgelenmesi ve akademik tetqiqata daxil etilmesi, Dobruca Tatarlarınıñ tarihiy ve kültürel varlığını qorumaq bakımından büyük ehemmiyet taşıy.
Dipnotlar
Abdülkadir İnan, Tarihte ve Bugün Şamanizm: Materyaller ve Araştırmalar, Ankara: Türk Tarih Kurumu Yayınları, 1986, s. 175–178.
Yaşar Kalafat, Türk Kültürlü Halklarda Doğum ve Çocukluk, Ankara: Berikan Yayınları, 2010, s. 92–98.
Ahmet Caferoğlu, “Türklerde Ad Verme Geleneği”, Türk Dili Araştırmaları Yıllığı – Belleten, c. 5, 1957, s. 1–15.
Kaynakça
Caferoğlu, Ahmet. “Türklerde Ad Verme Geleneği”. Türk Dili Araştırmaları Yıllığı – Belleten. C. 5. Ankara, 1957.
İnan, Abdülkadir. Tarihte ve Bugün Şamanizm: Materyaller ve Araştırmalar. Ankara: Türk Tarih Kurumu Yayınları, 1986.
Kalafat, Yaşar. Türk Kültürlü Halklarda Doğum ve Çocukluk. Ankara: Berikan Yayınları, 2010.
Kaynak: MŞ https://techirghiol.com/…
