DAĞ ARMUDUNUN ÇÖRƏYİ
Kirman Rüstəmli – Yazar Tanıtım Girişi
Kirman Rüstəmli, Kırım’ın Sesi Gazetesi’nde eserleri yayımlanan Azerbaycanlı şair, yazar ve publisisttir. Türk dünyasının kültürünü, edebiyatını ve ortak değerlerini kaleme aldığı yazılarıyla okuyucularla buluşturan Rüstəmli, Kırım’ın Sesi’nde uzun yıllardır düzenli olarak eserlerini yayımlamaktadır.
1948 yılının kışında, Azerbaycan’ın kadim Nahçıvan topraklarında bulunan Cehri köyünde dünyaya gelen Kirman Rüstəmli, çok çocuklu bir ailede büyüdü. Edebî dünyasının şekillenmesinde çocukluk yıllarında annesinden dinlediği ninniler, tekerlemeler ve halk masalları önemli bir yer tuttu.
Babası Hüseyn Cəfər oğlu Rüstəmov, 1942 yılında orduya çağrıldı ve II. Dünya Savaşı sırasında Poltava cephesinde ağır yaralandı. Savaşın ardından malulen emekli olan babasının yaşadığı savaş tecrübesi de Rüstəmli’nin ilerleyen yıllarda kaleme aldığı eserlerde savaş, vatan, hasret ve insan hayatı gibi temaların öne çıkmasında etkili oldu.
Kirman Rüstəmli’nin edebiyat dünyasına ilk adımı 1972 yılında, Azerbaycan’ın köklü yayın organlarından “Şərq Qapısı” gazetesinde yayımlanan “Müharibə” adlı şiiriyle attı. O tarihten itibaren şiir, edebiyat ve publisistik yazılarıyla kendi edebî yolunu oluşturdu.
Rüstəmli’nin eserlerinde anne sevgisi, vatan, savaşın insan hayatında bıraktığı izler, hasret ve Türk dünyasının ortak kültürel değerleri önemli bir yer tutmaktadır. Nahçıvan’ın köklü edebiyat geleneğinden beslenen yazar, bugün eserleriyle Azerbaycan’dan Türkiye’ye, Kırım’dan Türk dünyasının farklı coğrafyalarına uzanan bir kültür ve edebiyat köprüsünün parçası olmaya devam etmektedir.
Kırım’ın Sesi Gazetesi’nde altı yılı aşkın süredir yazıları yayımlanan Kirman Rüstəmli, şiirleri ve publisistik eserleriyle gazetenin Türk dünyası edebiyatına açılan sayfalarında kendine özgü bir ses oluşturmaktadır.
Şimdi, Kirman Rüstəmli’nin kaleminden bir hikâyeyi okuyucularımızla buluşturuyoruz.
DAĞ ARMUDUNUN ÇÖRƏYİ
hekayə
Atamın söhbətlərini dinlədikcə, elə bil, illərin arasından başqa bir dünya boylanırdı. O dünya mənim doğulduğum illərdən çox-çox uzaqda idi. Amma atam danışanda həmin illərin ağrısı, aclığı, kədəri gözlərimin önündə canlı bir şəkil kimi canlanırdı.
Bəzən onun səsində qəribə bir titrəyiş hiss edirdim. Sanki danışdığı hadisələri xatırlamırdı, yenidən yaşayırdı.
— O illər çox ağır idi, — deyirdi atam. — Çox ağır…
Mən susub ona qulaq asırdım.
Böyük Vətən müharibəsi bitmişdi. İnsanlar müharibənin qurtarmasına sevinmişdilər. Elə bilirdilər ki, bundan sonra hər şey düzələcək, həyat əvvəlki axarına qayıdacaq. Amma müharibənin yaraları hələ sağalmamışdı. Kəndlərin, evlərin, insanların üzündən onun kölgəsi çəkilməmişdi.
Üstəlik, 1950-ci illərdə aclıq qapıları döyməyə başladı.
Un yox idi.
Çörək yox idi.
Süfrələr boşalır, qazanlar susurdu.
Atam deyirdi ki, o vaxt çörək adi bir nemət deyildi. Çörək həyatın özü idi. Bir tikə çörək üçün insan kilometrlərlə yol gedər, gecəni-gündüzə qatardı.
— Ac qalmaq başqa şeydir, — deyirdi atam. — Amma uşağın gözünün içinə baxıb ona verəcək bir tikə çörəyinin olmaması tamam başqa dərddir.
Bu sözlər hər dəfə məni düşündürürdü.
O illərdə insanlar sadəcə qarınlarını doyurmaq üçün yaşamırdılar. Onlar sabaha çıxmaq üçün mübarizə aparırdılar.
Kənddə hamı bir-birinin dərdini bilirdi. Kimin evində çörək vardısa, onu gizlətməzdi. Kimin qazanında bir ovuc artıq yemək vardısa, qonşunun uşağını da düşünərdi.
Amma təbiətin də insanlara mərhəmət göstərdiyi günlər vardı.
Dağlarda dağ armudları yetişirdi.
—
Bir gün kəndin kişiləri və cavanları dağlara qalxdılar.
Qayalıqların arasından, daşlı yamaclardan, dik dağ döşlərindən armud toplamağa başladılar. Hər kəs əlindəki torbanı doldurmağa çalışırdı.
Atam da onların arasında idi.
— O armudların hər biri bizim üçün qızıl kimi idi, — deyirdi. — Birini yerə salanda adamın ürəyi ağrıyırdı.
Dağın yamacında külək əsirdi. Günəş qayaların üzərinə düşüb onları qızdırırdı. Ayaqlarımız daşdan daşa dəyirdi. Əllərimiz cızılır, paltarlarımız tikanlara ilişirdi.
Amma heç kim şikayətlənmirdi.
Çünki hamının gözünün qabağında eyni mənzərə vardı: evdə bizi gözləyən uşaqlar və boş süfrə.
Torbalara armud dolduqca adamların üzünə qəribə bir sevinc qonurdu.
Sanki hər armud bir az ümid idi.
Sanki hər armud evə aparılan bir tikə çörək idi.
Axşama yaxın kəndə qayıdırdıq.
Anam həyətin ortasında bizi gözləyirdi.
Armudları görəndə üzündə təbəssüm yaranırdı. O təbəssümdə həm sevinc, həm də yorğunluq vardı.
— Gətirdiniz? — deyə soruşardı.
— Gətirdik.
Anam torbaların ağzını açardı.
Armudları əlləri ilə bir-bir seçər, həyətdə əvvəlcədən sərdiyi təmiz örtüklərin üzərinə düzərdi.
Günəş onların sarımtıl rənginə düşərdi.
Həyətdə qəribə bir qoxu yayılardı.
Armudlar günlərlə günəş altında qalardı. Anam onları vaxtaşırı çevirər, yaxşı qurumayanları seçərdi.
Günəş onları yavaş-yavaş bərkidərdi.
Sonra yumşaq meyvələr quru, bərk armudlara çevrilərdi.
Biz onları çuvallara doldurardıq.
Sonra kənd dəyirmanına gedərdik.
Dəyirmançı dünyagörmüş Məhəmməd kişi idi.Ayaması da var idi.Sarışin olduğu üçün hamı ona Sarı Məhəmməd deyərdi.
O,müştəriləri gülərüzlə qarşılayar,bir ovuc unda belə gözü olmazdı.
Dəyirmanın ortasında sal daşdan ocaq var idi.O,ocağı odunla qalayar,sal daşlara armud unundan hazırlanmış fətirləri yapardı.Beləcə”Allaha şükr”-edib nahar efərdilər
Dəyirman kəndin kənarında idi.
Orada illərlə buğda üyüdülmüşdü. Amma həmin günlərdə dəyirman daşları başqa bir yükü üyüdürdü.
Dağ armudlarını.
Dəyirman işləyəndə daşların səsi uzaqdan eşidilirdi.
Dövrə vuran daşlar armudları əzib un halına gətirirdi.
Buğda unu kimi ağ deyildi o un.
Tünd rəngli idi.
Ətirli idi.
Bir az da şirinimtil.
Amma bizim üçün dünyanın ən qiymətli unu idi.
Atam deyirdi:
— O vaxt heç kim soruşmurdu ki, unun rəngi niyə belədir. Hamı deyirdi: şükür, unumuz var.
Un evə gətiriləndə anam onu əlinə alıb bir müddət baxardı.
Sonra xəmir yoğurmağa başlayardı.
Əlləri xəmirə qarışdıqca evin içini qəribə bir istilik bürüyərdi.
Anamın əlləri o vaxt mənə dünyanın ən güclü əlləri kimi görünürdü.
O, xəmir yoğurardı.
Xəmiri kündələrə ayırardı.
Sonra təndiri qalayardı.
Alov qalxardı.
Odun çırtıltısı həyətə yayılardı.
Və nəhayət, çörəyin qoxusu…
O qoxunu illər keçsə də unutmaq mümkün deyil.
Armud unundan bişən çörək tünd rəngli olurdu. Dadında dağların ətri, günəşin istisi, anamın əllərinin zəhməti vardı.
Biz onu yeyəndə sadəcə çörək yemirdik.
Sanki bir parça ümid yeyirdik.
Bir parça həyat.
Bir parça sabah.
—
İllər keçdi.
Aclıq illəri uzaqlaşdı.
Kənd dəyişdi.
İnsanlar dəyişdi.
Evlər dəyişdi.
Süfrələr bolluq gördü.
Amma bəzi şeylər dəyişmədi.
Atamın səsi.
Anamın əllərinin istisi.
Və dağ armudunun qoxusu…
İndi nə zaman dağ armudlarını görsəm, uşaqlığımın uzaq bir qapısı açılır gözlərimin önündə.
Atamın səsini eşidirəm:
— O armudların hər biri bizim üçün bir tikə çörək idi…
Sonra anamı görürəm.
Həyətdə təmiz örtüklər sərib.
Armudları bir-bir üstünə düzür.
Günəş onların üzərinə düşür.
Külək sakitcə əsir.
Bir az aralıda isə dəyirman daşları fırlanır.
Daşlar buğda yox, dağ armudu üyüdür.
Və mən anlayıram ki, bəzi çörəklər sadəcə undan bişmir.
Bəzi çörəklər yoxluqdan, zəhmətdən, ana məhəbbətindən və yaşamaq inadından bişir.
Dağ armudunun çörəyi də belə idi.
O çörək bizi yalnız doyurmadı.
Bizi yaşatdı.
Bizi sabaha çıxardı.
İllər keçsə də, onun dadı yaddaşımdan silinmədi.
Çünki o çörəyin içində bir ailənin yox, bütöv bir nəslin səbrini, ağrısını və həyata bağlılığını dadmışdım.
