Caz Dünyasınıñ Qırımtatar Virtuozı: Enver İzmaylov Dünya Sahnelerinde
Caz Dünyasınıñ Qırımtatar Virtuozı: Enver İzmaylov Dünya Sahnelerinde
“Enver İzmaylov – bütün dünya çapında adı bilingen ve tanılğan, şan-şoret qazangan qırımtatar caz gitaristidir. O, gitara çaluvda özüne has olğan ve dünya musqa tarihına kirgen ‘tapping’ (on parmaq) tehnikasını icat etip, onı mükemmel şekilde inkişaf ettirdi. Sanatçı, halqımızın asırlardan berli kelgen cırlarını ve an’aneviy qırımtatar ezgilerini zamaneviy caz ritmleri ile dülberce harmanlap, milliy muzıkamıznı dınyanın eñ büyük ve itibarlı sahnelerine taşımaqtadır.”
Enver İzmaylov
Enver İzmaylov, dünya çapında tanınğan Qırımtatar caz gitaristi, bestekâr ve özüne has gitar çaluv üsulınıñ ustasıdır. Ol gitar teliniñ sıradan çalınuv şekillerinen sınırlanmayıp, eki qolnı da gitar sapında qullanğan “tapping” üsulını inkişaf ettirdi. Bu usul sayesinde bir gitar üzerinde aynı anda melodiya, ritim ve uyum unsurlarını birlikte icra ete. Enver İzmaylovnıñ sanatı ise yalnız tehnikağa dayanmıy: ol Qırımtatar halk yırlarını, Şarq musikası ruhını ve caznı bir araya ketirip, milliy musika mirasımıznı dünya sahnelerine taşıdı.
Fergana’dan Qırımğa uzanğan musika yolu
Enver Server oğlu İzmaylov 12 Haziran 1955 senesinde Özbekistan’da Fergana şehrinde dünyaya kelgen. Onıñ ailesi 1944 senesinde Qırımtatarlarınıñ sürgün etilüvi sebebinden Qırımdan Orta Asyağa köçürilgen ailelerden biri edi. Bu sebepten ol Qırımnıñ dışında doğsa da, Qırım Tatar milliy kimligi ve ata-baba mirası onıñ sanat dünyasınıñ ayrılmaz parçası oldı.
İzmaylov on beş yaşlarında gitar çalmağa başladı. Musika mektebinde ise gitar değil, fagot sınıfında tahsil aldı ve 1973 senesinde mezun oldı. Lâkin gitarğa olğan merakı onıñ bütün sanat yolını belirledi. 1980’li yıllarda “Sato” caz-rock toplulığında çaldı ve Sovyetler Birligi devrinde çeşitli festivallernıñ sahnelerinde özüni tanıttı.
Gitarğa yañı bir til bergen sanatçı
Enver İzmaylovnı diger gitaristlerden ayırğan eñ mühim hususlardan biri — onıñ özüne has tapping üsulıdır. Bu teknikağa göre gitarist, tellerni sıradan şekilde çekmek yerine, parmaqlarınen sap üstünde tellerge basıp ses çıqara. İzmaylov eki qolını da sap üzerinde qullanaraq, gitarğa bir nevi piyano kibi yañı imkânlar berir.
Bu usul sayesinde ol aynı zamanda eki ayrı melodik çizıqnı icra ete ve gitar üzerinde ritimnen birge muqayese etilmez derecede zengin sesler yaratır. İzmaylov öz usulınıñ “tapping” dep ataluvını pek tercih etmegenini, bu hereketlerni örümcekniñ tor üzerindeki areketlerine benzengenini söylegen.
Onıñ musikasında 5/8, 7/8, 9/8, 11/8 ve 13/8 kibi alışılmağan ölçüler de yer alır. Bu ritmler Balkan, Şarq ve Orta Asya musikası ile beraber Qırımtatar halk musikası içün de mühim hususiyetlerge iye.
Qırımtatar yırlarını dünya sahnesine çıqardı
İzmaylovnıñ sanatınıñ eñ qıymetli taraflarından biri, Qırımtatar halk musikası ile çağdaş caz arasında köprü qurmasıdır. Ol ecdatlarımızdan qalğan yır ve ezgilerden ilham alıp, olarnıñ ruhını saqlayaraq yañı musika dili içinde yeniden işledi.
Qırımtatar halk yırları asırlar boyunca milletniñ tarihını, yaşayışını, sevincini, kederini ve Vatanğa bağlılığını yaşatqan maneviy hazinedir. İzmaylov bu mirasnı yalnız arşivlerde saqlanacaq bir geçmiş olaraq körmedi. Ol yırlarımıznı canlı sanatnıñ bir parçasına çevirip, dünya dinleyicilerine taqdim etti.
Bu sebepten onıñ gitarından çıqqan ses yalnız caznıñ sesi degil. O ses içinde Qırımnıñ ritmi, halk yırlarınıñ nağmesi, sürgünlikniñ acısı ve Vatanğa olğan bağlılıq duyula. Onıñ sanatında milliy musika ile dünya musikası arasında qarşılıqlı bir alışveriş bar.
Qırımnıñ sesi gitar tellerinde
İzmaylovnıñ repertuarında Qırımtatar musikasınen beraber Türk, Özbek, Balkan ve diger Şarq musika unsurları da yer ala. Bu çeşitlilik onıñ sanatını tek bir janr çerçivesine sığdırmaqtan uzaqlaştırdı. Onıñ içün musika, milletler arasında tercümege ihtiyaç qoymağan umumiy bir til edi.
1995 senesinde İzmaylov Birinci Avrupa Beynelmilel Gitarcılar Yarışmasında birinci mükâfatqa layıq körüldi. Aynı yıl Ukrayna musika tenqidçileri tarafından “Yılın Musiqicisi” seçildi. Onıñ sahne yolculığı daha soñra Avrupa ve dünyanın çeşitli ülkelerine uzandı.
Dünya cazı ile Qırımtatar kimligi arasında
Enver İzmaylovnıñ sanatında dikkat çekken bir diger taraf — milliy kimlik ile universal sanat arasında sağlam bir bağ qurmasıdır. Ol Qırımtatar mirasını modern musikadan ayırmadı. Aksine, milliy ezgilerniñ yeni nesillerge yetişmesi içün caz, rock ve çağdaş gitar tehnikalarından faydalandı.
Onıñ çalışmaları, bir halknıñ musikası yaşaması içün yalnız geçmişni tekrar etmeniñ yeterli olmadığını kösterdi. Milliy musika yañı nesilniñ qulağına yañı şekillerde yetiştirilse, ol daha uzaq coğrafiyalarda da añlaşılabilir.
Bugün Enver İzmaylov adı Qırımtatar musikası, caz gitarı ve yenilikçi gitar tehnikası ile birge añıla. Onıñ sanatı, sürgünlikten doğğan bir nesilniñ öz köklerini unutmayıp, o köklerden dünyağa uzanğan yañı bir musika dili yaratabilecegini isbatlay.
Qırımtatar yırları asırlardan berli milletniñ hafızasını yaşata. Enver İzmaylov ise bu hafızanı gitar tellerine köçürip, onu dünya sahnelerinde yañıdan añlattı. Onıñ gitarında Qırımnıñ sesi, halknıñ yırı ve caznıñ serbest nefesi bir yerde birleşe.
Bu sebepten Enver İzmaylovnıñ mirası yalnız bir gitar virtüözınıñ sanat başarılarınen sınırlı degil. Ol, Qırımtatar milliy musikası ile dünya cazı arasında qurulğan canlı bir köprüdir.
