GenelGüncelKırım Tarihi

KIRIM TARİHİNDE QADINLAR YALNIZ AİLENİÑ DEGİL, CEMİYETNİÑ DE TEMELİ EDİ

Kırımınsesi Gazetesi

ESKİ QIRIM BELGELERİNDE QADINLARNIÑ HAKLARI: KAYITLAR BİZGE NE SÖYLEY?

Qırım Hanlığı devrinde qadınlarnıñ mal-mülk edinmesi, miras alması, ticaret yapması ve aile hukukındaki yeri

Haber türü: Tarihî ve hukukî araştırma

Araştırma devri: 17–18. asırlar

Araştırma coğrafiyası: Bağçasaray, Gözleve, Qarasuvbazar ve Qırım Hanlığı

TARİHİN SESSİZ SAYFALARINDA QIRIM QADINI

Kırım’ın Sesi Gazetesi olaraq, Qırım Tatar halqınıñ tarihini tek hanlar, sultanlar, serdarlar ve meydan muharebeleri üzerinden degil, aynı zamanda bu topraqlarda yaşayışnı devam ettirgen aileler, analar, qadınlar ve onların içtimai hayattaki yeri üzerinden de araştırmağa devam etemiz.

Qırım tarihiniñ en mühim meselelerinden biri, keçmiş devirlerde qadınlarnıñ cemiyet içerisindeki hukukiy vaziyetidir. Bir qadın öz atasından qalğan malğa sahip ola bile mi edi? Evlengen soñ öz mal-mülkini idare ete bile mi edi? Kocasından ayrılğan veya dul qalğan qadın öz mirasını qoruyabilir mi edi? Bir evni, bağçanı, tarlanı veya ticaret malını satın alıp satmağa haqqı bar mı edi?

Bu suallarnıñ cevabını yalnız umumiy tarih kitaplarında aramaq yeterli degil. Bunıñ içün keçmişten qalğan mahkeme defterlerine, miras kayıtlarına, mülk satış senetlerine, vakıf belgelerine ve şikâyet dilekçelerine müracaat etmek kerek.

Qırım Hanlığı devrinden qalğan kadı sicilleri, bu meselelerni araştırmaq içün son derece kıymetli bir tarihiy hazinedir. Bu defterlerde hanlıqnıñ idarecileri yanında adi insanlar, aileler, esnaflar, tüccarlar, qadınlar ve erkekler arasında yaşanğan hukukiy münasebetler de kayıt etilgen.

Bu belgeler bizge mühim bir hakikatni hatırlata: Qırım qadını tarihniñ yalnız seyircisi degil, mal-mülk sahibi, mirasçı, ticaret iştirakçisi ve hukuk qarşısında öz haqqını talep etken bir içtimai şahsiyet edi.

1. QIRIM HANLIĞINDA QADINLARNIÑ HUKUKİ VAZİYETİ

Qırım Hanlığı, siyasi ve idarî bakımdan öz hususiyetlerine sahip bir Türk devletiydi. Hanlıqnıñ hukuk sistemi ise İslam hukuku, Osmanlı hukuk tecrübesi ve Cengiz Han devrinden devam etken bazı örfî geleneklerniñ tesiri altında şekillendi.

Bu sebepten Qırım’da qadınlarnıñ hukukiy vaziyetini tek bir kaide üzerinden izah etmek mümkün degil. Mülk sahibi olmaq, miras almak, evlenmek, boşanmaq ve mahkemeye müracaat etmek gibi meselelerde farklı hukukî hükümler ve uygulamalar bulunğan.

17. asırda Qırım Hanlığı mahkemelerinde kadılar hukukî meselelerni qarara bağlay edi. Mahalliy mahkemeler yanında Kadıasker mahkemesi de mühim bir mevkiye sahip edi. İnsanlar, sosyal vaziyetlerine ve dinlerine baqmadan, yaşadıkları meselelerni hukuk yoluyla çözmege çalışa edi.

Polonyalı tarihçi Natalia Królikowska’nıñ Qırım Hanlığı mahkemeleri üzerine araştırması, özellikle 1678–1683 yıllarında Murad Giray Han devrini ele ala. Araştırmada erkekler ve qadınlar, Müslümanlar ve Müslüman olmağanlar dahil, cemiyetniñ farklı kesimlerinden insanlarnıñ mahkemelere müracaat etkeni gösterile. Bu çalışma, Qırım Hanlığı’nda mahkemeniñ yalnız devlet adamlarına mahsus olmadığını ortaya qoya. Czasopismo Prawno-Historyczne

Bu vaziyet, Qırım qadınınıñ hukukî hayatta tamamen görünmez olmadığını gösteren mühim bir delildir.

2. QADINLARNIÑ ÖZ MAL-MÜLKİNE SAHİP OLMA HAKKI

İslam hukukunuñ Hanefî mezhebine dayanan hükümleri çerçevesinde, ergin ve hukukî işlem yapma ehliyetine sahip bir qadın öz malınıñ müstakil sahibidir.

Bu mühim bir husustır.

Bir qadın evlenmeden evel sahip olğan malını evlendikten soñ da öz mülkü olaraq saqlay edi. Evlilik, qadınnıñ malını avtomatik olaraq kocasınıñ malına çevirmey edi.

Qadın aşağıdaki yollarnen mal-mülk sahibi ola bile edi:

  • Babasından veya anasından miras almak.
  • Evlilik sırasında mehir sahibi olmaq.
  • Öz parasınen ev, bağça veya arazi satın almak.
  • Ticaret ve alışverişten kazanç elde etmek.
  • Başqa birinden bağış (hibe) almak.
  • Mülkini başqasına satmaq veya bağışlamaq.
  • Malını vakıf yoluyla hayır işlerine tahsis etmek.

Burada mehir meselesine ayrıca diqqat etmek kerek.

Mehir, evlilik sırasında erkeñ qadına vermeyi taahhüt etken malî haktır. Bu mal qadınnıñ özüne aittir. Kocası onı qadınıñ rızası olmadan öz malı sayamaz.

Demek ki evlilik, qadınnıñ ekonomik şahsiyetini ortadan qaldırğan bir hukukî işlem degil edi.

Gül Akyılmaz’nıñ Osmanlı Devleti’nde qadınlarnıñ mülkiyet hakları üzerine araştırması da qadınlarnıñ alım-satım, hibe, miras, vasiyet ve başqa hukukî işlemler yoluyla taşınır ve taşınmaz mal sahibi olabildiklerini ortaya qoya. Bununla beraber, qadınlarnıñ öz haklarını qorumaq içün ciddi hukukî mücadeleler yürüttigini de vurgulaya. kutuphane.dogus.edu.tr+1

3. MİRAS HAKKI: QADINLAR BABALARINDAN NE ALABİLİRLER EDİ?

Qadınlarnıñ tarih boyunca en mühim hukukî meselelerinden biri miras paylaşımı edi.

İslam miras hukukunda qadınlar mirasçı olaraq tanılğan. Qadınnıñ miras hakkı babası, anası, kocası veya başka bir yaqınınıñ vefatından soñ ortaya çıqa bile edi.

Lâkin miras payları her vaziyette aynı degil edi. Mirasçınıñ ölen kişiyle olan yakınlığı, mirasçılarnıñ kimligi ve ailedeki başka mirasçılarıñ bulunması paylaştırmağa tesir ete edi.

Meselâ, aynı anne-babadan olan oğul ve qız evlatlar birlikte mirasçı olğan vaziyette, oğul evladın payı qız evladınıñ payınıñ iki misli olğan. Lâkin bu kaide bütün miras münasebetlerine aynı şekilde tatbik etilmey edi.

Qadınnıñ mirasçı olaraq alğan payı, onun öz malı sayılğan. Erkek qardaşı veya başqa bir erkek akrabası, sırf erkek olğanı içün qadınnıñ hissesini özüne geçiremez edi.

Miras paylaşımında qadınlarnıñ karşılaşqan meseleleri ise yalnız kağıt üzerindeki hukuk hükümlerinden ibaret degil edi.

Bazı ailelerde mirasçı qadınnıñ payı gizlenebilir, kendisine düşken mal teslim etilmeyebilir veya aile büyükleri tarafından mirasından vazgeçmege zorlanabilir edi. Bu sebepten mahkemeye müracaat etmek ve hukukî talepte bulunmaq mühim bir yol edi.

18. asır Konya şer’iyye sicilleri üzerine yapılan Ayşe Şimşek araştırması, Osmanlı toplumunda qadınlarnıñ miras payı, mehir, bağış, sulh ve tehârüc meselelerinde yaşağan hukukî problemlerni örneklerle inceley. Bu çalışma Qırım’a ait bir belge degil, fakat aynı hukuk geleneğiniñ farklı bir Osmanlı bölgesindeki tatbikatını anlamamızğa yardımcı ola. Bilimname

4. EVLİLİK, MEHİR VE QADINNIÑ EKONOMİK GÜVENCESİ

Keçmiş devirlerde evlilik yalnız iki insan arasında qurulğan aile münasebeti degil, aynı zamanda hukukî ve ekonomik neticeleri olğan bir anlaşma edi.

Mehir, bu anlaşmanıñ mühim unsurlarından biri edi.

Qadın evlendigi zaman kendisine belirlenen mehri almaq haqqına sahip edi. Mehir peşin verilebilir veya taraflarnıñ anlaşmasına göre sonradan ödenmek üzere bırakılabilir edi.

Eger koca mehri ödemeden vefat etse, qadınnıñ bu alacağı miras paylaşımında dikkate alınması gereken bir borç meselesine dönüşe bile edi.

Bu mesele özellikle dul qalğan qadınlar içün mühim edi.

Kocasını kaybetken qadın, yalnız aile hayatını yeniden qurmaq mecburiyetinde degil, aynı zamanda kendi ekonomik haklarını da qorumaq zorunda qala bile edi.

Kocasınıñ vefatından soñ geride qalğan mal-mülk üzerinde qadınnıñ miras hakkı bulunğan. Bunun yanında, ödenmemiş mehir alacağı da ayrıca değerlendirilmesi gereken bir hukukî hak edi.

Böylece qadın, hem mirasçı hem de alacaklı sıfatınen mahkemeye müracaat ete bile edi.

5. QIRIM KADI SİCİLLERİ: TARİHİ AYDINLATAN ASIL BELGELER

Qırım qadınlarınıñ mülkiyet ve miras haklarını araştırmaq içün elimizdeki en mühim kaynaklardan biri Qırım Hanlığı kadı sicilleridir.

Tarihçi Ahmet Nezihi Turan’nıñ araştırmasına köre, Hanlıq devrinden qalğan yaklaşık 120 kadı sicili defteri bugün Sankt-Peterburg’da saqlana. Bunlardan 61 defterniñ mikrofilm veya fotoğrafları ise Simferopol’deki İsmail Gaspıralı Kütüphanesi’nde bulunğan.

Bu defterler özellikle 1608–1751 yılları arasındaki Qırım Hanlığı tarihini aydınlatmaq bakımından birinci derecede kaynaklardır. Türk Kültürü İncelemeleri Dergisi

Bu kayıtlar içinde aşağıdaki belge türleri qadın tarihini araştırmaq bakımından hususî önem taşıya:

Mülk satış kayıtları: Bir qadınıñ ev, arazi, bağça veya başka bir taşınmazı satın alıp almadığını gösterebilir.

Miras ve tereke kayıtları: Vefat etken kişiniñ geride bıraktığı malları, borçlarını ve mirasçılarını ortaya qoya.

Hibe belgeleri: Bir qadına ailesi veya başka bir kişi tarafından mal bağışlanıp bağışlanmadığını gösterebilir.

Mehir kayıtları: Evlilikte belirlenen ekonomik hakları ve ödenmemiş alacakları aydınlatabilir.

Vakıf belgeleri: Qadınlarnıñ mal varlıklarını hayır işlerine tahsis etkenini, vakıf idaresine iştirakini veya vakıflarla ilgili ihtilaflarını gösterebilir.

Şikâyet ve dava kayıtları: Qadınlarnıñ malına müdahale etilmesi, miras payını alamaması veya başka bir hukukî mesele sebebiyle mahkemeye müracaat etkenini ortaya qoya.

Bu belgeler, geçmişteki qadınlarnıñ yalnız aile içindeki vaziyetini degil, ekonomik hayattaki yerini de anlamamızğa imkân bere.

6. DEVLET SULTAN HANIM: QIRIM TARİHİNDE BİR QADINNIÑ MAL VARLIĞI

Qırım qadınlarınıñ mal-mülk sahibi olğanını araştırırken özellikle dikkat çekken tarihî çalışmalardan biri, 17. asrın ikinci yarısında yaşamış Qırımlı Devlet Sultan Hanım’nıñ muhallefatı üzerine yapılan araştırmadır.

Muhallefat, vefat etken bir kişinin geride bıraktığı mal, eşya, para, alacak ve borçların tamamını ifade ete.

Bu araştırmanıñ dayandığı kaynak, Qırım Hanlığı Şeriyye Sicilleri’niñ 13 numaralı defteridir. Çalışmada 23a ve 27 numaralı varaq kayıtlarına müracaat etilgen.

Bu belge türü son derece mühimdir. Çünki bir qadınıñ vefatından soñ geride qalğan mal varlığını incelemek, onun yaşadığı devirdeki ekonomik vaziyetini anlamamıza yardımcı ola.

Devlet Sultan Hanım örneği, Qırım qadın tarihini yalnız aile ve gelenekler üzerinden degil, mal varlığı ve ekonomik hayat üzerinden de araştırmamız gerektiğini gösteren kıymetli bir araştırma konusudur. TRDizin

Burada tarihî araştırma bakımından bir hususu ayırmaq kerek: Muhallefat kaydınıñ varlığı, qadınıñ mal varlığını belgeleyebilir; lâkin tek başına onun bütün mallarını nasıl kazandığını, ticaret yapıp yapmadığını veya malını nasıl idare etkenini ispatlamaz. Bunlar içün başka belgelerle karşılaştırma yapmak şarttır.

7. QADINLAR TİCARET YAPA BİLİRLER Mİ EDİ?

Qırım, tarih boyunca Karadeniz ticaret yollarınıñ mühim merkezlerinden biri edi.

Bağçasaray, Gözleve ve Qarasuvbazar gibi şehirlerde ticaret, zanaat, hayvancılıq ve tarım ekonomik hayatnıñ temel unsurları arasında yer ala edi.

Bu ekonomik hayatta qadınlarnıñ yerini anlamak içün onların hukukî işlem yapma imkânlarına baqmaq kerek.

Hanefî hukukuna göre hukukî işlem yapma ehliyetine sahip qadınlar kendi malları üzerinde tasarrufta bulunabilir, alışveriş yapabilir, borç alıp verebilir ve mülklerini satabilirler edi.

Bir qadın kendi malınen ticaret yapabilir, satın aldığı malı başkasına satabilir ve elde etken kazancını kendi mülkü olaraq saqlayabilir edi.

Meselâ, bir qadınıñ babasından miras qalğan bağçasında yetiştirilgen mahsulü satması, elde etken parasınen başka bir mülk satın alması hukukî bakımdan mümkündü.

Lâkin burada tarihçi olaraq dikkatli davranmaq kerek. Qadınlarnıñ ticaret yapabilme hakkı bulunması, bütün Qırım qadınlarınıñ fiilen tüccarlıq yapqanı manasına kelmez.

Bu meselede gerçek vaziyeti ortaya çıqarmaq içün mahkeme kayıtlarında satış senetlerini, alacak-verecek belgelerini ve ticari anlaşmaları araştırmaq şarttır.

8. VAKIFLAR VE QADINLARNIÑ HAYIR FAALİYETLERİ

Qırım Tatar cemiyetinde camiler, medreseler, çeşmeler, mektepler, imaretler ve başka hayır müesseseleri mühim bir yere sahip edi.

Bu müesseselerniñ yaşaması içün vakıf sistemi kullanıla edi.

Vakıf, bir malın veya gelir kaynağınıñ belirli bir hayır maksadı içün tahsis edilmesidir.

Qadınlar da kendi mallarını vakıf yoluyla hayır işlerine ayırabilirler edi. Bir qadın para, ev, dükkân, arazi veya başka bir gelir kaynağını vakıf haline getirebilirdi.

Böyle bir işlem, qadınnıñ ekonomik imkânlarını cemiyet yararına kullanabildiğini gösteren mühim bir örnektir.

Vakıf belgeleri aynı zamanda qadınlarnıñ dinî ve içtimai hayattaki yerini anlamamıza yardımcı ola.

Lâkin bir vakfıñ kadın tarafından kurulması ile vakfıñ günlük idaresini kadınıñ yürütmesi aynı şey degildir. Bu ayrıntı da belgeler üzerinden ayrıca incelenmelidir.

9. MÜLKİYET HAKKI İLE ARAZİ TASARRUFU ARASINDAKİ FARK

Qırım tarihini araştırırken mühim bir hukukî ayrıntıyı unutmamaq kerek.

Her arazi aynı hukukî statüde degildi.

Osmanlı hukuk sisteminde özel mülk arazileri, miri araziler ve vakıf malları arasında farklı hükümler bulunurdu.

Özel mülk üzerinde qadın, hukukî ehliyeti çerçevesinde mülkiyet ve tasarruf haklarını kullanabilirdi.

Miri arazide ise toprağın çıplak mülkiyeti devletin elinde bulunur, kişilere belirli tasarruf hakları tanınırdı. Bu hakların miras yoluyla intikali farklı hükümlere tabi edi.

Vakıf mallarında da vakfın şartları ve hukukî statüsü belirleyici edi.

Gül Akyılmaz’nıñ Osmanlı miras hukuku üzerine çalışması, şer’î intikal ile örfî intikal arasındaki farklılığı açıklaya. Özellikle miri arazi ve çeşitli vakıf türlerinde kadın ve erkeklerin haklarının zaman içerisinde değiştiğini ve 1913 düzenlemesinde örfî intikal bakımından eşitliğe yönelik bir düzenleme yapıldığını belirtir. Dergipark+1

Bu sebepten tarihî bir belgede qadınıñ arazi üzerinde tasarruf sahibi olduğunu görmek, onun mutlaka toprağın tam mülkiyetine sahip olduğu manasına gelmez.

Bu ayrım, Qırım Hanlığı tarihini doğru anlamamız içün son derece mühimdir.

10. QADINLAR HAKLARINI QORUMAQ İÇÜN MAHKEMEYE GİDEBİLİRLER Mİ EDİ?

Tarihî araştırmalarda en dikkat çekken hususlardan biri, qadınlarnıñ hukukî meselelerde mahkemeye müracaat edebilmesidir.

Bir qadın miras payını alamadığı zaman, malına başqası el qoyduğu zaman veya kendisine ait bir mülk üzerinde anlaşmazlıq yaşandığı zaman kadıya başvurabilirdi.

Bu müracaatı bizzat yapması veya vekil aracılığıyla yürütmesi mümkündü.

Qırım Hanlığı mahkemeleri üzerine Natalia Królikowska’nıñ araştırması, qadınlarnıñ da hanlık hukuk sisteminin muhatapları arasında bulunduğunu göstermektedir.

Araştırmada özellikle Kadıasker mahkemesi ve Qarasuv’daki mahkeme kayıtlarından yararlanılmıştır. 17. asırdaki hukukî uygulamaların incelenmesi, toplumdaki farklı grupların mahkemeye müracaat ettiğini ortaya qoymaktadır. Czasopismo Prawno-Historyczne

Bu belgeler bize qadınlarnıñ yalnız hak sahibi olmadığını, aynı zamanda haklarını aramak içün hukuk yollarını kullanabildiğini de gösterir.

Bununla beraber, mahkemeye müracaat edebilmek ile her davada adaletin eksiksiz gerçekleşmesi aynı şey degildir.

Aile baskısı, ekonomik güçsüzlük, sosyal mevki ve yerel güç sahiplerinin etkisi, qadınlarnıñ haklarını kullanmasını zorlaştırabilirdi.

11. QIRIM QADINLARININ HAKLARINI ARAŞTIRIRKEN HANGİ BELGELERE BAKMALIYIZ?

Bu konuyu daha da derinleştirmek içün tarihçiler ve hukuk araştırmacıları tarafından özellikle aşağıdaki kaynakların incelenmesi faydalı olacaktır:

  1. 13 numaralı Qırım Hanlığı kadı sicili: Devlet Sultan Hanım’nıñ muhallefatına ait 23a ve 27 numaralı varaq kayıtları.
  2. 3a ve 3b numaralı Kadıasker defterleri: 1648–1679 dönemine ait hukukî ve içtimai kayıtlar.
  3. 30 numaralı kadı sicili: 1693–1696 yılları arasındaki Bağçasaray ve çevresinin sosyal ve ekonomik hayatı.
  4. 36 numaralı kadı sicili: 1701–1706 yılları arasındaki aile, miras, ticaret ve vakıf meseleleri.
  5. Kadı sicilleri koleksiyonu: Sankt-Peterburg’da bulunan yaklaşık 120 defter ve Simferopol’deki İsmail Gaspıralı Kütüphanesi’nde bulunan mikrofilm ve fotoğraflar.

Bu kaynakların her biri, Qırım qadınlarınıñ tarihini farklı yönlerden aydınlatabilir. PESA Uluslararası Sosyal Araştırmalar Dergisi+3

Özellikle hukuk tarihçileriyle yapılacak görüşmelerde şu sorulara cevap aranmalıdır:

  • Qırım Hanlığı’nda qadınlarnıñ mülk satın alma kayıtları hangi defterlerde bulunuyor?
  • Qadınlar kendi adlarına ev ve arazi sahibi olabiliyorlar mıydı?
  • Miras paylaşımında qadınlarnıñ hakları hangi yollarla korunuyordu?
  • Dul qadınlar ve yetimler içün hangi hukukî güvenceler bulunuyordu?
  • Qadınlar vakıf kurabiliyor veya vakıf idaresinde bulunabiliyorlar mıydı?
  • Müslüman ve Müslüman olmağan qadınlarnıñ hukukî müracaatlarında hangi farklılıklar vardı?

Bu suallarnıñ cevabı, Qırım qadınlarının hukukî tarihini daha sağlam belgeler üzerine qurmağa yardımcı olacaktır.

QIRIM TARİHİNDE QADINLAR YALNIZ AİLENİÑ DEGİL, CEMİYETNİÑ DE TEMELİ EDİ

Qırım Tatar tarihini araştırırken qadınlarımızı yalnız analarımız, ninelerimiz, eşlerimiz ve evlatlarımız olarak hatırlamaq yeterli degil.

Onlar aynı zamanda aile ekonomisini idare etken, mal-mülk sahibi olabilen, miras alan, hukukî meselelerde mahkemeye müracaat etken ve cemiyetniñ devamlılığında mühim rol oynayan insanlardı.

Eski Qırım belgeleri, qadınlarnıñ tarihî hayatını anlamamız içün bize mühim kapılar açmaktadır.

Bu belgelerden öğrendiğimiz en mühim meselelerden biri, qadınlarnıñ hukukî ve ekonomik şahsiyetinin tarih boyunca var olğanıdır.

Elbette hukukta tanınğan bir hakkıñ günlük hayatta her zaman eksiksiz uygulandığını söylemek mümkün degil. Her devri, her aileyi ve her sosyal tabakayı ayrı ayrı değerlendirmek lazımdır.

Lâkin bir gerçek vardır: Qırım qadını tarih boyunca yalnız evini qoruyan degil, aynı zamanda ailesini, malını, hukukunu ve cemiyetini yaşatmağa çalışan bir şahsiyet olmuştur.

Bugün Qırım Tatar gençleri öz tarihini öğrenirken qadınlarımızın hukukî geçmişini de bilmelidir. Çünki bir milletniñ medeniyet seviyesi, yalnız yetiştirdigi hanlar ve serdarlar ile degil, qadınlarına tanıdığı haklar, onların cemiyetteki yeri ve tarih boyunca üstlengen vazifeleri ile de ölçülür.

Qırım qadınınıñ tarihini bilmek, Qırım Tatar milletiniñ tarihini bütünlüğünen bilmek demektir.

Geçmişimizi doğru belgelerle öğrenmek, geleceğimizi daha sağlam qurmanıñ temelidir.

Kırım’ın Sesi Gazetesi – Qırım Tatar tarihini, medeniyetini ve millî hafızasını yaşatmağa devam ete.

Qırımtatar kadın
Qırımtatar kadın

ARAŞTIRMA KAYNAKLARI

  1. Halil İnalcık, Kırım Hanlığı Kadı Sicilleri Bulundu, Belleten, 1996. Araştırmayı incele.
  2. Ahmet Nezihi Turan, Kırım Hanlığı Kadı Sicilleri Hakkında Notlar, 2003. Akademik makaleyi incele.
  3. Natalia Królikowska, Praworządny jak Tatarzyn?, 17. asır Qırım Hanlığı hukuk sistemi araştırması. Akademik makaleyi incele.
  4. Kırımlı Devlet Sultan Hanım’ın Muhallefatı, 17. asrın ikinci yarısı. Araştırma kaydını incele.
  5. S. Gül Akyılmaz, Osmanlı Miras Hukukunda Kadının Statüsü, 2007. Hukuk araştırmasını incele.
  6. Ayşe Şimşek, Osmanlı Kadınının Miras Hukuku, 18. asır Konya şer’iyye sicilleri. Araştırmayı incele

Kırım'ın Sesi Gazetesi

27 Şubat 2015 Tarihinde hizmet bermege başlağan www.kiriminsesigazetesi.com maqsadı akkında açıklama yapqan Mustafa Sarıkamış İsmail Bey Gaspıralı’nıñ bu büyük mirasına sahip çıqmaq ve onun emellerini yaşatmaqtır. Qırımtatar Türkleriniñ ananevî, körenek, ürf, adet kibi yaşamlarında ne bar ise objektif şekilde Dünya cemiyetine taqdim etilmektir.

Pin It on Pinterest