Kırım tatar Adnan Menderes ile Hasan Polatkan’ı İdam Ettiler, İdam Masrafını da Ailesine Ödettiler

5 Ekim 2026 Kırım'ın Sesi Gazetesi

İdam Ettiler, İdam Masrafını da Ailesine Ödettiler

Adnan Menderes ile Hasan Polatkan, Kırım Tatar kökenleriyle Türk siyasi tarihinde önemli izler bırakan iki devlet adamıydı. 27 Mayıs 1960 askerî darbesinin ardından Yassıada’da yargılandılar ve idam cezasına mahkûm edildiler. Hasan Polatkan ile Fatin Rüştü Zorlu 16 Eylül 1961’de, Adnan Menderes ise 17 Eylül 1961’de İmralı’da idam edildi. Menderes’in idamından sonra ailesinden darağacında kullanılan ipin, kefenin, celladın ve cezaevinde yediği yemeklerin masraflarının istenmesi ise bu trajedinin en ağır ve hafızalarda kalan ayrıntılarından biri oldu.

Bu olay yalnızca üç devlet adamının hayatını kaybetmesiyle sınırlı kalmadı. 27 Mayıs darbesi, Türkiye’de millet iradesinin askerî müdahale ile kesintiye uğradığı, ardından olağanüstü bir yargılama sürecinin başladığı tarihî bir dönüm noktası oldu. Aradan yıllar geçtikten sonra Türkiye Büyük Millet Meclisi, Menderes, Polatkan ve Zorlu’nun hukukî itibarlarının iadesi ve naaşlarının İmralı’dan İstanbul’a nakledilmesi yönünde adımlar attı. Türkiye Büyük Millet Meclisi

27 Mayıs Darbesi ve Yassıada Yargılamaları

27 Mayıs 1960 sabahı Türk Silahlı Kuvvetleri yönetime el koydu. Demokrat Parti iktidarı sona erdirildi. Başbakan Adnan Menderes, bakanlar ve çok sayıda Demokrat Parti yöneticisi tutuklandı. Ardından Yassıada’da Yüksek Adalet Divanı adı verilen özel mahkeme tarafından davalar görülmeye başladı.

Yargılamalar 14 Ekim 1960’ta başladı ve kararlar 15 Eylül 1961’de açıklandı. Çok sayıda sanığın yargılandığı davaların sonunda 15 kişi hakkında ölüm cezası verildi. Ancak bu cezaların yalnızca üçü infaz edildi: Başbakan Adnan Menderes, Dışişleri Bakanı Fatin Rüştü Zorlu ve Maliye Bakanı Hasan Polatkan. pdfcoffee.com

TBMM’nin daha sonraki açıklamalarında da bu dönemin kararları ve infazları, Türk demokrasi tarihinde ağır bir darbe dönemi olarak değerlendirildi. Meclis kayıtlarında Menderes, Polatkan ve Zorlu’nun itibarlarının daha sonra iade edildiği açıkça belirtilmektedir. Türkiye Büyük Millet Meclisi

Adnan Menderes’in Kırım Tatar Kökeni

Adnan Menderes’in Kırım Tatar kökeni, güvenilir biyografik kaynaklarda da yer almaktadır. TDV İslâm Ansiklopedisi, Menderes’in annesi Tevhide Hanım’ın Kırım Türkleri’nden Hacı Ali Paşa’nın kızı olduğunu belirtmektedir. Böylece Menderes’in anne tarafından Kırım Türkleriyle bağlantısı açık biçimde ortaya konulmaktadır. TDV İslâm Ansiklopedisi

Bu yönüyle Adnan Menderes’in hayatı, Kırım’dan Anadolu’ya uzanan göç tarihinin Türkiye’de bıraktığı izlerden biri olarak da değerlendirilebilir.

Hasan Polatkan: Kırım Tatarı Giray Sülalesinden

Hasan Polatkan’ın Kırım Tatar kökeni ise daha açık biçimde belgelenmektedir. Anadolu Ajansı’nın biyografik araştırmasına göre Polatkan, Kırım Türklerinden Giray sülalesine mensuptu. Dedeleri Türkiye’ye göç ettikten sonra Eskişehir’e yerleşmişti. Polatkan’ın eşi Mutahhare Hanım da Eskişehir’in Kırım Tatarlarından Seyit Çiftkurt’un kızıydı. Anadolu Ajansı

1915’te Eskişehir’de doğan Hasan Polatkan, İstanbul Üniversitesi Siyasal Bilgiler Fakültesi Maliye Bölümü’nü bitirdi. Ziraat Bankası’nda görev yaptıktan sonra Demokrat Parti’den Eskişehir milletvekili seçildi. Adnan Menderes hükümetlerinde önce Çalışma Bakanı, daha sonra Maliye Bakanı olarak görev yaptı. 27 Mayıs darbesinin ardından tutuklandı ve Yassıada’ya gönderildi. Anadolu Ajansı

İdam Ettiler, Ardından Masrafını Ailesinden İstediler

27 Mayıs döneminin en sarsıcı ayrıntılarından biri, Adnan Menderes’in idamından sonra ailesine gönderilen icra bildirimi oldu.

Anadolu Ajansı’nın arşiv araştırmasına göre Menderes’in ailesinden, cezaevinde yediği yemeklerin yanı sıra idam sırasında kullanılan ipin ve kefenin ücretleri istendi. Kaynakta ayrıca cellat ücretinin de aileden talep edildiği aktarılıyor. Anadolu Ajansı

Bu durum, tarihî olayın insanî boyutunu daha da ağırlaştırmaktadır. Bir başbakan darağacına gönderilmiş, ardından ailesi aynı infazın bazı masraflarıyla karşı karşıya bırakılmıştır.

Burada tarihî doğruluk açısından önemli bir ayrıntının altını çizmek gerekir: Mevcut güvenilir kaynaklarda bu masrafların Adnan Menderes’in ailesinden tahsil edildiği açık biçimde belgelenmektedir. Hasan Polatkan ve Fatin Rüştü Zorlu’nun ailelerine de aynı kalemlerin aynı şekilde fatura edildiği iddiası ise bu haber kapsamında aynı güçte birincil kaynakla doğrulanamamıştır. Bu nedenle Kırım’ın Sesi olarak doğrulanmış bilgiyi diğer iddialardan ayırmak gerekir.

Menderes’in Hüküm Hülasası Evine Asıldı

İnfazın ardından yaşanan bir başka çarpıcı olay da Adnan Menderes’in hüküm hülasasının evinin kapısına asılmasıydı.

Cumhuriyet arşivindeki belgeler arasında bulunan zabıt varakasında, hüküm hülasasının Menderes’in İstanbul’daki ikametgâhının kapısına asıldığı kayıt altına alınmıştır. Belgede evin adresi ve işlem sırasında bulunan kişilerin imzaları da yer almaktadır. Anadolu Ajansı

Bu belge, yıllar boyunca anlatılan olayın yalnızca sözlü bir hatıra olmadığını, arşiv kayıtlarıyla da desteklenen bir yönünün bulunduğunu göstermektedir.

Üç Devlet Adamının İdamı

Hasan Polatkan ve Fatin Rüştü Zorlu 16 Eylül 1961’de İmralı’da idam edildi. Adnan Menderes’in infazı ise 17 Eylül 1961’de gerçekleştirildi.

Üç devlet adamının idam edilmesi, Türkiye’nin demokrasi tarihinde derin bir yara bıraktı. TBMM’nin sonraki yıllardaki açıklamalarında da bu isimler “demokrasi şehitleri” olarak anıldı. Meclis Başkanı Cemil Çiçek, 2011 yılında yaptığı konuşmada 27 Mayıs müdahalesini millet iradesine yönelik ağır bir müdahale olarak nitelendirdi. Türkiye Büyük Millet Meclisi

Bu nedenle 16 ve 17 Eylül tarihleri, Türkiye’nin siyasi hafızasında yalnızca geçmişte kalmış tarihler değildir. Aynı zamanda demokrasi, hukuk devleti ve millet iradesinin önemini hatırlatan günlerdir.

1990’da İtibarları Hukuken İade Edildi

Menderes, Polatkan ve Zorlu’nun hikâyesindeki önemli dönüm noktalarından biri de 1990 yılı oldu.

TBMM kayıtlarına göre 22 Mayıs 1987 tarihli 3374 sayılı Kanun ile başlayan süreç, 11 Nisan 1990 tarihli 3623 sayılı Kanun ile genişletildi. Bu düzenlemelerle üç devlet adamının hukukî itibarlarının iadesi ve İmralı’daki mezarlarının nakli konusunda yasal adımlar atıldı. Türkiye Büyük Millet Meclisi

17 Eylül 1990’da, idamlarından 29 yıl sonra Adnan Menderes, Hasan Polatkan ve Fatin Rüştü Zorlu’nun naaşları İmralı’dan alınarak İstanbul’a getirildi ve Vatan Caddesi üzerindeki Anıt Mezar’a devlet töreniyle nakledildi. Anadolu Ajansı

Bu nakil, yalnızca mezarların değiştirilmesi değildi. Aynı zamanda devletin geçmişte yaşanan bu ağır siyasi sürece ilişkin yaklaşımında önemli bir değişimin sembolü oldu.

Kırım Tatarları Açısından Tarihî Bir Hafıza

Adnan Menderes’in anne tarafından Kırım Türklerine dayanması ve Hasan Polatkan’ın Kırım Türklerinden Giray sülalesine mensup olması, bu iki devlet adamının Kırım Tatar tarihi açısından da ayrı bir yerde değerlendirilmesini mümkün kılmaktadır. TDV İslâm Ansiklopedisi

Kırım’ın Sesi Gazetesi açısından bu tarih yalnızca siyasi bir hadise değildir. Kırım’dan Anadolu’ya uzanan göçlerin, muhacir ailelerin ve onların Türkiye’nin siyasi, ekonomik ve kültürel hayatına yaptığı katkıların da bir parçasıdır.

Adnan Menderes ile Hasan Polatkan’ın hayatları ve 27 Mayıs sonrasında yaşananlar, gelecek nesillere aktarılması gereken tarihî bir hafızadır.

İdam edildiler. Menderes’in ailesinden infazın bazı masrafları da istendi. Yıllar sonra ise hukukî itibarları iade edildi ve naaşları devlet töreniyle İstanbul’a taşındı.

Bugün bu tarih, darbenin ve siyasî şiddetin ne kadar ağır sonuçlar doğurabileceğini hatırlatan acı bir ders olarak yaşamaya devam etmektedir.