Qırımtatar Medeniyetiniñ Sönmez Çırağı

Kırım’ın Sesi Gazetesi Haber Kürsüsü: Qırımtatar Medeniyetiniñ Sönmez Çırağı Celal Meinov ve “Sıçan ile Qoñuz” Poyeması Unutılmay

AQMESCİT — Kırım’ın Sesi Gazetesi medeniyet sayfasınıñ bugunki feneri, XX asır başlarında Qırımtatar milliy uyanışına, tiyatrosına ve edebiy yazı tiline muazzam hızmetler etken şanlı aydınımız Celal Meinov (Minov) boldı. Gazetemiz arhivlerinde sarsılmaz bir yer tutqan Meinovnıñ mirası, bugün de yañı nesillerge edebiy Qırımtatarcanıñ saflığını ve quvetini köstermege devam ete.

Edebiy Tilniñ Sahnedeki Mimarı

İsmail Bey Gaspıralınıñ “Dilde, fikirde, işte birlik” mefkûresini evvelâ sahne sanatı vastasınen halqqa darqatqan Celal Meinov, Qırımtatar milliy tiyatrosınıñ temel taşlarından biridir. O, XIX asırnıñ soñunda Bağçasaray ve Aqmescitte ilk halq tiyatrolarınıñ açılması içün can-dilden çalıştı. Bahçesaray halkını memnun etken meşhur “Saran Pehlivan” piyesası bizzat Meinovnıñ büyük tırışmaları ile oynaldı. Aynı zamanda A.S. Puşkinniñ “Bağçasaray Çeşmesi” (Gözyaşı Çeşmesi) poemasını qusursız bir edebi Qırımtatarcağa çevirip, sahneden halqnıñ qolbuna yetkirdi.

“Sıçan ve Qoñuz” Temsili ile İçtimaiy Tenqit

Celal Meinov tek bir sahne adamı degil, pırıldavıq bir qalem saibi edi. Müellifniñ gazetemiz saifelerinde de sıq-sıq añılğan meşhur “Sıçan ve qoñuz” poyeması, Qırımtatar edebiyatında temsil (fabl) janrınıñ eñ parlaq numunesidir. Eserde kene de canlandırılğan sıçan ve qoñuz timsalleri vastasınen:

• Cemietteki adliyetsizlikler ve ahlâqiy egrilikler hiciviy usulmen tenqit etile,
• Bağçasaray şivesiniñ (orta şiveniñ) eñ uvaq, zengin ve tatlı sözleri ustalardca qullanıla,
• Emeksiz qazanmaq istegen hırsızlıq ve hilekârlıq, insanlıq dersi berecek şekilde tasvir etile.

Millet Yolunda Bir Ömür

Sanat faaliyetlerinen beraber Celal Meinov, milletiniñ istiqbali içün de küreşti. 1917 senesinde keçirilgen tarihıy 1. Qırımtatar Milliy Kurultayı devrinde faal vazifeler alıp, Bağçasaray Galava (Belediye) muavini olaraq hızmet etti.

Kırım’ın Sesi Gazetesi olaraq, Celal Meinov kibi şanlı aydınlarımızıñ edebi miraslarını qorumağa, şanlı Qırımtatar tilini dünyaca neşir etmege ve milliy ruhnı yaşatmağa devam etecekpiz. Milletimizniñ medeniy çıraqları iç bir vaqıt sönmeycektir!

Sıçan ve qoñuz

Çapıp keldi bir sıçan,

Kirdi kitti, dolaba,

Oğrattı zalım qapqan,

Sıcancığı haraba,

Sırma mıyıklı bir kedi,

Mısgıl ider sıçana,

– Hırsızlıq iden,- dedi-

Evet, düşer qapgana.!

-Doğru ise dediğin-

Sıçan dedi kediye-

Çok şaşarım ben senin,

Boşta kezindiğine.!

-Söylediğin tuhaf söz-

Qonuz dedi sıçana-

Kedi büyük bir hırsız

Atılır mı qapqana,

Dünya dünya olalı,

Böyle olup, kelmiştir.

Küçük hırsız cezalı,

Büyük hırsız kezmiştir

Celal Meinov