Edebiy Mirasımız Hikmetli Atalar Sözleri Qalpaq yerine baş ketirgenge iş buyurma!
Qırım tatar atalar sözü Delige qalpaq al desen, baş alır
Edebiy Mirasımız Hikmetli Atalar Sözleri
Qırımtatar halqınıñ asırlar boyu toplalan tecribe ve hikmeti, onıñ zengin atalar sözlerinde aks etile. Bular arasında eñ manalılarından biri: “Delige qalpaq al desen, baş alır.” Bu qısqa cümle, mesüliyetli işlerni ehli olmağan ve aqıl-idrakı qıt insanlarla yapmaqnıñ ne qadar tehlikeli olğanını bizge hatırlata. Edebiy tilimizde bu kibi aytımlar, tilimizniñ terenligini ve ecdatlarımıznıñ uzaq köre bilme qabiliyetini isbatlay.
“İşni ehline ber, dertten uzaq tur.” (İşi ehline ver, dertten uzak dur.)
“Qalpaq yerine baş ketirgenge iş buyurma!” (Kalpak yerine baş getirene iş buyurma!)
“Atalar sözü – aqıl közü.” (Atasözü – akıl gözü.)
“Hikmetli söz – ebediy iz.” (Hikmetli söz – ebedi iz.)
“Delige qalpaq al desen, baş alır” aqılsız adamğa verilen vazife, çoq kere sınırnı aşırıp, faydadan ziyade zarar ketire. Her işniñ bir ölçüsi ve idraki olmalı; anlayışı olmağan qolğa büyük iş tapsırılğanda neticesi ağır ola. Atalar sözümiz, hikmetsiz cesaretniñ cemiyet içün ne qadar tehlikeli olğanını hatırlata.
“Aqılsızğa küç berilse, haddini bilmez.”
“Alim olmaq qıyın degil, adam olmaq qıyın.”
Bilgi sahibi olmak çalışmakla mümkündür, ancak ahlâklı ve gerçek bir insan olmak çok daha büyük bir çaba gerektirir.
“Aqiqiy söz aqqan suvny toqtatır.”
Gerçek ve haklı bir söz, akıp giden sular kadar güçlü engelleri bile durduracak tesire sahiptir.
“Zametnen qazanılğan aş lezetli ola.”
Mânası: Emek vererek, alın teriyle kazanılan rızık en tatlı olanıdır.
“Halqıñ işancını coimaq qolay, tapmaq qıyın.”
Mânası: Halkın güvenini kaybetmek bir anlık meseledir, ancak o güveni yeniden kazanmak çok zordur.
“Korkma ölümden, kork faydasız ömürden.”
Ölüm kaçınılmazdır; asıl korkulması gereken şey, geride bir iz bırakmadan yaşanan boş bir hayattır.
“Batırnıñ baqışı qorqaqnıñ qılıçından keskin.”
Yiğit birinin kararlı duruşu ve bakışı, korkağın elindeki kılıçtan daha etkili bir silahtır.
“Kelecegimizniñ Temeli: Til ve Terbiye”
Bizim ecdatlarımız her vaqıt ilim ve edepke büyük emiyet bergenler. Milliy medeniyetimizde aytılganı kibi: “Alim olmaq qıyın degil, adam olmaq qıyın.” Bu hikmet, mekteplerimizde tek bilgi degil, yüksek insanıy qıymetlerni de ögretmek kerekliğini bizge hatırlata. Şunı unutmamalıyız ki, “Zametnen qazanılğan aş” nesillerimizniñ bereketidir. Eger biz tilimizni ve bu asırlıq tecribelerimizni saqlasaq, “Aqiqiy söz” her vaqıt yolumıznı aydınlatacaqtır.
Aqılsız adamğa küçük vazife berilse de, ölçüni aşırır.
• “Til bar yerde il bar.”
Tilini saqlağan millet, özligini de saqlar.
• “Birlik bar yerde dirlik bar.”
Birlik olğan cemiyet daima küçekli olur.
• “Erte turğan işini bitirer.”
Çalışqan ve gayretli adam muradına tez yeter.
• “Tatlı til yılannı ininden çıqarır.”
Yumuşaq ve güzel söz en qatı yürekti bile yıbşatır.
• “Dost qara künde belli olur.”
Asıl dostlıq müşkül vaqıtta sınala.
• “Ağaç yaş iken egilir.”
Terbiye ve ilim küçük yaşta berilmeli.
• “Aqıl yaşta degil, baştadır.”
İnsan qiymeti yaş ile degil, aqılı ile ölçülir.
• “Sabır etken muradına yeter.”
Sabır ve sebat başarığa alıp barır.
• “El elni yıqar, eki el yüzni yıqar.”
Birlikte yapılğan iş bereketli olur.
• “Söz oqtan keskindir.”
Ağızdan çıqqan söz büyük tesir qaldırır.
• “Ata körgen oq yonar, ana körgen ton biçer.”
Bala, ana-babasından körgenini öğrenir.
• “Yalancıniñ şamı yatsığa qadar yanar.”
Yalan tez aşqar olur.
• “Suvaqqan duvar tez yıqılır.”
Temelsiz iş uzaqqa barmaz.
• “İşlegen tırnaq aşar.”
Emek etken adam rizqını tapar.
“Atalar sözleri milletniñ asırlar boyı toplanğan hikmeti ve aynasıdır.”
“Emek bar yerde, bereket bar.”
“Sözniñ doğrusı, suvnıñ durusı.”
“Adamlıq eñ büyük rütbe.”
