Hunza Türkleri 100 Yaşında Genç Sayılğan Halq
Hunza Türkleri 100 Yaşında Genç Sayılğan Halq
Hunza Türkleri dep atalğan cemaat, bügün Hunza Vadisi nde yaşağan ve ekseriyetnen Burusho (Hunzakut) dep bilingen bir halqtır. Coğrafiy olarak Karakurum Dağları arasında yerleşken bu bölge, izole vaziyeti sayesinde hem medeniy, hem de biologik baqımdan diqqetni celp etken.
Bazı tetqiqatlar Hunzalarnıñ Orta Asya asıllı olabilecegini ve Türk qavimleri ile temas etkenini ileri sürer. Lâkin ilmiy dairelerde Hunza halqınıñ tili Burushaski hiç bir til ailesine kirmeycek derecede “izole til” olaraq qabul etile. Bu sebepten, Hunzalarnı doğrudan “Türk” dep atamaq ilmiy olaraq tasdiqlanmağan, amma medeniy benzerlikler barlığı diqqet çekedir.
Hunza cemaatı, hususan uzun ömür meselesi ile dünyaca meşhurdır. Bazı menbalarda: 100 yaşnıñ adi bir şey olğanı kanser ve yürek hastalıqlarınıñ pek az körülgeni 90 yaşqa kelgen adamlarınıñ faal hayat sürgeni kibi beyanlar yer ala.Lâkin zamaneviy ilim bu iddialarğa ihtiyatnen yanaşa: resmiy doğum qaydlarınıñ olmaması yaşlarnıñ arttırılıp kösterilmesine sebep ola bile. Şuña qaramay, Hunzalarnıñ ortalamağa qarağanda daha sıhhatlı yaşağanı qabul etile.
Beslenüv adetleri kayısı ve kayısı çeçegi tam tahıllar ve bakliyat taze sebzeler pek az miqdarda et
Yaşam tarzı: künlük ağır fiziki faaliyet dağlıq arazide daimiy hareket temiz ava ve az stress
Hunza cemaatı küçük, dayanışmacı köylerden ibarettir. Aile bağları pek kuvvetlidir. Qadınlar cemaat hayatında faaldir. Tahsil seviyesi bölgege köre yüksek sayılır. Halqnıñ büyük bir qısmı İsmailiy mezhebine mensuptır.
Hunza halqı aqqında anlatılğanlar vaqt keçtikçe efsaneleşken “hiç hastalıq yoq 150 yıl yaşağan adamlar bar”
Aslında ise: sıhhatlı yaşağanlar nisbeti yüksek tabiiy beslenüv ve hereket büyük fayda berir amma cemaat tamamıyla hastalıqsız degildir
Hunza Türkleri dep atalğan bu cemaat, aslında tabiiylik, hereket ve cemaat dengesi ile uzun ve sıhhatlı yaşayışnıñ bir numunesidir.
Bu halq, zamaneviy dünyağa mühim bir ders berir uzun ömürniñ sırrı tabiiy yaşayış, hereket ve kuvvetli cemaat bağlarında gizlidir.Hunza Türkleri: 100 Yaşında “Genç” Sayılğan Halq
Hunza vadiysinde yaşağan ve “Hunza Türkleri” olaraq bilingen toplulıq, uzaq ömürleri ve sağlıqlı yaşayış tarzları ile dunya çapında diqqat çeke.
Tamırları ve Medeniyeti
Hunza halqı ekseriyetle “Buruşo” (Burusho) olaraq biline. Konuşqan tilleri Buruşaski tili —dunyadaki iç bir til ailesine kirmegen, izole bir tildir. Bazı araştırmalar olarnıñ Orta Asiya tamırlı olğanını ve Türk qavimlerinen munasebet qurğanını ileri süre. Kiйim-keşekleri ve medeniyetleri Orta Asiya Türk medeniyetine beñzeviy olsa da, tam olaraq “Türk” olğanları ilmiy ceetten tasdiqlanmağan.Hunza toplulığı, hususan uzaq yaşağanları içün meşhurdır. Bazı menbalarğa köre: 100 yaş kündelik bir adisiedir. Qanser (rak) ve yürek hastalıqları deyerli iç körülmey. 90 yaşındaki insanlar bile faal bir hayat süre Hunzalar tabiatnen uyğunlıq içinde yaşaylar: Aşama tarzı: Özleri yetiştirgen kaysı, üzüm, alma kibi meyvalar; arpa ve darı kibi däneler esas aşlarıdır. Şeker qullanmaylar, etni ise faqat qışta pek siyrek aşaylar. Tuvğan suv: “Buzluq sütü” dep adlandırılğan, minerallı ve temiz dağ suvlarını içeler. Areket: Sarp dağ yamaçlarında ziraat yapqanları içün er vaqıt areketteler.
Hunza vadiysinde oqumışlıq derecesi pek yüksektir. Qadınlar içtimaiy ayatta faal rol oynaylar. Halqnıñ ekseriyeti Musulman olıp, Şia İslâm’nıñ İsmailiy mezhebine mensuptırlar.
Hunzalar “mucizeviy” bir halq olmaqtan ziyade; tabiiy beslenüv, daimiy areket ve küçlü içtimaiy bağlarnıñ sağlıqlı bir ömür içün ne qadar müim olğanını dünyaga köstere.Hunza isminiñ özü bile bir çoq araştırmacı içün Hun Türkleri ile bir bağlantı işaretidir.
GOrta Asiya’dan cenüpke doğru göç etken Hun qabilerinden bir qısmınıñ bu keçilmez vadiyge sığınğanı tüşünile. Hunzalarda körülgen “Atlı sportlar” (polo kibi), kilim naqışları, qabaralı kiйimler ve şamanizmden qalğan bazı adetler, Orta Asiya Türk medeniyetinen büyük beñzeviylik köstere. Hunzalarnıñ tarihiy tamırlarını eñ ziyade qarıştırğan şey olarnıñ ana tili Buruşaski’dir. Bu til, etraftaki Türk, Hint-Ari yaki Tibetli tillerniñ iç birine beñzemey. Bazı tilşinaslar (lingvistler), bu tilniñ Kafkasya tilleri yaki Yenisey (Sibirya) tilleri ile uzaqtan bağlantılı olğanını iddia ete. Bu da olarnıñ tarihte pek qadimiy ve yerli bir halq olğanını köstere.
Hunza, yüzyıllar boyu mustaqil bir mirlik (beylik) olaraq yaşadı. İpek Yolu üzerinde yerleşkenleri içün, Çin’den kelgen kervanlardan bacc (vergi) alıp zenginleştiler.Qorunuv: Vadiyniñ etrafı yüksek dağlarnen çevrili olğanı içün, tışarıdan kelgen ordular bu halqnı iç vaqıt tam olaraq itaat altına alamadı. Faqat 1891 yılında İngilizler bölgege kirip kontrolni ele aldı.
Hunzalar, hem genetik hem de medeniy ceetten Orta Asiya, Türk ve Kafkasya unsurlarınıñ birleştiği, dunya üzerinde eşi benzeri olmağan “hibrit” bir qadimiy toplulıqtır.
