Derekköy Tatar Halq Mektebiniñ Ocaları ve Şegirtleri 1904 yıl
İsmail Akki’nin faaliyeti ve o devirdeki diğer Kurultay vekilleri (delegeleri) hakkında Kırım Tatarca (Cenubiy/Yalıboyu şivesine yaqın) malümat:
I. Kırım Tatar Milliy Kurultayı Vekilleri ve İsmail Akki
1917 senesi dekabr ayında Bağçasaray’da toplanğan I. Kırım Tatar Milliy Kurultayı, halqımıznıñ siyasiy tarihinde eñ müim adımlardan biridir. Bu Kurultayğa Kırım’nıñ er köşesinden 76 vekil saylanğan edi. İsmail Akki de Yalta uezdinden (rayonından) saylanğan fedakâr bir vekil edi. www.koklucekirimdernegi.org.tr +1
O devirde İsmail Akki ile beraber omuz-omuza çalışqan bazı müim şahıslar:
Noman Çelebicihan: Kurultay’nıñ reisi ve Kırım Tatar Milliy Ükümetiniñ ilk başlığı.
Cafer Seydahmet Kırımer: Ükümetniñ arbiy ve hariciye vekili.
Asan Sabri Ayvaz: Kurultay’nıñ azası, belli edip ve gazetacı.
Seyitcelil Hattat: Kurultay meclisiniñ azası ve milliy areketniñ faal iştirakçisi.
İsmail Akki’niñ Tutuluvı ve “Casuslıq” İftirası
1930’lu yıllarda Sovyet hükümeti, Kırım Tatar aydınlarını yok etmek için “Büyük Temizlik” politikasını uyguladı. İsmail Akki’ye yöneltilen “Japon casusluğu” suçlaması, o dönemde eğitim almış aydınlara karşı kullanılan uydurma bir iftiraydı. Bolşevikler, Kurultay vekillerinin milli bilincini ve halk üzerindeki etkisini yok saydılar.
İsmail Akki, sorgulamalar sırasında cesur davrandı:
- Diğer vekillere karşı yalan ifade vermeyi kabul etmedi.
- Kendisine yöneltilen tüm iftiraları reddetti.
- Siyasetten uzak, sadece eğitim ve dil meseleleriyle ilgilenen bir öğretmen olduğunu savundu.
Ne yazık ki, 7 Ekim 1938’de Akmescit’te trajik bir şekilde hayatını kaybetti, ancak 1966’da aklanarak temize çıkarıldı.
Rustem Vaapov yazğanına köre: Sağ tarafta mektep direktori İsmail Akkı.
İsmail Arif-Memet oğlu Akkı (1876–1938) – qırımtatar pedagogı ve lingvist. Bağçasaray şeerinde doğdı. Zincirli medresesini bitirdi. Yaklaşık 40 yıl Derekköy mektebinde (Yalta civarında) oca olaraq çalıştı.
1910 senesinde Yalta’da istirahat etken Buhara emirine qırımtatar tili dersleri berdi.
Yalta uyezdinden I Qırımtatar Qurultayınıñ delegatı oldı.
Ya. Bayburtlı ve Ş. Bektöre ile beraber qırımtatar tili içün arab alfabesiniñ sadeleştirilgen variantını hazırlav işlerinde iştirak etti.
1920-ci yıllarda til konferentsiyaları işlerinde de faal qatnaştı.
14 fevral 1938 tarihinde anti-sovet faaliyetleri ile itham edilip tutuldı.
7 oktyabr 1938 tarihinde Aqmescit (Simferopol) şeerinde atıp öldürildi.
1966 senesinde rehabilitatsiya etildi.
Mahkeme “troýka”sı onı Yaponiya lehine casuslıq ile itham etti. Lâkin aslında o apolitik insan edi. Onıñ bütün faaliyeti pedagogika ve qırımtatar tilini ögrenüv meseleleri ile bağlı edi.
Bolşevikler onıñ I Qurultay işlerinde iştirak etmesini bağışlamadılar.
Sorgular sırasında onı Qurultay delegatları aleyhine yalğan şaatlıq bermekke mecbur etmege çalıştılar, lâkin o bundan qat’iyen imtina etti.
