Nogay Halqınıñ Nasihatleri ve Atasözleri

Nogay Halqınıñ Nasihatleri ve Atasözleri

Nogay halqınıñ sözlü mirasında nasihatler ve atasözleri pek mühim yer tutadı. Bu sözler arqalı insanğa karakter, sözde turuw ve bilgelik ögretiledi. “Er sözünde turar”, “Köp oylap az söyle” gibi sözler men adamnıñ karakteri, sözniñ tutarlılığı ve akıl-bilgelik ögütlenedi. Tecribeli atalar her zaman yol körsetüwşi rehber dep kabul etiledi.

İnsan ve Karakter

“Er gaznası eski söz, er şırayı eki köz.”
(Erniñ hazinesi eski söz, erniñ yüzü eki köz.) – Ata sözlerine, tecribege ve dürüstlükke qıymet beriledi.

“Caman sıylaw bilmes, yahsı künlew bilmes.”
(Yaman adam hurmet bilmes, yahşı kün körmes.)

“Köp oylap az söylegen cenilmes.”
(Köp oylap az söylegen adam yanılmas.) – Sözni tartıp söylew ögütlenedi.

Aile ve Cemiyet

“Atası yahsıdın ulına kız ber, anası yahsıdan ulına kız al.”
(Babası yahşı bolğannıñ oğlına kız ber, anası yahşı bolğannıñ oğlınan kız al.) – Soy ve aile terbiyesiniñ mühimligini körsete.

“Katını yahsıdı el sıylar.”
(Katını yahşı bolğan erni cemiyet hurmet eter.)

Yahşılıq ve Yamanlıq

“Kisige yamanlıq tilegenşe, özinge yahşılıq tile.”
(Başqasına yamanlıq istegenşe özüne yahşılıq iste.) – Yahşı niyetli boluw ögütlenedi.

“Kisige munkir qazsañ, özing atılarsıñ.”
(Başqası üçün çuqur qazsañ, özin tüşersin.) – Adalet fikrini ve qaytarımnı bildiredi.

Hayat ve Tedbir

“Kengesli ton keng şıgar.”
(Kenges ile biçilen ton keng olur.) – İstişare ve kengesniñ mühimligini anlatadı.

“Kerekpesti yıymasang, kerekkende tappassıñ.”
(Gerekmes dep toplamasan, kerekkende tabamazsın.) – Tutumlı boluw ve hazırlıqlı boluw ögütlenedi.

Nogay kültürü bu sözler arqalı genç nesillerge ahlâq qıymetlerini, cemiyet qağidelerini ve hayat tecribelerini aktaradı.

Nogay halqı Türk dünyasınıñ köklü boylarından biri bolup, zengin sözlü kültür mirasına sahiptir. Bozkır hayatınıñ içinde şekillengen bu kültürde tecribe, ahlâq ve hayat bilgeligi qısqa amma derin manalı sözler hâlinde nesilden nesilge beriledi. Nogay nasihatleri insanı doğru yolğa yöneltken, birlik ve dürüstlükni ögretken hikmetli sözler dep kabul etiledi. Büyüklerniñ sözün tıñlaw, dostqa sadıq boluw, emek etiw ve sabır körsetiw Nogay halq bilgeliginiñ en mühim qıymetlerindendir. Bu nasihatler yalnız Nogay cemiyetiniñ degil, bütün Türk dünyasınıñ ortaq kültür hazinesiniñ bir parçasıdır.

1. Aqıllı adam az söyley, amma terең söyley.
2. Birlik bar yerde – kuvvet bar.
3. Ata sözün tıñlağan yolın tabar.
4. Sabırlı adam muradına yeter.
5. Dostı köp bolğan adam yolda qalmaz.
6. Yalan söz – kısa ömürlü.
7. Er kişi sözünde turar.
8. Aqıl başta, kuvvet qolda.
9. İyi dost – altınnan qıymetli.
10. İşleyen adam aç qalmaz.
11. Sabır – muratnıñ anasıdır.
12. Bir el – bir tamır.
13. Büyükni hürmetle, kiçini merhametle.
14. Aqıl yaşta degil, baştadır.
15. Yaxşı söz – yarım devlet.
16. El birlikte bolsa, düşman yıqılur.
17. Yaxşı adamnıñ adı ölmez.
18. Emek etken – bereket körer.
19. Kişi öz yolın aqıl ile tabar.
20. Dost sınanır – dar günde.
21. Halqı bar adam – qanatsız quş degil.
22. İyi at yol tanır, iyi adam söz tanır.
23. Birliksiz el – tamırsız ağaç.
24. Aqıl – insanıñ en büyük baylığı.
25. Ata-baba yolu – doğru yol.
26. Yaman söz yaralar, iyi söz onarar.
27. Elini sevgen er – yurtın qorur.
28. Bilgi – insanğa ışıqdır.
29. İyi niyet – yarım baht.
30. Halq sözünde hikmet bar.