Qazan Tatarı Mirfatih Zäkiyev (Mirfatıyh Zäkiyev): Türk tilleri ve Türk tarihi üzerine araştırmalarınen tanılğan bir alim
Qazan Tatarı Mirfatih Zäkiyev (Mirfatıyh Zäkiyev): Türk tilleri ve Türk tarihi üzerine araştırmalarınen tanılğan bir alim
Mirfatih Zäkiyev – türk tilleri, türk halqlarınıñ etnogenezi ve türk tarihiniñ qadim devreleri aqqında yapılğan araştırmalarınen tanılğan mühim türkoloğ ve alimdir. Hususan türk tilleriniñ tarihiy inkişafı, lehçeler arasındaki bağlanışlar ve türk halqlarınıñ menşei aqqında alıp barğan ilmiy tetqiqatlarınen türkoloji sahasına mühim akademik pay qoşqan.
1938 senesinde Tataristanda doğğan Zäkiyev, Qazandaki ilmiy-maarif muhitinde yetişip, uzun yıllar devamında türk tili ve tarihi sahasında ilmiy faaliyette bulunğan. O, Qazan Devlet Universitetinde ve Rusiya İlimler Akademiyasına bağlı müesseselerde çalışqan. Onıñ türk tilleri, İdil-Ural bölgesindeki halqlarnıñ tarihi ve türk halqlarınıñ etnogenezi aqqında pek çok ilmiy eserleri neşir etilgen.
Zäkiyevniñ tetqiqatları hususan türk tilleriniñ tarihiy tasnifatı, türk halqlarınıñ teşekkül süreçleri ve İdil-Ural bölgesindeki türk medeniyetiniñ inkişafı kibi mevzularğa bağışlanğandır. Bu çerçevede onıñ tatarlar, başqurtlar ve başqa türk cemaatleriniñ tarihiy kimliginiñ teşekkülüni tetqiq etken eserleri türkoloji edebiyatında mühim yer tutar.
Alimniñ fikrine köre, türk tillerini tek tilbilim cihetinden degil, belki tarih, arheologiya ve etnografiya malümatlarınen birge kompleks tarzda ögrenmek kerek. Bu disiplinlerarası yanaşma türk halqlarınıñ tarihiy tamırlarını daa geniş bir perspektivada tetqiq etmege imkân berir.
Mirfatih Zäkiyevniñ ilmiy eserleri Sovetler Birligi dağılğandan soñ da türk dünyasında büyük alâqa uyandırğan. Hususan Tataristan, Türkiye ve başqa türk memleketlerinde yapılğan türkoloji araştırmalarında onıñ çalışmaları mühim bir qaynaq olaraq qullanıla. Onıñ akademik mirası türk halqlarınıñ tarihiy ve medeniy mirasını ilmiy esaslarda ögrenmege büyük issa qoşqan.
Mirfatih Zäkiyev (Mirfatıyh Zäkiyev) – Tataristan ve bütün türk dünyasınıñ en tesirli til alimleri ve tarihçilerinden biridir. Hususan türk tilleriniñ sintaksisi (söz tertibi) ve türk halqlarınıñ etnogenezi aqqındağı tetqiqatlarınen tanılğandır.
Zäkiyevniñ faaliyeti şu esas mevzularda cemlene:
Til bilimi ve sintaksis:
O, tatar tiliniñ ve başqa türk tilleriniñ söz tertibi qağidelerini ilmiy esasqa qoyğan. Bu sahada yazğan eserleri bugün de temel akademik qaynaqlar sıfatında qabul etile.
Etnogenez ve tarih:
Türk halqlarınıñ menşei aqqında o “türk-sümer” ve “skif-türk” bağlanışları aqqındağı tezlerinen tanılğan. Birçok Yevropa ve rus tarihçilerinden farqlı olaraq, skifler ve sarmatlar türk menşeli olğanını müdafaa etip bu mevzuda geniş tetqiqatlar yapqan.
Maarif ve siyaset:
O tek akademik alim degil, aynı zamanda Tataristan İlimler Akademiyasınıñ qurucılarından biri ve Tataristan Yuqarı Sovetiniñ başqanı vazifesini de ifa etken mühim devlet adamıdır.
Türk dünyasına qoşqan issası:
Tatar milliy kimligini saqlamaq ve türk tilleriniñ bir-birine yaqınlaşuvını inkişaf ettirme yolundaki faaliyeti sebebiyle bütün türk dünyasında hürmet qazanğan bir şahsiyettir.
Zäkiyev öz ömrüni türklerniñ Avrasiya coğrafiyasındaki qadim tarixini tetqiq etmege bağışlağan. Onıñ ilmiy çalışmaları türk halqlarınıñ qadim tamırlarını isbat etmege yöneltilgen mühim tetqiqatlar arasında yer ala.
