8 MART 1944 – QARAÇAY – MALQAR TÜRKLERİNİÑ SÜRGÜNÜ EM SOYQIRIMI
8 MART 1944 – QARAÇAY-MALQAR TÜRKLERİNİÑ SÜRGÜNÜ EM SOYQIRIMI
Sürgün waqıtında Qafqazdan barlığı 69 267 Qaraçaylı hayvan vagonlarına salınıp sürgünge cibirilgen edi.
2 noyabr 1943 hem 8 mart 1944 – Qaraçay-Malqar halqınıñ tarihinde eki qara kün. Urus, basqınlar hem azatlıq küreşi bilen tolu tarihqa iye bolğan bu halq Orta Qafqaznıñ biik tawları hem tereñ daryalıqları arasında yüz yıllar boyu yaşap kelgen edi.
Ekinci Dünye Urusı qızğın barğan künlerde Sovet hökümeti Qaraçay-Malqar halqını vatanga ihanet etken, düşman bilen işbirliği yapqan dep suçlap, ata-yurtlarından koparıp, baladan qartqa qadar Orta Asiya hem Sibiryağa sürgün etti.
2 noyabr 1943 kününde Qaraçay halqınıñ başına kelgen bu felaket, 8 mart 1944 kününde qardaş halqları Malqarlarğa da kelip tüşti. Tarih boyu olarnı birbirinden ayırmağa tırışqan Ruslar, adeta ortaq kaderleri bolğan sürgünde Qaraçaylılar men Malqarlılarnı birleştirdi.
1918 yılda qurulğan Birleşik Qafqazya Cumhuriyetinde Qaraçay-Malqar halqı da bar edi. Bu cumhuriyet Sovetler tarafından yıqılğandan soñ halq eki bölekke ayrıldı.
Qaraçaylılar 12 yanvar 1922 yılda qurulğan Qaraçay-Çerkes avtonom oblastına,
Malqarlar ise 16 yanvar 1922 yılda qurulğan Kabardin-Malqar avtonom cumhuriyetine bağlandı.
Bu respublikalar qurulğanda Sovetler “böl hem idare et” siyasetini qullandı. Til, tarih, kültür hem asıl bakımından bir halq bolğan Qaraçay-Malqarlar sunî şekilde eki bölekke ayrıldı.
1926 yılda Qaraçaylılarğa avtonomiya berilip Qaraçay Avtonom Oblastı quruldu. O waqıtta Qaraçaylılar bölgede yaşayan halqnıñ %81-ini teşkil ete edi. Sonraki yıllarda Rus halkı sistemli şekilde bölgege köçürilip bu oran %30-ğa tüşti.
1943 yılğa qadar Sovet rejimine qarşı birkaç kere baş kötergen Qaraçaylılar, hususan 1920-1930 yıllarında kollektifleştirme siyasetinə qarşı tawlarda aylar boyu Sovet ordusuna qarşı silahlı küreş yürüttüler.
Qaraçayda kollektifleştirme siyaseti Qafqaznıñ başqa bölgelerine qaraganda çok qanlı savaşlar ile ötti. Bu sebep bilen Sovet hökümeti, hususan Stalin, Qaraçaylılarnı “komünist rejiminiñ amansız düşmanları” dep atadı.
Ekinci Dünye Urusı waqıtında Qafqaz tawlarında baş köterip millî dirençke başlayan Qaraçaylılar, qurğan silahlı çeteleri bilen Sovet Qızıl Ordusu hem NKVD birliklerine qarşı uruş açtılar hem Almanlar tarafında Sovetlerge qarşı savaştılar.
1941 yılda Almanlar Sovetlerge hücum etken waqıtta Qafqazda yaşayan Qaraçay-Malqar halqı arasında Almanlarğa simpatiya payda bolğan edi. Sovet istihbaratı bu sebep bilen Sovet ordusundaki Qaraçay-Malqar zabit hem askerlerini “güvenilmez unsur” dep sayıp cepheden alıp Ural kömür ocaklarına sürdi.
Bu muamele sebebiyle bir Qaraçay süvari polku silahları bilen tawğa çıqtı. Böylece Almanlar Qafqazyağa kelmeden evvel orada bir müttefik halq qazanmış oldular.
25 iyul 1942 kününde Alman orduları Rostov şehrini alıp Don daryasını keçken soñ, Sovet ordusu ile Qafqaz tawlarınıñ eteklerinde savaşa başladı. Sovet birlikleri tawlara çekilgende Qaraçaylılarnıñ silahlı çeteleri onlarnı qarşı aldı hem çoğunu yoq etti.
1942 yılı ağustos ayında Alman askerleri Qaraçay-Malqar halkınıñ yardımıyla Qafqaznıñ en biik tawı Elbrus (Mingi-Tav) zirvesine Alman bayrağını diktiler.
Batı Qafqazya Almanlar tarafından işğal etilgen zamanda, hususan Qaraçay-Malqar bölgelerinde, Sovet birlikleri çekilgen yerlerde yerli çeteler idareyi ele aldı. Almanlar dinî hem siyasî özgürlük berileceğini bildirdi.
Camiler tekrar açıldı, kolhoz sistemi kaldırıldı.
Almanlar Qaraçay-Malqar halkına şu imtiyazlarnı berdi: Millî idare qaytadan qurulacaq hem din dahil hayatnıñ barlıq sahalarında özgürlük bolacaq. Kolhozlar yerine özel mülkiyet sistemi kurulacaq. Zorla ayrılğan Qaraçay hem Malqar halkı tekrar birleşecek.
Qaraçay Avtonom Oblastınıñ paytaxtı Mikoyan-Şahar (bugünkü Qaraçayevsk) şehrinde Macir Koçkarov idareyi ele alıp Almanlar tarafından belediye başqanı etildi. Bir müddet sonra Kadı Bayramukov başlığında Qaraçay Komitesi quruldu.
Lekin 1942 yılınıñ sonlarında Alman ordusu Rusya’da yenilgiye uğrap Qafqazdan çekilmek zorunda qaldı.
Almanlar çekilgen soñ 15 yanvar 1943 kününde Kızıl Ordu Qaraçayğa büyük hücum başladı. Tawlarda silahlı çeteler tank, top hem uçaklarla hücum etken Sovet ordusuna qarşı savaş ettiler. Qaraçay köyleri bombardıman bilen yerle bir edildi.
Sovetler silahlı çeteleri yoq etemeyince başqa bir yol seçtiler.
12 oktyabr 1943 kününde Sovetler Birliği Yüksek Sovyeti Prezidyumu qararı ile Qaraçay halqını toptan sürgün etme qararı alındı.
Bu qarar 2 noyabr 1943 kününde Qaraçaylılarğa,
8 mart 1944 kününde ise Malqarlılarğa tatbiq etildi.
Sürgün sırasında Qafqazdan 69 267 Qaraçaylı hayvan vagonlarına doldurulup sürgünge cibirilgen edi. Sonradan Sovet ordusunda bulunan Qaraçaylı askerler de sürgünge goşuldu.
