15.700 Sancaklı Boşnak ve Arnavut gönüllüleri Çanakkale destanındaki yerini aldı
Yer, bugünkü Sırbistan içinde kalan Sancak bölgesinin Novi Pazar kenti…
15.700 Sancaklı Boşnak ve Arnavut gönüllülerin Çanakkale destanındaki yerini aldı.
Novi Pazar’dan Cepheye Uzanan Rota
1915 yılında ilan edilen seferberlik çağrısı Sancak bölgesinde büyük bir yankı uyandırdı. Anadolu Ajansı ve bölge tarihçilerinin kayıtlarına göre süreç şöyle işledi:
Toplanma Merkezi: Gönüllülerin (Djurumlije) kayıt ve toplanma noktası Novi Pazar’dı. İzdiham ve Yolculuk: Sancaklı gençlerin yanı sıra Kosova, Arnavutluk ve Makedonya’dan gelen binlerce Müslüman, Osmanlı saflarına katılmak için Novi Pazar’da izdiham oluşturduZorlu Şartlar: Çoğu gönüllü, kısıtlı imkanlarla kendi silah ve teçhizatını temin ederek yola çıktı. Askeri intikal süresince açlık ve şiddetli soğukla mücadele ederek Anadolu’ya ulaştılar.Cepheye Varış: Yaklaşık 15.700 Sancaklı gönüllünün Çanakkale’ye ulaştığı ve büyük bir kısmının burada şehit düştüğü bilinmektedir.
Şahsi Öyküler ve Aile Anıları
O dönemden günümüze ulaşan bazı aile hikayeleri, bu gönüllülerin bağlılığını somutlaştırmaktadır:
Bayram Pepiç: Kabe ve Kafkasya cephelerinde de savaşmış olan Bayram Pepiç, Çanakkale’den sağ dönebilen nadir gazilerdendir. Ailesinin anlatımına göre, cephedeki askerlerin sultana ve hilafete bağlılığı “görülmemiş bir seviyedeydi”.
Beşir Goloş: Sancaklı gönüllülerden biri olan Beşir Goloş’un torunu Dr. Hivzo Goloş, bugün Novi Pazar’daki Ras Arşivi’nde bu döneme ait belgeleri korumaktadır. Dedesi ve silah arkadaşlarının vatanlarını ve dinlerini savunmak için hiçbir karşılık beklemeden yola çıktıklarını aktarır.
Ahmet Çarovats: Amcasından kalan bir çakıyı hatıra olarak saklayan Çarovats, amcasının Çanakkale’de savaşmış olmaktan hayatı boyunca büyük bir onur duyduğunu ifade eder.
Zulfikar Boskailo: Bölgede cesareti ve heybetli boyuyla efsaneleşmiş bir kahramandır. Öyle ki, bölge halkı onun anısını yaşatmak için çocuklarına onun adını vermeye devam etmiştir.
Binlerce Boşnak, Arnavut gönüllü olarak Çanakkale Savaşı’na katılmak için kayıt yaptırıyor.
Bu tarihsel gerçeklik oldukça etkileyicidir. 1915’te Novi Pazar (Yeni Pazar) merkezli Sancak bölgesinden yaklaşık 15-20 bin Boşnak ve Arnavut gönüllünün Çanakkale Cephesi’ne gitmek için toplandığı bilinir.
O dönemde Balkan Savaşları’nın acısı henüz tazeyken, bölge halkı Osmanlı’yı hala kendi hami devleti olarak görüyor ve bu çağrıya büyük bir sadakatle yanıt veriyordu. Hatta birçok gönüllü, yoksulluk içinde olmalarına rağmen kendi silahlarını ve teçhizatlarını temin ederek yola koyulmuştu. Bu askerlerin çoğu maalesef geri dönemedi; bir kısmı Çanakkale’de şehit düşerken, bir kısmı da Kurtuluş Savaşı’na katılarak Türkiye’de kaldı.
Tarihsel olarak güçlü bir gerçeğe dayanıyor ve oldukça çarpıcıdır. Bugünkü Novi Pazar ve genel olarak Sancak bölgesi, Osmanlı’dan kopmuş olsa bile, halkın önemli bir kısmı kendisini hâlâ Osmanlı ile kültürel ve dini bağ içinde hissediyordu.
1912–1913 Balkan Savaşları sonrasında bu topraklar Osmanlı’dan ayrıldı. Ancak aradan sadece birkaç yıl geçmişken, Çanakkale Savaşı başladığında bölgede çok güçlü bir “gönüllü olma” duygusu ortaya çıktı.
Gerçekten ne oldu?
Sancak’tan, Bosna’dan ve Kosova’dan binlerce gönüllü, Osmanlı saflarına katılmak istedi.
Bu gönüllüler arasında özellikle Boşnaklar ve Arnavutlar öne çıkıyordu.
Bir kısmı gizlice sınır geçerek, bir kısmı ise farklı yollarla Osmanlı topraklarına ulaştı.
Neden katıldılar?
Bu sadece askeri bir katılım değildi. Birkaç temel sebep vardı: Dini bağ (hilafet bilinci) Osmanlı’ya sadakat ve aidiyet duygusu Balkan Savaşları’nda yaşanan travmaların etkisi “İslam topraklarını savunma” düşüncesi
Novi Pazar’ın özel yeri
Novi Pazar, o dönemde Sancak’ın en önemli merkezlerinden biri olarak, bu gönüllü hareketliliğin yoğun hissedildiği yerlerden biriydi. Kayıt ve toplanma noktaları, medreseler ve yerel liderler bu süreçte aktif rol oynadı.
