Kırım Menim Vatanım
QAYDA KETSEÑ, QAYDAN QAYTSAÑ – UNUTMA, SEN QIRIMTATARSIN!
Vatan sevgisi, milliy kimlik ve Qırımtatar halqınıñ asırlar boyunca devam etken yaşamaq mücadelesi
Kırım – Kırımınsesi Gazetesi
“Vatan nedir?” dep sorasam,
Çatırğa baq, Çatırğa!
Soñ añlarsıñ, baş egersiñ
Noman adlı batırğa
Vatan-seniñ istikbaliñ
Uyanacaq milletiñ
Vatan-nice qurbandan soñ
Tiklenecek devletiñ…
Şakir Selim
Bir milletniñ büyükligi, tek onıñ yaşağan toprağınıñ genişligi ya da nüfusınıñ çoq oluvınen ölçülmey. Bir milletniñ asıl quveti, öz tarihini unutmayuvında, ana tilini yaşatuvında, milliy kimligini qorçalayuvında ve eñ ağır şartlarda bile özligini saqlap qaluvında kösterile. Qırımtatar halqı da asırlar boyunca yaşağan acıları, sürgünleri, ayrılıqları ve zorlu imtianları ile bu haqiqatnı dünyanıñ közleri ögünde bir kere degil, çoq kere isbat etti.
“Qayda ketseñ, qaydan qaytsañ, Altın saray, ya çalaşta yatsañ, Unutma tek – QIRIMTATARSIN Sen!”
Bu sözler, tek bir insanğa berilgen nasihat degil. Bu, bir milletniñ öz evlâtlarına qaldırğan milliy vasiyetidir. Bu, Qırımnıñ dağlarından, bağçalarından, köylerinden ve ata-babalarımıznıñ izleri qalğan yollarından kelgen bir ses. Bu ses, dünyanın dört bir yanına dağılsa bile öz köklerini unutmağan Qırımtatar halqınıñ sesidir.
QIRIM – BİR VATANDAN DAHA FAZLASI
Qırım, Qırımtatarlar içün tek bir coğrafiy yer degildir. Qırım – ata-babalarımıznıñ yurtı, tarihımıznıñ beşiği, tilimizniñ ve medeniyetimizniñ yaşağan toprağıdır. Qırımnıñ her bir dağı, her bir vadisi, her bir köyü ve her bir tarihiy abidesi halqımıznıñ hatıraları ile bağlıdır.
Bağçasaraynıñ tarihiy sokakları, Hansaraynıñ duvarları, Eski Qırımnıñ izleri, Aqmescitniñ meydanları ve Qırımnıñ dört bir yanındaki eski Qırımtatar köyleri bizge bir şeyni hatırlata: Bu topraklarda bir halq yaşadı, medeniyet qurdu, edebiyat yarattı, ilimge hizmet etti ve öz milliy kimligini asırlar boyunca yaşattı.
Qırımnıñ tarihini añlamaq içün Qırımtatar halqınıñ tarihini bilmek kerek. Bu tarihni tek hanlar, devletler ve cenkler arqalı añlatmaq kâfi degil. Bu tarihni analarımıznıñ dualarında, babalarımıznıñ nasihatlerinde, ninnilerimizde, türkü ve destanlarımızda, bayramlarımızda ve komşularımıznen paylaşqan bir lokma ekmegimizde de körmek kerek.
Çünki vatan, tek haritada körsetilgen bir yer degil. Vatan, insan özligini tanığan, ana tilinde ilk sözlerini aytqan, ailesiniñ hatıralarını saqlap qalğan ve öz halqınıñ bir parçası olğan yerdir.
NERDE YAŞASAÑ DA, KÖKLERİÑNİ UNUTMA
İnsan hayat boyunca çeşit çeşit yollarğa çıqa. Kimi tahsil içün başqa şeerge kete, kimi iş tapmaq içün başka memleketke yerleşe, kimi de hayatnıñ zor şartları sebebinden doğulğan toprağından uzaq yaşamağa mecbur ola.
Lâkin insan nereye barsa da, öz köklerini yanında alıp kete. Ana tilinde söylegen bir kelimesi, ailesinden ögrengen bir adet, küçükliginde diñlegen bir türkü ve ata-babasından qalğan bir hatıra, onıñ kimligini yaşatqan bağlardır.
“Qayda ketseñ, qaydan qaytsañ” degen sözniñ manası da budur. Dünyanıñ qaysı köşesinde yaşasañ da, qaysı memlekette emek sarf etseñ de, qaysı meslekte çalışsañ da, öz halqıñnıñ kimligini unutma.
Qırımtatar olmaq, tek Qırımda doğulmaqnen sınırlanmay. Qırımtatar olmaq, ana tiline sayğı köstermek, tarihını ögrenmek, milliy medeniyetini yaşatmaq ve kelecek nesillerni bu mirasnen tanıştırmaq demektir.
Bugün Türkiye’de, Romanya’da, Bulgaristan’da, Polonya’da, Litva’da, Amerika’da ve dünyanın başqa yerlerinde yaşağan Qırımtatar aileleri bar. Her bir ailenin öz hayat hikâyesi, öz hatıraları ve öz mücadeleleri bar. Lâkin bu hikâyelerni birleştiren ortak bir bağ bar: Qırımtatar kimligi.
Bu bağnı yaşatmaq içün yalnız geçmişni hatırlamaq yetmey. Bugün de çalışmaq, ögrenmek, ögretmek ve milliy mirasımıznı kelecek nesillere yetkirmek kerek.
ALTIN SARAYDA YAŞASAÑ DA, ÇALAŞTA YATSAÑ DA…
Şiirdeki “Altın saray, ya çalaşta yatsañ” ifadesi, insan hayatınıñ iki ucunı qarşılaştırıp, mühim bir haqiqatnı anlatır.
İnsan zengin ola bile, mal-mülk sahibi ola bile, büyük saraylarda yaşay bile. Başqa biri ise hayatnıñ zor şartları ile qarşılaşıp, dar bir evde ya da geçici bir barınacaqta yaşamağa mecbur qala bile. Lâkin bu maddiy şartlar insanıñ milliy kimligini deñiştirmey.
Bir milletniñ evlâdı, zenginligi ile de, fakirligi ile de aynı tarihniñ bir parçasıdır. Biriniñ başarısı bütün halq içün gurur ola bile; başqa biriniñ çekken zorluqları ise milletniñ dayanışma ihtiyacını hatırlata.
Qırımtatar halqınıñ tarihine baqsaq, bu sözlerniñ manasını daha derinden añlarız. Sürgünni yaşağan nesiller, doğulğan evlerinden, bağlarından ve ata-babalarınıñ mezarlarından uzaqta hayat qurmağa mecbur oldı. Kimi aileler yıllarca öz yurtlarına qaytmaq ümidi ile yaşadı. Kimi insanlar ise doğulğan toprağını bir daha körmeden bu dünyadan keçti.
Lâkin maddiy imkânsızlıqlar, ayrılıq ve zor şartlar, halqımıznıñ hatıralarını tamamen yoq ete almadı. Ana tilinde söylenген sözler, aile içinde saqlanğan adetler ve nesilden nesilge keçken hatıralar milliy kimlikni yaşatmağa devam etti.
Demek ki, insanıñ degerini yalnız malı-mülki belgil emey. İnsannıñ degerini onıñ vicdanı, köklerine bağlılığı, halqına qarşı mesuliyeti ve başqalarına köstergen merhameti de belgil ey.
18 MAYIS 1944: UNUTULMAYAN ACININ İZLERİ
Qırımtatar halqınıñ kollektiv hafızasında 18 Mayıs 1944 tarihiniñ ayrı bir yeri bar. Sovyet rejiminiñ qararı ile Qırımda yaşağan Qırımtatar halqı zornen öz vatanından sürgün etildi. Aileler evlerinden çıqarıldı, insanlar hayvan vagonlarına doldurıldı ve Orta Asiya ile başka bölgelere gönderildi.
Bu sürgün, halqımıznıñ demografik yapısına, ailesine, medeniyetine ve ictimaî hayatına ağır darbe urdı. Sürgün yolunda ve sürgünden soñki ilk yıllarda açlıq, hastalıq ve zor hayat şartları sebebinden çoq insan hayatını kaybetti.
Qırımtatarlar içün sürgün, tek bir yerden başqa bir yerge köçürilmek degil edi. Bu, ata-baba yurtundan ayrılmaq, aile bağlarınıñ parçalanması, alışqan hayatnıñ yoq olması ve öz kimligini qorçalamaq içün ağır bir imtian edi.
Lâkin halqımıznıñ hafızası yaşadı.
Analarnıñ duaları, babalarnıñ hatıraları, aile büyükleriniñ anlattığı hikâyeler ve ana tilinde saqlanğan sözler, Qırımnıñ adını nesillerniñ yüreginde yaşattı.
Sürgünde doğulğan balalar Qırımnı körmegen olsa bile, onıñ adını ögrendi. Qırımda doğulğan analar ve babalar ise evlâtlarına doğulğan köylerini, bağçalarını ve evlerini anlattı.
Bu sebepten Qırım, sürgün yıllarında bile Qırımtatar halqınıñ hafızasından silinmedi.
18 Mayıs 1944 faciasını hatırlamaq, geçmişte yaşağan acını tekrar etmek içün degil, tarihiy haqiqatnı saqlamaq, hayatını kaybetken insanlarnıñ hatırasına sayğı köstermek ve gelecek nesillerniñ aynı acılarnı yaşamaması içündir.
Unutmağan millet, tarihinden ders çıqarır. Tarihinden ders çıqarğan millet ise kelecegini daha şuurlı qurmağa çalışır.
VATANĞA QAYTIŞ VE KİMLİK MÜCADELESİ
Qırımtatar halqınıñ sürgünden soñki mücadelesi de tarihımıznıñ mühim bir sahifesidir. Sürgünniñ ardından Qırımğa qaytmaq istegen insanlar uzun yıllar boyunca türlü manialar ile qarşılaştı. Milliy hareketniñ faalları, aileler ve cemaat önderleri vatanğa qaytmaq ve halqınıñ haqlarını tiklemek içün mücadele yürsetti.
Vatanğa qaytış, tek fiziki olaraq Qırım toprağına ayaq basmaq degil edi. Bu, aile mezarlarına, tarihiy mekânlarğa ve milliy hayatqa qaytmaq demek edi.
Lâkin tarihiy hadiseler, siyasi deñişiklikler ve halqımıznıñ qarşılaştığı yeni imtianlar, Qırım meselesiniñ bugün de mühimligini saqlap qalğanını köstere.
Qırımtatar halqınıñ gelecegi içün milletlerarası hukuk, insan haqları, ana tilinde tahsil, medeniy mirasnı qorçalamaq ve halqnıñ öz gelecegi aqqında söz söyley bilmesi mühim meselelerdir.
Bu meselelerniñ çözülmesi, yalnız Qırımtatarlar içün degil, adalet ve insan şerefini esas alğan bütün cemiyetler içün de ehemmiyetlidir.
ANA TİLİ – MİLLETNİÑ CAN DAMARI
Bir milletniñ kimligini yaşatqan eñ mühim unsurlardan biri ana tilidir.
Til, yalnız insanlar arasında haberleşme vasıtası degil. Til içinde tarih, dünyaqarayış, mizah, edebiyat, adetler ve nesiller boyunca toplana kelgen tecrübe saqlana.
Qırımtatar tilinde söylenген bir maqâl, bir ninni, bir türkü ya da aile büyükleriniñ nasihati, bazen uzun bir tarih kitabından da fazla şey añlata bile.
Ana tilini yaşatmaq içün onı evde qullanmaq, balalarğa ögretmek, kitaplar oqumaq, gazete ve dergiler çıqarmaq, edebiyat ve sanatnı desteklemek kerek.
Tilni yaşatmaq, tek geçmişke bağlılıq degil. Bu, kelecekke yatırım yapmaq demektir.
Eger bir bala ana tilinde söylenген sözlerni añlasa, öz halqınıñ tarihini ögrense ve milliy medeniyetiniñ degerini bilse, o bala öz kökleri ile daha şuurlı bağ qurabilir.
Lâkin bu mesuliyetni tek analar ve babalar üstüne yüklemek doğru degil. Aydınlar, muallimler, yazarlar, sanatkârlar, cemiyetler ve milliy basın da bu işte mühim rol oynay.
Kırımınsesi Gazetesi kibi milliy basın organlarınıñ vazifesi de bu noktada ehemmiyet qazana. Ana tilinde haberler hazırlamaq, tarihiy hatıralarnı yaşatmaq, milliy medeniyetni tanıtmaq ve genç nesillerni öz mirası ile buluştırmaq, halq hafızasınıñ qorunmasına hizmet ete.
GENÇ NESİLLERGE BİR VASİYET
Bugün dünyamız tez deñişe. Gençler internet, sosyal medya, yeni meslekler ve farklı kültürler ile iç içe yaşay. Bu deñişikliklerniñ içinde öz kimligini saqlamaq, hem imkân hem de mesuliyettir.
Genç Qırımtatarlarğa aytılacaq söz açıqtır: Dünyanı ögren, ilim al, meslek sahibi ol, başarılarğa ulaş. Farklı memleketlerni tanı, başqa milletlerniñ medeniyetlerine sayğı köster ve insanlıq içün faydalı işler yap.
Lâkin bütün bunlarnı yaparken, öz ana tilini, tarihini ve kimligini unutma.
Qırımtatar olmaq, başka milletlerden üstün olmaq demek degil. Qırımtatar olmaq, öz halqıñnıñ degerini bilmek ve başka halqlarnıñ da degerlerine sayğı köstermek demektir.
Milliy kimlik, başqalarına qarşı duvar qurmaq içün degil, insanıñ öz köklerini tanıması ve dünyada öz yerini añlaması içündir.
Gençlerimiz Qırım tarihini ögrensin. İsmail Bey Gaspıralınıñ maarifçilik mirasını tanısın. Noman Çelebicihan ve Qırımtatar milliy hareketiniñ tarihindeki isimler aqqında malümat alsın. Qırımtatar edebiyatını, musikisini, halk oyunlarını ve milliy yemeklerini tanısın.
Lâkin tek tanımaknen qalmay, bunlarnı yaşatmağa da iştirak etsin.
Bir genç ana tilinde bir yazı yazsa, bir tarihiy hatıranı qayd etse, büyüklerinden bir hikâye dinlese ya da bir milliy faaliyette iştirak etse, bu mirasnıñ devamına öz payını qoşqan ola.
BİRLİK OLMAZSA, MİLLİY MİRAS ZAYIFLAY
Qırımtatar halqınıñ gelecegi içün birlik ve dayanışma mühimdir. Dünyanıñ farklı yerlerinde yaşağan cemaatler arasında bağlarnı mustahkem tutmaq, ortak meseleler etrafında işbirligi yapmak ve genç nesillerni bir araya ketirmek kerek.
Dernekler, vakıflar, milliy teşkilatlar, medeniyet cemiyetleri ve basın organları bu işte mühim vazife üstlene.
Medeniyet faaliyetleri, milliy bayramlar, Tepreş toyları, edebiyat toplantıları, tarih konferansları ve gençler içün tahsil programları, halqımıznıñ birligini kuvvetlendire bile.
Her bir teşkilatnıñ imkânı ve çalışma usulü farklı ola bile. Lâkin umumiy maqsat ortaqtır: Qırımtatar halqınıñ tilini, tarihini, medeniyetini ve milliy kimligini kelecek nesillere yetkermek.
Birlik, herkesniñ aynı fikirde olması demek degil. Birlik, ortaq degerlerni qorçalamaq içün bir-birini diñlemek, mesuliyetni paylaşmaq ve halq menfaatini şahsiy ihtilaflardan üstün tutmağa çalışmaq demektir.
Qırımtatar halqınıñ tarihinden alınacaq derslerden biri de budur: Zor zamanlarda dayanışma, ümit ve sabır hayatî ehemmiyetke sahip ola.
QIRIMNI UNUTMAQ – ÖZÜMİZDEN UZAQLAŞMAQ
Qırımnı unutmaq, tek bir coğrafiy yerden uzaqlaşmaq degil. Qırımnı unutmaq, ata-babalarımıznıñ hatıralarından, tilimizden ve milliy medeniyetimizden uzaqlaşmaq tehlikesini de beraberinde ketire.
Lâkin Qırımnı sevmek, tek nostalji ile yaşamaq degil. Vatan sevgisi, tarihiy haqiqatnı ögrenmek, insan haqlarını müdafaa etmek, medeniy mirasnı qorçalamaq ve halqımıznıñ gelecegi içün faydalı işler yapmak demektir.
Qırımnıñ tarihiy abideleri, eski mezarlıkları, camileri, medreseleri, sarayları ve köyleri yalnız geçmişniñ izleri degil. Bunlar, gelecek nesillerniñ de tanımağa ve añlamağa aqqı olğan ortak mirastır.
Bu mirasnı qorçalamaq, yalnız bir halqnıñ vazifesi degil. İnsanlığınıñ tarihine deger bergen herkes içün ehemmiyetli bir mesuliyettir.
Her bir eski fotoğraf, her bir aile hatırası, her bir tarihiy belge ve her bir ana tilindeki söz, yarın içün degerli bir kaynak ola bile.
Şu sebepten ailelerimizde saqlanğan eski fotoğraflarnı, mektuplarnı, hatıralarnı ve hikâyelerni qayd etip, gelecek nesillere yetkermek kerek.
Unutulğan hatıra zaman içinde siline bile. Qayd etilgen, ögrenilgen ve paylaşılğan hatıra ise yaşamağa devam ete.
SON SÖZ: SEN QIRIMTATARSIÑ!
“Qayda ketseñ, qaydan qaytsañ, Altın saray, ya çalaşta yatsañ, Unutma tek – QIRIMTATARSIN Sen!”
Bu sözniñ manası, insan hayatınıñ bütün yollarında öz kimligini hatırlamaq ve öz halqına qarşı mesuliyetini añlamaqtır.
Dünyanıñ qaysı memleketinde yaşasañ da, hangi meslekte çalışsañ da, hangi muvaffaqiyetlerge ulaşsañ da, öz tarihıñnı ögren. Ana tilini yaşat. Balalarıña halqıñnıñ hikâyesini anlat. Büyükleriñniñ hatıralarını diñle. Milliy medeniyetiñe sahip çıq.
Qırımtatar olmaq, yalnız geçmişte yaşağan acılarnı hatırlamaq degil. Aynı zamanda bugün çalışmaq, yarın içün ümit saqlamaq ve kelecek nesillerniñ daha emin, daha adil ve daha aydın bir dünyada yaşaması içün emek sarf etmek demektir.
Vatan sevgisi, yalnız sözlerde qalmasın. Oquğan kitabımızda, ögrengen tilimizde, yetiştirdiğimiz balalarımızda, qorçalağan tarihimizde ve halqımız içün yapqan hayırlı işlerimizde yaşasın.
Qırımnı sevsek, onıñ tarihini ögrenelim.
Qırımtatar tilini sevsek, onı konuşalım ve yazalım.
Halqımıznı sevsek, bir-birimize sayğı kösterelim ve dayanışmamıznı kuvvetlendirelim.
Geçmişimizni unutmayıp, kelecegimizni qurmağa çalışalım.
Çünki insan öz köklerini tanısa, hayat yolunda daha şuurlı adım atar. Millet öz hafızasını saqlasa, zor zamanlarda bile kimligini yaşatmaq imkânını bulur.
Ve dünyanın qaysı köşesinde yaşasak da, yüreğimizde Qırımğa yer ayırsaq, ana tilimizni unutmasaq ve milliy mirasımıznı evlâtlarımızğa yetkersek, bu vasiyet yaşamağa devam etecek.
Qayda ketseñ, qaydan qaytsañ…
Altın sarayda yaşasañ da, çalaşta yatsañ da…
Unutma: SEN QIRIMTATARSIÑ!
Qırım bizim umurumızda!
Yolumuz Türk Dünyası, Safımız Qırımtatar Halqı, Sesimiz Kırım’ın Sesi!
MENİM VATANIM – QIRIM!
Qayda ketseñ, qaydan qaytsañ,
Altın sarayda ya çalaşta yatsañ,
Unutma tek – SEN QIRIMTATARSIÑ!
Yüregiñde yaşasın vatan tüşüñ,
Unutma tiliñni, adet ve tüşüñ,
Sen – Qırımnıñ evladısıñ, özüsiñ!
Yeşil adalarnıñ, mavı deñizniñ,
Arvazı bar canıñda er bir izniñ,
Qırım – bizim beşiğimiz, evimiz!
Közüñni aç, baq etrafqa er zaman,
Bizge vatan kerek degil barlardan,
Bizim içün eñ mukaddes yer – QIRIM!
Şakir Selim
