QINALI DA PARMAQLARIÑ, CANIM: QIRIM TATAR HALQINIÑ YÜREKLERGE YAZILĞAN TÜRKÜSİ
Kırımınsesi Gazetesi
QINALI DA PARMAQLARIÑ, CANIM: QIRIM TATAR HALQINIÑ YÜREKLERGE YAZILĞAN TÜRKÜSİ
Qırımnıñ hasretini, ana tiliniñ nağmesini ve halqımıznıñ ruhunı yaşatqan bir türkü
Qırım Tatar halqınıñ ruhunı añlamaq içün tek tarih kitaplarını açmaq, keçken asırlarnı ögrenmek ya da sürgün ve muhaceret aqqında yazılğan satırlarnı oqumaq kâfi degil. Bazı vaqıtta bir türkü, bir nağme, bir ana tilinde aytılğan söz bütün bir halqnıñ keçmişini, bugünki duygularını ve kelecekke bağlanğan ümitlerini añlatmağa yeter. «Qınalı da parmaqlarıñ, canım» sözü ile hatırlanğan Qırım Tatar türküsü de böyle nağmelerden biri olaraq yüreklerde yer ala bile.
Kırımınsesi Gazetesi olaraq milliy medeniyetimizni, ana tilimizni ve halqımıznıñ maneviy dünyasını yaşatqan eserlerge diqqat çekemiz. Çünki halqnıñ hafızası tek arşivlerde, muzelerde ve tarih kitaplarında saqlanmay. O, analarımıznıñ ninnilerinde, babalarımıznıñ añlatmalarında, toylarımızda çalınğan nağmelerde ve nesilden nesilge keçken türkülerimizde de yaşar.
«Qınalı da parmaqlarıñ, canım» sözü de bizni böyle bir maneviy dünyanıñ qapusına alıp bara. Bu sözlerde bir insannıñ cemalini tasvir etken nazik bir ifade duyulsa da, türkülerniñ asıl quveti tek sözlerinde degil, olarnıñ insan yüreginde uyandırğan duygularındadır. Bir nağme kimge yaşlıq yıllarını hatırlata, kimge ana yurtunı añdıra, kimge ise öz tilinde duyğan bir sözniñ baqiyligini añlata bile.
Qırım Tatar türkülerinde halqnıñ ruhu
Qırım Tatar halq müziği, halqımıznıñ tarihiy ve medeniy mirasınıñ müim bir parçasıdır. Bu müzikte Qırımnıñ tabiiy güzelligi, aile hayatı, sevgi, ayrılıq, hasret, toy adetleri ve insanlarnıñ bir-birine bağlanğan duyguları aks ete.
Halq türkülerimizniñ bir qısmı şenlik ve toylarğa bağlıdır. Bazıları ise insan yuregindeki ince duygularnı, ayrılıqnı ve hasretni dile ketire. Bazı nağmeler oynamağa, bazıları ise tınlap, düşünip, keçken ömürni hatırlamağa davet ete. Lâkin olarnıñ er birinde halqnıñ özüne mahsus bir ses, bir añlayış ve bir yaşayış tarzı bar.
Qırım Tatar musikisiniñ kıymeti de bundadır: ol, halqımıznıñ kimligini sözler ve sesler vastasınen yaşata.
Bir halq öz türkülerini yaşatqan müddetçe, keçmişinen bağını üzmey. Zaman deñişe, insanlar bir yerden diger yerge köçe, eski yaşayış tarzları yavaş-yavaş deñişe bile. Lâkin ana tilinde aytılğan bir türkü, yıllar keçse de, insannı öz köklerine bağlap tura.
«Qınalı da parmaqlarıñ, canım» sözüniñ duygusal dünyası
Türkünüñ adında yer alğan «qınalı parmaqlar» ifadesi, insannıñ köz ögünde ince bir tasvir canlandıra. Qına, Türk dünyasınıñ çeşit medeniyetlerinde, hususan toy ve hususiy merasimlerde, bezek ve adetler ile bağlı olaraq tanıla. Lâkin er bir halqnıñ adetleri ve olarnıñ manaları öz tarihiy şartlarına köre deñişe bile.
Bu sebepten, türküdeki qına obrazınıñ tam manasını añlatmaq içün türkünüñ bütün sözlerini, icra tarzını ve tarihiy menbalarını bilmek müimdir. Yine de bu ifade bizge halq musikisiniñ bir hususiyetini hatırlata: türkü, bazen tek bir söz ile bir zamanın maneviy dünyasını köz ögüne ketire bile.
«Canım» sözü ise Türk dillerinde sevgi, yaqınlıq ve samimiyet ifade etken sözlerden biridir. Böyle sözler türkülerge yalnızca ahenk bermey, olarnıñ dinleyici ile bağını da küçlendire. İnsan ana tilinde duyğan bir sözni özüne yaqın hiss ete, çünki bu sözniñ içinde öz ailesiniñ, büyükleriniñ ve çocuklıq yıllarınıñ sedasını tapabilir.
Türküniñ dinleyicide uyandırğan tesiri de bu yaqınlıqtan doğa bile. Bir nağme, insanğa öz evini, ailesini, yaşlıq çağlarını ya da uzaqlarda qalğan bir yurtunı hatırlata.
Ana tilimizni yaşatqan nağmeler
Qırımtatar tili, halqımıznıñ milliy kimligini teşkil etken en müim unsurlardan biridir. Tilimizdeki er bir söz, ifade ve nağme, geçmişten kelecege uzanğan bir köprü vazifesini yapar.
Ana tilini yaşatmaq tek onıñ grammatikasını ögrenmek ya da kitaplarını oqumaqnen sınırlanmay. Til, aynı zamanda yaşanmalı, duyulmalı ve kündelik hayatta qullanılmalı. Evde balalarımıznen Qırımtatarca laf etmek, büyüklerimizniñ añlatmalarını dinlemek, halq türkülerimizni ögrenmek ve olarnı genç nesillerge ögretmek bu yolnıñ müim adımlarıdır.
Bir bala ana tilinde türkü ögrengende, tek bir musiqiy eser ögrenmey. O, aynı zamanda tilimizniñ seslerini, sözlerini, ifade hususiyetlerini ve halqımıznıñ maneviy dünyasını tanıy.
Türküler bu sebepten bir medeniyet mektebidir. Onıñ dershanesi bazen bir aile sofrası, bazen bir toy meydanı, bazen de evde büyüklerimiznen beraber geçirilen bir aqşam ola bile.
Bugün dijital dünyanın imkânları sayesinde eskiden yalnızca belli bir yerde dinlenebilec ek nağmeler, dünyanın dört bir köşesindeki insanlarımızğa ulaşa bile. Bir video, bir ses yazısı ya da bir musiqiy paylaşım, Qırım Tatar türkülerini yaşatmaq içün müim bir vasıtadır. Lâkin bu imkânlardan faydalanmaq içün eserlerimizniñ adlarını, sözlerini ve menbalarını doğru şekilde tanıtmaq da şarttır.
Qırım hasreti ve halq hafızası
Qırım Tatar halqınıñ tarihı, ana yurttan ayrılıq ve yurtqa bağlanğanlıq duygularınen de yoğrulğandır. 18 Mayıs 1944 sürgünü, halqımıznıñ hafızasında derin izler qaldırğan büyük bir faciadır. Sürgün neticesinde aileler dağıtıldı, insanlar ana yurtlarından uzaqlaştırıldı ve nesiller ağır şartlarda yaşamağa mecbur oldı.
Böyle bir tarihiy tecrübe, halqımıznıñ medeniy mirasını yaşatmaq meselesini daha da müim etip köstere. Çünkü tilini, türkülerini, adetlerini ve hatıralarını saqlap qalmaq, yalnızca geçmişni hatırlamaq degil, kelecek nesillerniñ kimligini de qorumaq demektir.
Her bir türkünü sürgün tarihı ile doğrudan bağlamaq doğru olmaz. Her eserniñ öz menbası, öz yazılış ya da icra tarihı ve öz maneviy dünyası bar. Lâkin Qırım Tatar halqı içün türkülerniñ umumiy kıymetini añlağanda, bu tarihiy hafızanı da közden qaçırmamaq kerek.
Qırımnıñ hasreti bazen bir şiirde, bazen bir resimde, bazen de ana tilinde aytılğan bir nağmede duyula. Halqımıznıñ öz medeniyetine bağlanğanlığı, yalnızca büyük tarihiy sözlerde degil, kündelik hayatımızda yaşatqan küçük adetlerde de körüne.
Türküler nesiller arasında köprü qurа
Bir halqnıñ medeniyeti tek büyük sanatkârlar ya da meşhur eserler ile yaşamay. Onı yaşatqan insanlar arasında analar, babalar, büyük analar, büyük babalar, halq sanatkârları ve öz medeniyetine bağlanğan gençler de bar.
Bir türküni büyük annesinden ögrengen bala, yıllar soñ o türkünü öz balalarına ögrete bile. Böylece nağme yalnızca ses olaraq degil, aile hatırası ve milliy miras olaraq da yaşay.
Bu sebepten Qırım Tatar türkülerini yaş nesillerniñ diqqatına sunmaq, halqımıznıñ kelecegi içün de müimdir. Gençlerimiz ana tilimizdeki türkülerni dinlemeli, sözlerini ögrenmeli ve imkân tapqanda olarnı öz seslerinen de icra etmeli.
Mekteplerde, medeniyet toplantılarında, milliy bayramlarda ve halq toylarında Qırım Tatar musikisine yer bermek, bu mirasnıñ tanılmasına yardım ete bile. Dijital neşirlerde ise türkülerniñ doğru adları, sanatkârları ve menbaları ile birlikte tanıtılması, gelecek nesiller içün de kıymetli bir arşiv yarata.
Maksat tek eski nağmelerge nostalji duymaq degil. Maksat, bu nağmelerni yaşatıp, olarğa yañı nesillerniñ sesini de qoşmaq ve medeniyetimizni canlı tutmaq olmalıdır.
Kırımınsesi Gazetesi: Medeniyetimizni yaşatmaq vazifesi
Kırımınsesi Gazetesi, Qırım Tatar halqınıñ sesini, ana tilini ve medeniy mirasını daha geniş kitlelerge ulaştırmaq yolunda neşir faaliyetlerini devam ettire. Haberler, tarihiy yazılar, medeniyet araştırmaları ve milliy mirasımızğa dair malümatlar, halqımıznıñ öz kimligini tanımasına ve tanıtmasına yardım ete bile.
Gazetemiz içün medeniyet haberleri, yalnızca bir musiqiy eserni tanıtmaq degil. Bu, tilimizniñ yaşamasına, halqımıznıñ öz geçmişini tanımasına ve gelecek nesillerniñ öz köklerini unutmamasına yapılan bir katkıdır.
«Qınalı da parmaqlarıñ, canım» türküsü de bu baqımdan diqqatqa lâyıq bir mevzudur. Türküni dinlegen insan, onıñ sözlerini, icrasını ve maneviy tesirini keşfederken, Qırım Tatar halq musikisiniñ umumiy dünyasına da yaqınlaşa.
Bu eserniñ menbasını, icracısını ve tarihını daha etraflı ögrenmek, türkünüñ medeniy kıymetini doğru şekilde tanıtmağa imkân berecek. Halq musikisi ile bağlı her araştırma, gelecek nesiller içün saqlanacaq bir bilgi ve hatıra demektir.
Netice: Nağmelerimiz yaşasa, tilimiz de yaşar
Bir halqnıñ sesi, bazen meydanlarda yükselgen nidalarından, bazen tarih kitaplarında yazılğan satırlardan, bazen de bir türküniñ ince nağmesinden duyula.
«Qınalı da parmaqlarıñ, canım» sözü ile hatırlanğan bu türkü, bizge halq musikisiniñ insan yuregine nasıl tesir ete bilecegini hatırlata. Onıñ etrafında doğğan duygular, Qırım Tatar medeniyetiniñ yalnızca geçmişke ait olmadığını, bugün de insanlar arasında yaşamağa devam etkenini köstere.
Bizler ana tilimizni sevsek, türkülerimizni ögrensek, çocuklarımızğa ögretsek ve medeniyet mirasımıznı doğru şekilde tanıtsaq, bu mirasnıñ kelecege ulaşmasına yardım etemiz.
Qırım Tatar türkülerini dinleyelim, sözlerini ögrenelim, icracılarını tanıyalım ve olarnı gelecek nesillerge aktaralım. Çünkü bir türküni yaşatmaq, bir sözni yaşatmaq; bir sözni yaşatmaq ise halqnıñ sesine sahip çıqmaq demektir.
Qırım bizim umurumızda!
Yolumuz Türk Dünyası, Safımız Qırım Tatar Halkı, Sesimiz Kırım’ın Sesi!
Kırımınsesi Gazetesi — ana tilimizni, medeniyetimizni ve milliy hafızamıznı yaşatmaq içün.
Kınalı Parmakların
Eser sahibi bilinmiyor
Kınalı da parmakların, canım,
Ne nazik eller.
Kınalı da parmakların, canım,
Ne nazik eller.
Ben aleme neyledim, yar,
Halk beni söyler.
Ben aleme neyledim, yar,
Halk beni söyler.
Açma da, yarim, pencereni,
Esmesin yeller.
Açma da, yarim, pencereni,
Esmesin yeller.
Menim sana geldiğimi
Duymasın eller.
Menim sana geldiğimi
Duymasın eller.
Karaları ben giyeyim,
Al senin olsun.
Karaları ben giyeyim,
Al senin olsun.
Ağuları ben içeyim,
Bal senin olsun.
Ağuları ben içeyim,
Bal senin olsun.
Sokaklarda ben gezeyim,
Yol senin olsun.
Sokaklarda ben gezeyim,
Yol senin olsun.
Dikenleri men koklayayım,
Gül senin olsun.
Dikenleri men koklayayım,
Gül senin olsun.
