Özüñ qan tükürgen soñ, legeniñ altın olğanından ne fayda?
Qırımtatar Atalarsözü
Özüñ qan tükürgen soñ legeniñ altın olğanından, milletiñ esir ise öz azatlığıñdan ne fayda?
AQMESCİT (Qırım’ın Sesi) – İnsan ömründeki şahsiy zenginlik, can sağlığı ve milletniñ azatlığı olmadan bütün manasını coya. Qırım Tatar halkınıñ asırlıq milliy felsefesi, ferdiy saadetniñ tek milliy serbestlik ve vucut tınçlığı ile mümkün olğanını ihtarlaf kele.
Bugün maddiy servet peşinden çapıp öz sağlımıznı feda etkende ya da milletimiz zulum astında iñlegeninde şahsiy rahatlığımıznı qorumağa tırışqanda, vicdanen büyük bir yeñiliv ile qarşı-qarşıya qalamız. Ne altın leğenler coyulğan sağlıqnı keri ketirip ola, ne de şahsiy saraylar esir etilgen bir milletniñ közyaşını tındıra bile.
Maddiy Lüks ve Sahte Serbestlik Çare Degil
Milliy uyanuv erbabları ve mütehassıslarnıñ bildirgenine köre, ferdiy qaçışlar ya da maddiy barlıklar toplulıqnıñ bahtını temin etip olamay. İnsannıñ öz bedeni avrısa, etrafındaki eñ paalı eşyalar bile oña şifa beryalmay. Şunuñ kibi, eger bir milletniñ evlatları bastırıla, topraqları zulum çekip iñley eken, tek bir şahısnıñ tınçlığı ve sahte serbestligi ebediy olamaz. Haberimizge fikir bildirgen milliy faaller bu vaziyetni şay añlatatlar: “Milletiniñ közyaşı tökülgen yerde, tek bir adamnıñ altın leğeni küllükten ibarettir. Bizim vazifemiz – şahsiy lüks peşinden ketmeyip, bırlikte ayaqqa turmaqtır.”
Halkımıznıñ qadimiy hikmeti bizge er zaman bir can, bir vucut olmağanını hatırlata. Maddiy maqsatlar ve ferdiy azatlıqlar, can sağlımız ve milletimizniñ umumi dertleri yanında müimligini coya. Haqiqiy saadet, tek saqlam bir vucut ve zulumdan qurtulıp öz toprağında azat nefes alğan bir millet ile kelecektir.
“Özüñ qan tükürgen soñ, legeniñ altın olğanından ne fayda?” — bu Qırımtatar atalarsözü insan ömründe en mühim şeyniñ mal-mülk, altın-kümüş yaki dıştan körüngen baylıq degil, insan sağlığı, tınçlığı ve içki huzuru olğanını añlata. Atalarımız bir cümlege böyük bir hayat dersini sığdırıp, nesillerge qalacaq hikmetniñ yolunu açqanlar.
Qırımtatar atalar sözleri, halqımıznıñ asırlar boyunca toplap kelgen tecribesini, dünyaqarışını ve hayatqa bergen qiymetleriniñ aynasıdır. Her bir sözde yaşanğan bir hadise, körülgen bir dert, alınğan bir ders ve gelecek nesillerge berilgen bir nasihat bar. “Özüñ qan tükürgen soñ, legeniñ altın olğanından ne fayda?” sözü de insanğa maldan evel cannı, zenginlikten evel sağlıqnı, gösterişten evel insanî qıymetlerniñ mühimligini hatırlata.
Altınnıñ qıymeti ve cannıñ qıymeti
İnsan bazen bütün ömrini mal toplamağa, daha yahşı ev, daha köp para ve daha büyük servetke sahip olmağa sarf ete. Lâkin hayatnıñ bir anında sağlıq ketse, bütün bu baylıqlarnıñ manası azalır. Altınnan yapılğan legen de hastanıñ derdine deva olamaz.
Atalarımıznıñ bu sözde qullanğan “qan tükürmek” ifadesi ağır bir halni, çekilgen azapnı ve insan sağlığınıñ ne qadar büyük bir nimet olğanını bildire. Yani insan bütün ömrinde çalısıp, baylıq toplap, soñunda sağlığınıñ ve tınçlığınıñ qıymetiniñ yitirilgenini añlasa, artıq altınnıñ da faydası qalmaz.
Bu hikmet, bugünki dünyada da özüniñ manasını tam olaraq qoruy. Maddiy imkânlar insan hayatını qolaylaştırabilir, amma insanıñ can sağlığı, ailesi, dostları, ana tili ve ruhiy tınçlığı para ile satın alınmaz.
Qırımtatar atalar sözleriniñ derin hikmeti
Qırımtatar atalar sözleri tek bir mesele aqqında sözlemey. Onıñ içinde ana-babağa hörmet, vatan sevgisi, dostluq, birlik, sabır, adalet, insaf ve doğru söz gibi birçok qıymetler yer alır. Kırım’ın Sesi Gazetesi arşivinde de til, söz, vatan, birlik ve insan hayatı aqqında köp sayıda Qırımtatar atalar sözü yer alğanı körüle.
Meselâ, “Til – aqıl terazisidir”, insanıñ söziniñ ve tiliñiñ onun aqıl dünyasını körsetkenini bildire. “İnsan ölür, aytqan sözü qalır” sözü ise insan ömrüniñ soñlu, amma yahşı sözniñ ve yahşı işniñ tesiriniñ uzun ömürli olğanını añlata.
Başqa bir meşhur atalar sözinde “Birleşken ozar, birleşmegen tozar” denile. Bu söz Qırımtatar halqınıñ birlikni ne qadar mühim sayğanınıñ açık delilidir.
Atalardan qalğan söz, gelecekke qalğan miras
Atalar sözleriniñ en büyük hususiyeti — qısqa olğanına rağmen, böyük bir maqsatnı añlatmasıdır. Birkaç söz içinde bazen bir ömürniñ tecribesi yaşırıla.
“Özüñ qan tükürgen soñ, legeniñ altın olğanından ne fayda?” degen söz de bugünki nesilge sade bir nasihat bermey, aynı zamanda hayatnıñ asıl qıymetleriniñ ne olğanını añlata. İnsan sağlığını qorumağa, ailesine vaqt ayırmağa, dostlarınıñ qadrini bilmege ve öz ana tilini yaşatmağa çalısmalı.
Çünki maddiy baylıq zamannen değişir. Bugün bar olğan mal yarın yoq olabilir. Lâkin ana tili, milliy hafıza, örf-âdet ve atalar sözleri nesilden nesilge keçerek yaşayabilir.
Qırımtatar tiliniñ ve edebiy mirasınıñ qorunması da bu sebepten dolayı büyük ehemmiyetke iye. Qırım Tatar tiliniñ tarihiy gelişimi ve farklı lehçe xüsusiyetleri, halqnıñ uzun tarih boyunca yaşağan coğrafiy ve tarihiy deñişmeleri ile yaqından bağlıdır.
Bugün bu söz bizge ne ayta?
Bugün insan hayatı tezleşken, maddiy isteklер artqan ve zaman qıymetli olğan bir devirde bu atalar söziniñ manası daa da derinleşe.
İnsan öz sağlığını ihmal etip, bütün küçüni para ve mal toplamağa sarf etse, soñunda elde etken servetiñ manası qalmaz. Bu sebepten, atalarımıznıñ sözleri sadece keçmişniñ yadigârı degil, bugünki hayatımız içün de canlı bir rehberdir.
Qırımtatar atalar sözlerini yaşatmaq — tek eski sözlerni tekrarlamaq degil. Onıñ manasını añlamaq, balalarğa ögretmek ve günlük hayatta qullanmaq demektir. Til yaşasa, söz yaşar; söz yaşasa, halqnıñ hafızası yaşar.
“Özüñ qan tükürgen soñ, legeniñ altın olğanından ne fayda?” sözü bizge bir añlamaqlı dersni qayta-qayta hatırlata: İnsan içün eñ büyük baylıq — can sağlığı, tınçlıq, sevgi, aile, ana til ve öz qıymetleridir.
Altın legen bir gün eskir. Mal-mülk bir gün tükenir. Amma atadan qalğan hikmetli söz, doğru nesillerge aytılğanında, uzun yıllar boyunca yaşamağa devam eter.
