Ablaziz Veli’niñ Küldürgen ve Tüşündürgen Milliy Mirası
Kırımınsesi Gazetesi, milliy medeniyetimizniñ sarsılmaz tayanclarını ve söz ustalarını yañı nesillerge tanıtmağa, unuttırılmağan qalem barlığını her daim kün tertibinde tutmağa devam ete.
Ablaziz Veli’niñ Küldürgen ve Tüşündürgen Milliy Mirası
Qırımtatar edebiyatınıñ eñ parlaq simalarından biri, milletimizniñ mizah sembolu Ablaziz ağa Veli, tek bir nükte ustası degil, aynı zamanda halqımıznıñ ruhundaki sarsılmaz quvetni akis ettirgen büyük bir şair ve edebiyatçıdır. Sürgünlik devriniñ eñ qorqunçlı, eñ acı saifelerini bizzat yaşağan müellif, bu milliy facialarnı iç bir vaqıt ümitsizlikke buralmağan, adil ve mizahi bir dille qalemge alğan. Onun kündelik yaşayıştan çıqarğan ‘Şaqalar’ı, totaliter sistemge qarşı keskin birer tenqit ve milliy zekanıñ eñ quvetli sılâası olaraq qabul etile.
Ablaziz Veliyev’niñ şiirleri ve hikâyeleri, vatan hasreti ve millî direnç temalarınen yoğrulğan asıl sanadır. O, Qırımtatar tiliniñ zenginligini, elastikliğini ve inceligini eñ yüksek seviyede qullanaraq, milliy kimligimizniñ qorunmasında tarihiy bir vazife becergen. Onun nükteviy qelemi, oquycılarnı tek eglendirmekle qalmayıp, sürgünlikte tilini ve adetlerini unutmağa başlağan kütlelerni silkintip uyandırmağa hızmet ete. Bu özgün şaqalar ve yırlar, Qırımtatar ruhunıñ iç bir sürgünlikte, iç bir basqıda diz çökmecegini bugün de bizlerge eñ canlı şekilde köstermektedir.
Ablaziz Veliyev’in Sürgünde Yeşeren İradesi: Acı, Mizah ve Vatan Sevgisi
Kırım’ın Sesi Gazetesi – 12 Temmuz 2026
Kırım Tatar halkının sürgün yıllarında yaşadığı acılar, yalnızca tarih sayfalarında değil; o dönemi yaşayan insanların hatıralarında, şiirlerinde ve anlattıkları ibretlik hikâyelerde de yaşamaya devam ediyor. Bu isimlerden biri olan Ablaziz Veliyev, sürgünde geçirdiği zorlu yılları hem derin bir vatan özlemi hem de umudunu kaybetmeyen güçlü bir mizah anlayışıyla gelecek nesillere aktaran önemli şahsiyetlerden biri olarak hatırlanıyor.
Veliyev’in anlattığı hatıralar arasında en dikkat çekenlerden biri, sürgün döneminde bir komendantla arasında geçen zekice diyalogdur. Baskı ve denetimin yoğun olduğu yıllarda yaşanan bu olay, Kırım Tatarlarının zor şartlar altında bile sağduyusunu, cesaretini ve nüktedanlığını koruduğunu göstermektedir. Bu anekdot, yalnızca bir hatıra değil; aynı zamanda halkın eğilmeyen iradesinin ve güçlü karakterinin sembolü olarak görülmektedir.
Ablaziz Veliyev’in kaleme aldığı şiirlerde ise sürgünün acısı ile vatan sevgisi iç içe geçmektedir. Dizelerinde Kırım’a duyduğu özlemi, ata yurduna kavuşma umudunu ve milletine olan bağlılığını büyük bir içtenlikle dile getiren Veliyev, Kırım Tatar edebiyatının unutulmaz isimleri arasında yer almaktadır.
Onun eserleri, sürgünün yalnızca fiziksel bir ayrılık olmadığını; aynı zamanda kültürü, dili ve kimliği koruma mücadelesi olduğunu da gözler önüne sermektedir. Bu yönüyle Veliyev’in şiirleri ve hatıraları, bugün de Kırım Tatar gençliği için tarihî hafızayı canlı tutan önemli kaynaklar arasında değerlendirilmektedir.
Ablaziz Veliyev’in sürgün yıllarında sergilediği metanet, zekâ ve vatan sevgisi, Kırım Tatar halkının yaşadığı büyük acılara rağmen kimliğinden ve özgürlük idealinden vazgeçmediğinin güçlü bir göstergesidir. Onun bıraktığı edebî miras ve unutulmaz anıları, gelecek nesillere ilham vermeye devam etmektedir.
Milletimizniñ yüzünde er vaqıt tebessüm yaratqan, qırımtatar mizahınıñ eñ parlaq simalarından biri olğan Ablaziz ağa Veli, özüniñ unudılmaz şaqalarımen kene gündemdedir. “Teran küleyik” serisinden toplangan bu latifeler, tek bir küldirüv vasıtası degil, aynı zamanda tilimizniñ ve örf-adetlerimizniñ zenginligini köstergen müim bir medeniy mirasımızdır.
Ablaziz Ağa ve Qırımtatar Mizahı
Ablaziz ağa Veli’niñ şaqaları, er bir qırımtatar qorantasına yaqın ve añlaşıqlı olğanı içün nesiller boyu yaşap kele. Müellif, kündelik ayatımızdaki adiy vaqialarnı acayıp bir felsefe ve ince yumor ile tasvirley. Bu şaqalar bizge:
- Tilimizniñ tatlılığını eglenceli bir yolmen ögreteler.
- Küleyik degende, er birmizni öz areketlerimiz aqqında tüşündireler.
- Milletimizniñ eñ ağır devirlerde bile küreş rûhunu medeniyet ve mizahnen qorunğanını köstereler.
Eşek şakası
— Ablâziz ağa, eşegiñni satasıñmı?
— Satarem. Amma alıcı yoq. Eşek de meni satmağa tırışa, lâkin o da beceralmay.
Doktor şakası
— Ablâziz ağa, doktorğa bardıñmı?
— Bardım.
— Ne dedi?
— Derman yazdı.
— Sağaldıñmı?
— Men sağaldım, amma cüzdanım hasta oldı.
Yaş şakası
— Neçe yaşındasıñız?
— Yaşımnı aytmayım.
— Neden?
— Er sene bir yaş qoşalar, amma iç kimse eksiltmey.
Misafir şakası
— Çay içersiñmi, qahve içersiñmi?
— Farq etmez.
— O vaqıt su iç. En çoq farq etmegen odur.
Medeniyetimizni Yaşatayıq
Mizah – milletniñ tilini ve ruhunu diri tutqan eñ quvetli qorçalayıcıdır. Ablaziz ağanıñ teran manalı şaqaları, yaş nesillirge ana tilini sevdirüvde büyük bir rol oynay. Kırımınsesi Gazetesi olaraq, medeniy degerlerimizni unutturmamak ve kene de bir kere yüzüñizde tebessüm peyda etmek içün bu kibi müim mevzularnı işlemege devam etecekpiz. Milletimizniñ kulüşi iç de sönmesin!
Ablaziz Ağanıñ Keskin Şaqası: Eşek Kimge İlana?
Künlerden bir kün, qomşusı Ablaziz ağanıñ qoranta azbarına kele ve ondan bir qaç saaatlıq iş içün eşegini soray. Ablaziz ağa ise eşegini bermege iç istemiy ve qomşusını darıtmamaq içün bir yalan uydura:
— Bağısla qomşum, eşek bugün azbarda degil, onu uzaqqa, tarlağa alıp kettiler, — diy.
Tam o vaqıtta azbardan eşekniñ qatçıqtan anırma sesi (eşek bağırması) esitile. Qomşu hayret etip Ablaziz ağağa baqa ve:
— Yalan aytasıñ, baq, eşek azbarda bağıra, onıñ sesini esitem introduce! — diy.
Ablaziz ağa hiç de esini coymay, acayıp bir zekalıq ve sırıtlüv ile cevap bere:
— Ay qomşum, sen acayipsiñ! Sayğılı bir qocanıñ, aqsaqallı bir insanın sözüne inanmaysıñ da, bir eseksiz ayvanniñ sözüne inanasıñmı?!
Mizah Elimizniñ Qorçalayıcısı
Ablaziz ağanıñ bu kibi şaqaları tek bir küldirüv vastası degil, aynı zamanda tilimizniñ saflığını qorçalayan, kündelik ayattaki adiy vaqialarnı felsefiy ceetten t miếngeliyen müim bir vasıtadır. Kırımınsesi Gazetesi olaraq, alçaqgöñüllü, kibar ve merhametli insan olğan Ablaziz hocanıñ bu qıymetli miraslarını yaş nesillerge tanıtmağa devam etecekpiz.
Eşek Şakası
— “Eşeği satıyor musun?”
— “Ben satıyorum ama alan yok. Eşek de beni satıyor ama o da başaramıyor.”
Doktor Şakası
Bir arkadaşı:
— “Ablaziz ağa, doktora gittin mi?”
Ablaziz ağa:
— “Gittim.”
— “Ne dedi?”
— “İlaç yazdı.”
— “İyileştin mi?”
— “Ben iyileştim de cüzdanım hastalandı.”
Yaş Şakası
Bir toplantıda:
— “Kaç yaşındasınız?”
Ablaziz ağa:
— “Yaşımı söylemem.”
— “Neden?”
— “Çünkü her sene bir yaş daha ekliyorlar, indirim yapan yok.”
Misafir Şakası
Misafire:
— “Çay mı içersin, kahve mi?”
Misafir:
— “Fark etmez.”
Ablaziz ağa:
— “O zaman su iç, en az fark eden odur.”
