TARİXİNİ UNUDAN MİLLƏT GƏLƏCƏYİNİ QURA BİLMƏZ
TARİXİNİ UNUDAN MİLLƏT GƏLƏCƏYİNİ QURA BİLMƏZ
“Biz türklər Kül Tiginin, Alp Ər Tonqanın ölümünün yaratdığı boşluğu dərk etsəydik, bir dəfə də onlara ağlayardıq…
Tarixi Şəxsiyyətlər və Milli Şüur: Türk Kimliyi Üzərinə Bir Düşüncə Türk tarixinin dərin qatlarında formalaşmış böyük şəxsiyyətlər və hadisələr, milli kimliyin və kollektiv yaddaşın əsas sütunlarını təşkil edir. Qədim dövrlərdən etibarən Kül Tigin kimi sərkərdələr, Alp Ər Tonqa kimi mifoloji-epik fiqurlar və erkən inanc sistemlərinin simvolik adları Türk düşüncə dünyasında mühüm yer tutmuşdur.
Bu şəxsiyyətlərin həyatı və ölümü yalnız bir tarixi hadisə deyil, eyni zamanda bir millətin formalaşma prosesində dərin iz buraxan dönüş nöqtələri kimi qiymətləndirilə bilər. Lakin müasir dövrdə bu tarixi fiqurların xatirəsinin kollektiv şüurda hansı səviyyədə yaşadığı sual doğurur.
Bəzi müasir yanaşmalar, milli tarixə və onun simvollarına daha çox diqqət yetirilməsinin vacibliyini vurğulayır. Bu baxışa görə, bir millətin öz keçmişini dərindən anlaması və onun üzərində düşünməsi, milli kimliyin möhkəmlənməsinə xidmət edir.
Digər tərəfdən, Türk cəmiyyətlərinin tarixi inkişafı yalnız etnik və milli çərçivədə deyil, eyni zamanda dini və mədəni təsirlərlə də formalaşmışdır. Xüsusilə İmam Hüseyn kimi fiqurlar, bir çox Türk toplumları üçün ədalət, müqavimət və mənəvi dəyərlərin simvoluna çevrilmişdir. Bu səbəbdən, dini və milli yaddaşın bir-birinə qarşı qoyulması deyil, onların qarşılıqlı təsirinin araşdırılması daha elmi yanaşma hesab olunur.
Bu kontekstdə əsas məsələ, seçim etmək deyil, balans qurmaqdır. Milli tarixə və onun qəhrəmanlarına verilən dəyər ilə dini-mənəvi simvollara olan bağlılıq bir-birini istisna etmədən yanaşı mövcud ola bilər.
Nəticə etibarilə, milli şüurun inkişafı yalnız keçmişin romantik idealizasiyası ilə deyil, həm də tarixi, mədəni və mənəvi elementlərin kompleks şəkildə dərk olunması ilə mümkündür.
“Özünə dönmək” anlayışı isə yalnız keçmişə qayıdış deyil, onu anlamaq və müasir kimliklə uzlaşdırmaq deməkdir
TARİXİNİ UNUDAN MİLLƏT GƏLƏCƏYİNİ QURA BİLMƏZ
Biz türklər Kül Tiginin, Alp Ər Tonqanın ölümünün yaratdığı boşluğu dərk etsəydik, bir dəfə də onlara ağlayardıq…”
Yasəmən Qaraqoyunlunun bu fikirləri, əslində, milli yaddaşın və tarixin necə qavranılması ilə bağlı çox dərin bir problemi ortaya qoyur. Bu sözlər bir növ “milli oyanış” çağırışıdır. Gəlin bu düşüncənin altında yatan bir neçə əsas məqama toxunaq:
Milli Kimlik və Öndərlər: Kül Tigin, Alp Ər Tonqa, Kürşad kimi şəxsiyyətlər Türk millətinin varlıq mübarizəsinin, dövlətçilik ənənəsinin və fədakarlığının simvollarıdır. Müəllif qeyd edir ki, əgər biz öz qəhrəmanlarımızın itkisinin dövlətçilik tariximizdə açdığı yaraları hiss etsəydik, bu gün daha güclü bir milli şüura sahib olardıq.
Yad Təsirlərdən Arınmaq: İmam Hüseyn obrazı İslam dünyasında ədalət simvolu olsa da, Qaraqoyunlu burada vurğunu daha çox “özgələşməyə” salır. Yəni başqalarının ağrılarına ağlayıb, öz tariximizdəki qırılma nöqtələrini unutmağımızın bizi öz kökümüzdən qopardığını vurğulayır.
“Titrə və Özünə Dön”: Bu ifadə birbaşa Orxon-Yenisey abidələrindən gələn bir çağırışdır. Bilgə Xaqanın xalqına müraciətidir. “Özünə dönmək” – öz dilinə, öz mədəniyyətinə və öz dövlətçilik fəlsəfənə sahib çıxmaq deməkdir.
Sitatın əsas qayəsi budur: Bir millət öz qəhrəmanlarını unudub, başqa mədəniyyətlərin kədəri ilə yaşayırsa, o millətin gələcək qurmaq enerjisi tükənər. Öz tariximizin yasını da, qələbəsini də özümüzünkü kimi yaşamaq bizi “möhtəşəm” edən əsas amildir.
Sizcə, bu gün gənclərimiz arasında Alp Ər Tonqa və ya Kürşad ruhunu canlandırmaq üçün ən böyük addım nə olmalıdır?
Memba: Yasəmən Qaraqoyunlu
