Medreseniñ Tantanalı Açılışında I Meñli Geray Han İlimniñ Üstünlügini Beyan Etti
Qırım Hanlığınıñ eñ medeniy ve ulu ükümdarlarından biri olğan I Meñli Geray Hanğa aittir.
Medreseniñ Tantanalı Açılışı
Medreseniñ Tantanalı Açılışında I Meñli Geray Han İlimniñ Üstünlügini Beyan Etti
“Aqıl ve kemalat yolı ilimnen başlana: han, ilim ögünde baş eğüvniñ zarurlığını vurguladı”
Bu rivayet etilgen sahne, Kırım Tatar cemiyetinde ilimniñ ve maarifniñ tutqan yerini derin bir şekilde aks ettire. Han tarafındañ aytılğan nutuq, yalnız bir merasim sözleri degil, belki de devlet idaresi ile ilim arasındaki münasebetniñ nazariy esaslarını körsete.
“Aqıl adamnı alicenap ete” ifadesi, Kırım Tatar düşüncesinde aqıl ve ahlâq arasında kopmaz bağ bulunduğını añlata. Bu yaklaşım, İslâm felsefesinde de mühim yer tutqan “insanniñ kemalatı” fikrine dayanır. Devamında kelgen “aqıl kemalatnıñ yolu ise ilimnen bağlı” cümlesi ise, ilimniñ sadece bilgi toplamaq degil, belki de şahsiyetniñ inkişafı üçün zarur bir vasıta olğanını ifade ete.
Han’nıñ “ilimni ürmet etmegen, han olsun ya da padişa, o bir şey temelli etip olamaz” sözleri, siyasiy otoriteniñ meşruiyetiniñ de ilim ve hikmet ile bağlı olğanını körsete. Bu fikir, Orta Asya ve Osmanlı siyaset düşüncesinde de rastlanğan “âlimsiz sultan zalim olur” prinsipine yaqındır.
Medrese qapısına zıncır asıluvı ise sembolik bir hareket olaraq añlaşılmalı. Bu hereket, dünyevî rütbe ve makamdan bağımsız olaraq, her kesniñ ilim qarşısında tevazu göstermesi kerek olğanını ifade ete. Qapıdan kirgen her bir şahısnıñ baş eğmesi, ilimniñ mutlaq üstünlüginiñ bir nişanı olaraq tasvir etilgen.
Neticede bu rivayet, Kırım Hanlığı devrinde maarifniñ yalnız dini bir müessese degil, belki de cemiyetniñ ahlâqiy ve siyasiy temel taşlarından biri olğanını körsetken mühim bir misaldir
Zincirli Medreseniñ temeli 1500 senesi (bazı menbalarda 1501) Bağçasarayda qoyulğan edi. Han, ilimge bergen emiyetini köstermek içün medreseniñ qapısına mahsus bir zıncır astırğan. Boylece, içeriye kirgen er kes — istister han olsun, isterse de sade bir vatandaş — başını egip kirmek mecburiyetinde qala ve ilimniñ büyükligi ögünde öz ürmetini köstere edi.
Bu vaqia, Qırım tatar tarihında ebetiy bir ders ve medeniyet timsali olaraq bellenip qaldı.
