Kırım Tatar Kurultayı’nda Kadın Gücü Kırım’da 1917’de Kadınlar Parlamentoda
Kırım Tatar Kurultayı’nda Kadın Gücü Kırım’da 1917’de Kadınlar Parlamentoda
Kırım Tatar Millî Kurultayı, Kırım Tatar halkının Kurultayı, ulusal bir kongresi ve Kırım Tatar halkını en yüksek derecede temsil eden tam yetkili organıdır.
1917 Şubat Devrimi’nden sonra Kırım Tatarları, Geçici Müslüman İcra Komitesi’ni kurmaya karar veren bir kongre düzenlediler. Komitenin Başkanlığına aynı zamanda Kırım, Ukrayna, Polonya, Litvanya ve Batı Rusya Müslümanlarının Müftüsü de olan 32 yaşındaki Noman Çelebicihan seçildi. Bu organ ulusal kongrenin toplanmasından önce Kırım Tatarlarının faaliyetlerini düzenliyordu.
9 Aralık 1917’de Bahçesaray, Hansaray’da Kırım Tatar halkının Birinci Kurultayı açıldı. 5’i kadın olmak üzere 79 Kırım Tatarı Kurultay delegesi seçildi.
79 delegeden 5’i kadındı; Şefika Gaspıralı Başkanlık Divanı’nda görev aldı. Kadınların siyasi temsili, dönemin dünyasında bir ilk oldu.
79 Kurultay delegesinden 5’i kadın: Şefika Gasprinskaya, Anife Bodaninskaya, Hatice Avcı, İlhamiye Tohtar, Emine Sabarova,
Kırım Tatar Kurultayı’nda Kadınlar Tarih Yazdı
79 delegeden 5’i kadındı; Şefika Gaspıralı Başkanlık Divanı’nda görev aldı. 1917’de Kırım’da kadınların parlamentoda temsil edilmesi, dönemin dünyasında bir ilk oldu. 1917 yılında Rusya’daki Russian Revolution sonrasında Crimea’da toplanan Kırım Tatar Millî Kurultayı, Türk ve dünya demokrasi tarihi açısından dikkat çekici bir örnek oluşturmuştur.
Kırım Tatar halkının millî iradesini temsil eden bu parlamentoda 79 delege yer almıştır. Bu delegelerin 5’i kadındır. Bu durum, dönemin dünyasında kadınların siyasal temsili açısından son derece ileri bir demokratik uygulama olarak kabul edilir.
Kurultaya katılan kadın delegeler şunlardır: Şefika Gaspıralı Anife Bodaninskaya Hatice Avcı İlhamiye Tohtar Emine Sabarova
Bu delegeler arasında özellikle Şefika Gaspıralı, yalnızca bir Kurultay delegesi değil aynı zamanda Başkanlık Divanı’nın 5 üyesinden biri olarak görev yapmıştır. Kadınların sadece temsil edilmesi değil, aynı zamanda yönetim mekanizmasında da yer alması, Kurultay’ın demokratik karakterini göstermektedir.
Kırım Tatar aydınlanma hareketinin kurucularından İsmail Gaspıralı’nın kızı olan Şefika Gaspıralı, kadın eğitimi ve toplumsal haklar konusunda Türk dünyasında öncü isimlerden biri olarak kabul edilir.
1917’de Kırım Tatar Millî Kurultayında kadınların siyasi temsil hakkına sahip olması, birçok ülkede kadınların seçme ve seçilme hakkını elde etmesinden önce gerçekleşmiş tarihî bir gelişmedir.
Bu yönüyle Kırım Tatar Kurultayı, Türk dünyasında erken demokratik temsil ve kadın hakları bakımından öncü bir parlamenter deneyim olarak değerlendirilir.
Dünya’da kadınlara seçme ve seçilme hakkı veren ilk yerlerden birisi bugün işgal altında olan Kırım’dır.
26 Aralık 1917’de Noman Çelebi Cihan öderliğinde ilk demokratik Türk Cumhuriyeti kuruldu.Kadınların seçme ve seçilme hakkı olan Kırım Tatar Türklerinin 1917’deki ilk parlamentosunda 76 milletvekilinden 5’i kadındır ve 5 Kişilik başkanlık divanının 1 üyeside Şefika Gaspıralı’dır.
Yine İsmail Bey Gaspıralı tarafından Mart 1906’da Kırım’da yayına başlamış olan ve Türk ve İslam Dünyası’nın ilk kadın dergisi olan Alem-Nisvan’ın müdiresi de Şefika Gaspıralı’ydı.
