Muhlise Bubi Kazan Tatarı İslâm Dünyasınıñ İlk Qadın Qadısı
Muhlise Bubi: İslâm Dünyasınıñ İlk Qadın Qadısı
Kazan Tatarı İslâm Dünyasınıñ İlk Qadın Qadısı Muhlise Bubi
Muhlise Bubi Türk İslâm dünyasınıñ İlk Qadın Qadısı, milletler üstü bir şahsiyet
Muhlise Bubi Volga Tatarları ,Qazan Tatarı , o bütün Türk dünyasınıñ ortak mirasıdır. O, tek bir halknıñ degil, belki bütün Türk milletleriniñ büyük qadını olaraq tarihte yer aldı.
Muhlise Bubi 20 yıl boyunca kadılık yaptı. Bu ise o devir içün pek büyük ve nadir bir hâdise edi. O, adaletli qararları, derin ilmi ve sağlam iradesi ile cemiyet içinde büyük hürmet qazandı.
O, sadece din âlimi degil edi aynı zamanda maarifçi, aydın ve milletniñ gelecegini düşünen bir rehber edi. Tilni, medeniyetni ve milliy kimlikni qorumaq içün bütün ömrüni sarf etti. Balalarğa ilim berüvni en mühim vazife saydı.
1937 senesinde Sovet idaresi tarafından “Türkçülük” suçlaması ile tutuldı. Bu, o zaman Türk ve Müslüman aydınlarına qarşı yürütülgen zulüm siyasetiniñ bir parçası edi. Neticede Muhlise Bubi Sovet zindanlarında şehit edildi.
Bugün Muhlise Bubi adı sadece bir insan degil, belki bir fikir, bir iman ve bir mücadele timsalidir. O, Qazan Tatarı olsa da, bütün Türk dünyasınıñ büyük qadını olaraq hatırlana.
Onıñ hayatı bizge şunı añlata:
Til, kimlik ve iman içün berilgen mücadele ebedîdir.
Muhlise Bubi, Kazan Tatarı aydınlarından biri olıp, Türk-İslâm tarihinde silinmez bir iz qaldırğan şahsiyettir. 1869 senesinde bugünki Tataristan sınırları içerisinde yer alğan İj-Bubi köyünde doğdı. O, tek bir muallime degil, aynı zamanda qadınlarnıñ tasil aluvı yolunda ömürini bağışlağan bir fedakârdır.
Maarifçilik Yolunda Fedakârlıqları
Muhlise Bubi, Türk-İslâm dünyasında qadın tasiliniñ temelini quran eñ müim maarifçilerden biridir. Onıñ çalışmaları, İsmail Gaspıralı’nıñ “Usûl-ü Cedîd” fikirleriniñ Tataristan’daki eñ küçlü aksidir.
1901 senesinde qardaşları ile beraber İj-Bubi medresesi bünyesinde ilk Tatar qız mektebini açtı. 1907 senesinde ise qadın muallimler yetiştirgen mahsus bir mektep qurdı. Bu mekteplerde diniy dersler ile beraber riyaziyat, coğrafiya ve tabiat bilimleri de berile edi. O, “Qadınları cahil qalğan bir millet, yarım felçli qalğan bir insan kibi olur” felsfesi ile biñlerce qız talebesini aydınlattı.
Tarihiy Saylav: İlk Qadın Qadı
Muhlise Bubi’ni dünya tarihine keçirgen eñ müim vaqia, 1917 senesi Moskvada keçirilgen Bütün Rusiye Musulmanları Qurultayında yaşandı. Bu qurultayda şeriat işleri boyunça qadı (âkim) vazifesine saylanğan ilk musulman qadını oldı. Bu saylav, o devirde İslâm dünyasında qadınnıñ içtimaiy ve uquqiy yeriniñ ne qadar yüksek seviyede olğanını köstermesi baqımından inqilâbiy bir adımdır.
Milliy Küreş ve Şitlik Yolunda
Maalesef, Muhlise Bubi’niñ maarifçilik ve adalet yolundaki faliyeti Stalin devrindeki qanlı repressiyalar neticesinde yarıda qaldı. 1937 senesi noyabr 20-de “milliyetçilik” ve “aksil-inqilâbiy faliyet” kibi sahte qabaatlamalar ile Ufada tutuqlanıldı. Ağır sorgulardan soñ, 1937 senesi dekabr 23-te idam cezasına çarptırıldı ve aynı künü şit etildi.
Stalin ölgenden soñ, 1960 senesinde onıñ qabaatsız ekeni isbatlandı ve itibarı resmiy surette keri berildi. Muhlise Bubi, bugün bütün Türk dünyası içün bir cesaret timsali ve milletiniñ yolunı aydınlatqan bir şit olaraq hatırlanmaqta.
Muhlise Bubi, Kazan Tatarı aydınlarından biri olıp, Türk-İslâm tarihinde silinmez bir iz qaldırğan şahsiyettir. 1869 senesinde bugünki Tataristan sınırları içerisinde yer alğan İj-Bubi köyünde doğdı. O, tek bir muallime degil, aynı zamanda qadınlarnıñ tasil aluvı yolunda ömürini bağışlağan bir fedakârdır
Onıñ ayatındaki müim noqtalar:
Tarihiy Saylav: 1917 senesi Moskvada keçirilgen Bütün Rusiye Musulmanları Qurultayında şeriat işleri boyunça qadı (âkim) vazifesine saylanğan ilk musulman qadını oldı.
Maarifçilik: Qardaşları ile beraber meşur İj-Bubi medresesini yañıdan qurıp, qadın-qızlar içün zemaneviy tasil imkânlarını yarattı.
Şitlik: Stalin devrindeki siyasiy basqılar neticesinde “milletçilik” ile qabaatlanıp, 1937 senesi idam etildi.
“Qadınları cahil qalğan bir millet, yarım felçli qalğan bir insan kibi olur” fikrini müdafaa etken Muhlise Bubi, bugün bütün Türk dünyası içün bir cesaret timsalidi
Muhlise Bubi ve Maarifçilik Yolunda Fedakârlıqları
Muhlise Bubi, tek bir diniy şahsiyet degil, aynı zamanda Türk-İslâm dünyasında qadın tasiliniñ temelini quran eñ müim maarifçilerden biridir. Onıñ tasil saasında yapqan işleri, İsmail Gaspıralı’nıñ “Usûl-ü Cedîd” (Yañı Yöntem) fikirleriniñ Tataristan’daki eñ küçlü aksidir.
Eğitim yolundaki esas çalışmaları:
İj-Bubi Qızlar Mektebi: 1901 senesinde qardaşları ile beraber İj-Bubi medresesi bünyesinde ilk Tatar qız mektebini açtı Bu mektep, ananeviy (geleneksel) medreselerden farqlı olaraq zemaneviy bir tasil sistemi ile işley edi.
İlk Qadın Muallimler Mektebi: 1907 senesinde Sarapul şeerinde qadın muallimler yetiştirgen ilk mektepni qurdı Buradan mezun olğan qızlar, Sibiryadan Orta Asiyağa qadar barıp, Türk halklarınıñ aydınlanmasında müim rol oynadılar.
Müfredatta Yañılıqlar: Muhlise Bubi mekteplerinde tek diniy dersler degil; riyaziyat (matematik), coğrafiya, tabiat bilimleri ve Rus tili kibi dersler de berile edi Bu, o devir içün büyük bir devrim sayıla edi. “Yarım Felçli Millet” Felsfesi: O, qardaşları kibi “Qadınları cahil qalğan bir millet, yarım felçli qalğan bir insan kibi olur” fikrine inana ve bütün ömürini qadınlarnıñ içtimaiy ayatta yer alması içün sarf ete edi
Muhlise Bubi’niñ tasil çalışmaları, Çarlık Rusiyesi tarafından “tehlükeli” körülip 1911 senesinde medresesi qapatılsa da onıñ yetiştirgen talebeleri aydınlanuv areketini devam ettirdiler.
